Vente på verda

Eg liker turen ned trappa kvar morgon, hente vår daglige planet rett utanfor inngangsdøra. Sjukt, sjølvsagt. All denne driten ein drar inn i heimen.

Publisert: Publisert:

ILLUSTRASJON: MARVIN HALLERAKER

Frode Grytten

Eg har fått ei stygg hoste, og er oppe før dei andre i huset. Eg går ned for å hente avisa, men ho ligg ikkje på matta som vanlig. Eg veit ikkje korfor, eg veit bare at avisbransjen er i krise. Det har gjerne smitta over på avisbodet, heile systemet er visst i ulage.

Eg liker turen ned trappa kvar morgon, hente vår daglige planet rett utanfor inngangsdøra. Sjukt, sjølvsagt. All denne driten ein drar inn i heimen: død og djevelskap, narsissistar og nederlag, krigar og konfliktar. Ein blues av dødsannonser og vêrmeldingar og sudoku og svolt og spådommar.

Eg bærer alt inn, legg vår daglige planet på kjøkkenbordet før eg lagar frukost til dei andre. Det er gjerne ei slags forsikring, ei stadfesting av eigen menneskeligheit. Verda der ute er kald og farlig og fylt med overskridande handlingar. Verda her inne er full av kvardag og kjærleik.

Forrige eigar av dette huset sa då vi skulle skrive under kontrakten: – Du vet, Grytten, det fine med å bo her, er dersom du ikke får sove, kan du bare gå ned og hente avisen i slåbroken, lese litt og så legge deg til å sove igjen.

Eg er ikkje så god til å sove, ikkje har eg slåbrok heller. Men eg er god til å lese avisa. Eg hugsar då far min kom frå jobb heime i Odda. Han heiv i seg middagen, og så las han BT på sofaen. Han sovna alltid under der, under dei kvite vengene trykt i Bergen by.

Men det var alvoret hans som gjorde inntrykk, det alvoret han las BT med. Dette var meldinga hans til meg: Ein må finne ut av verda, ein har ei plikt til å vite korleis verda er skrudd saman. Det er ein del av det å vere menneske, å kjenne til kva som finst utanfor ein sjølv. Og BT er ei av dei viktige kjeldene.

Eg hugsar eg tenkte at det alvoret vil eg vere ein del av. Der vil eg jobbe. Der vil eg skrive. For nokre underverk som må skjule seg i den avisa. Og ein dag midt på åttitalet gikk eg inn gjennom dei elektriske dørene hos BT i Nygårdsgaten. Eg tok heisen opp som ein av dei tilsette i Vestlandets storavis.

No er verda redusert til ei leserute på smarttelefonen. Fullformat blei til tabloidformat. Tabloidformat blei til nokre få kvadratcentimeter i lomma. Vår daglige planet skrumpa inn til ein liten firkant, der tittel og illustrasjonen ofte er alt du treng for å forstå kva det går i. Du treng i grunnen ikkje ein gong lese.

Eg hostar, ventar på avisa. Byen ligg ute på andre sida av vindauget. Ei samling laust knytta hendingar, små og trivielle, store og overskridande. Verda er rar og underlig, rå og róten, støvete og heslig, ugjennomtrengelig og kompleks. På eit tidspunkt tok journalistane til å rapportere der utefrå med same røyst, med same språk, med same ansiktsuttrykk.

Vel, dette er inga nyheit: Det finst ingen nyheiter. Nyheiter er bare ein måte å fortelje på. Og i avisene blei forteljinga om verda gjort til ei nyheitsforteljing. Dei ulike journalistane bygde truverde på profesjonelle kodar, rutinar, digitale plattformar, erfaring og kompetanse. På alt det som ikkje er unikt eller sårbart.

Kven tok livet av personligheita til journalistane? Eg veit ikkje, eg veit bare at det finst så mange andre måtar å fortelje på. Det finst så mange andre driv til å skildre kva vi gjør på kloden: engasjement, empati, humor, nysgjerrigheit, kjærleik, hat, personlig interesse, ønske om ei betre verd.

Gi meg gjerne eit ord sist du las ei nyheitssak i BT eller såg eit tv-innslag på Nyheitskanalen der denne type motivasjon verka å vere hovuddrivkrafta bak. Og skulle dei eksistere, tipper eg at den saka for lengst er klagd inn til Pressens Faglige Utval.

Kvar blir det av avisbodet? Dagen er liksom ikkje i gang utan BT. Det går opp for meg at eg knapt har sett avisbodet, eg har bare hørt han. Vanligvis ligg eg i senga når han kjem, hører bare motoduren og bilradioen som står lågt på så tidlig. Av og til snakkar han i mobilen, på noko eg trur må vere arabisk.

Han kjører rundt i byen, leverer ut denne morgonvåte, mjuke demonen som papiravisa er. For i krisetider må vi alle la det stå klart kven ein elskar. Eg elskar aviser. Å fortelje frå verda er ei livsviktig oppdagingsreise. Å gi stemme og plass til dei som elles ikkje slepp til. Det store vi. Folk flest. Du og eg.

Dei fleste menneskeliv forblir liggande i mørket. Dei fleste konfliktar og overgrep blir ikkje avdekte. Dei fleste emosjonar blir ikkje vist fram eller omfamna. Det livet vi lever i kvardagen når ikkje alltid opp i mediefabrikken.

Det demokratiske potensialet finst der likevel. Å sende ut journalistar for å snakke med folk, vere med folk, vere der livet blir erfart. Dei må bare gjøre det, ikkje vente på verda, bli ein del av verda.

Ta internettet frå journalistane. Ta kontaktnettet frå dei, ta mobilane frå dei, nekt dei å gå på kurs i intervjuteknikk, nekt dei å gå på pressekonferansar. Tving dei ut i verda.

Ein morgon opna eg avisa og las at den forrige huseigaren var død. Eg studerte dødsannonsa hans, og tenkte at vi dør ut, vi som elskar papiravisa. Vi som kjenner det som ei plikt å forstå verda, å gjøre oss kjent med ikkje bare den gata ein bur i. Eller det siste sladderet eller siste nytt frå Kjendis-Farmen.

Ja, eg elskar papiravisa. Når ho er polyfon, skrive og fotografert og redigert av alle dei følsame og flinke folkene som også finst blant journalistane. Når ho opnar verda for meg, slik at eg ser på nytt, slik at eg kan lukte, sanse og høre.

Endelig kjem avisbodet. Den kvite varebilen glir inn i gata, kuttar i tåka med frontlyktene. Ute har ungane lagd englar i snøen. Eg skimtar omrisset av dei små kroppane i det kvite. Naboguten. Nabojenta. Eldstedotter mi. Dei som skal ta over. Sakte går eg ned trappa for å hente vår daglige planet.

Publisert: