Noregs eldste stavkyrkje skadd av urin

Flaggermus lagar problem for Urnes stavkyrkje.

Publisert: Publisert:

VERDSARV: Urnes stavkyrkje er den einaste av stavkyrkjene i Noreg som står på Unescos verdsarvliste. No gjer Riksantikvaren tiltak for å hindre at flaggermusene skal skade den. Foto: Jan M. Lillebø (arkiv)

Urnes stavkyrkje i Luster er frå 1100-talet. Den har overlevd mykje, men no har ein ny og litt spesiell trussel meldt seg: Urin frå flaggermusene som har budd i kyrkja.

– Det er viktig å ta vare på stavkyrkja. No prøvar vi å finne ei løysing som fungerer både for kyrkja og flaggermusene, fortel seniorrådgjevar hos Riksantikvaren, Kjersti Marie Ellewsen.

Urnes blir rekna som den eldste bevarte stavkyrkja i landet, og den einaste stavkyrkja i Noreg som står på Unescos verdsarvliste.

VANLEG: Kyrkjer er ein god yngleplass for flaggermus. Dei er freda, og det er ikkje lov å fjerne dei.

– Kan føre til stor skader

Problemet er at urin frå flaggermus inneheld salt som fører til kjemisk nedbryting av det eldgamle treverket.

– Det er ganske vanleg med flaggermus i norske kyrkjer, men i Urnes er det litt spesielt. Dei har slått seg ned slik at urinen frå flaggermusene landar rett på det originale treverket frå 1100-talet, fortel Ellewsen.

Når urinen frå flaggermusene tørkar, blir saltet om til krystallar. Dette legg seg i bjelkane og fører til at treverket utvidar seg.

– Det går sakte, men i verste fall kan stavane som held dei forskjellige delane av kyrkja saman, miste festet. Då kan kyrkja sige saman og bli skeiv. Om det skjer er det dyrt og omfattande å rette den opp igjen, fortel Ellewsen.

I andre bygg som får skader frå flaggermus, er det vanleg å skifte ut materialet som er skadd. Det er derimot ikkje eit alternativ i stavkyrkja.

– Dei originale stavane er ein viktig del av kulturminnet, så det ønskjer vi ikkje.

UNDERSØKER: Her hentar Kjersti Marie Ellewsen ut prøver frå veggane i stavkyrkja. Foto: Leif Anker

Freda flaggermus

Det er ikkje berre å flytte flaggermusene heller. Dei er freda, og skal ikkje forstyrrast.

– Anten må vi finne ein måte å verne treverket på, eller så må vi setje opp ynglekasser for flaggermusene og sjå om dei heller vil busetje seg der, seier Ellewsen.

Ho har sett opp eit viltkamera for å fange flaggermusene på kamera, men så langt har det vore lite aktivitet.

– Det kan hende at dei er blitt skremt vekk ved eit uhell. Det finst høgfrekvente lydar som flaggermus ikkje likar. Dei kan kome frå alarmanlegget i kyrkja, fortel Ellewsen.

Derfor er det usikkert om det framleis er busett flaggermus i kyrkja, men i juni blei det funne både eldre og nyare ekskrement frå dyra.

– Det er mykje flaggermus i området rundt. Derfor reknar vi med at dei kjem tilbake. Vi kjem til å setje opp kasser, slik at dei får gode bustadar i framtida, seier Ellewsen.

BRYT NED TREVERKET: Problemet er at saltet i flaggermusurinen skadar det rundt 900 år gamle treverket. Foto: Jan M. Lillebø (arkiv)

Kyrkjer er populære

Truleg er det arten brunlangøyre som har funne vegen inn i kyrkja. Det er slett ikkje uvanleg å finne dei i taket over kyrkjegjengarane.

– Nei, i motsetning til mange andre artar likar dei godt å hengje fritt framfor å gøyme seg i små holrom, fortel flaggermusekspert og konservator ved Helgeland museum, Per Ole Syvertsen.

Kyrkjetårn og liknande er ekstra populære. Her har dei god plass, på same tid som varmen sig oppover og sørgjer for ein behageleg temperatur for flaggermusene.

– Dei likar å ete sommarfuglar, så dersom du finn ein haug med sommarfuglvengjer på eit loft eller ein annan stad, så tyder det på at brunlangøyren har hange der og ete, fortel Syvertsen.

Publisert: