Stum av beundring

Artig hyllest til historia, men manglar litt på forteljarkunsten

Prisgrossist: George (Jean Dujardin) og Peppy (Bérénice Bejo) ønskjer deg velkomen til ein tur tilbake til fortida. FOTO: FILMWEB

4 av 6
  • Andreas Hadsel Opsvik

På utsida kan detverke litt merkeleg at ein film som «The Artist» har raka inn det som er av store filmprisar hittil. For ei kort tid tilbake vann den prisen for beste film på BAFTA-utdelinga, den britiske Oscaren, noko som ikkje gjorde bookmakerane mindre sikre på at den òg skal ta den gjævaste gullstatuetten i Hollywood den komande sundagen.

«The Artist» fortel historia om skodespelaren George Valentin (Jean Dujardin), som treff karriereproblem idet filmbransjen tek steget frå stumfilm til lydfilm på slutten av 20-talet. Plutseleg finn den tidlegare stjerna seg på veg ned i grøfta, medan Peppy Miller (Bérénice Bejo) – ei ung skodespelarinne som Valentin hjelpte fram i lyset då han var på høgda – får eit stadig større publikum.

Som eit rop tilden gamle tida, har regissør Michel Hazanavicius valt å gjere filmen som ein stumfilm. Med unntak av eit par utvalde scener – der lyd er lagt på som effekt for å leike med formatet – er heile opplevinga lydkledd med orkestermusikk og storbandjazz.

Stumfilmleiken har òg ein anna artig Oscar-sideeffekt: sjølv om den er franskprodusert – og difor normalt sett ville ha vore retta mot «Beste utanlandske film» – er «The Artist» nominert for «Beste film», nettopp fordi det aldri vert snakka eit ord «utanlandsk» i den.

HovudrolleinnehavarJean Dujardin bér mykje av filmen. Han kan beskrivast som ein fransk versjon av George Clooney, ein karismatisk sjarmør med kronisk glimt i auget. Som hans karrieremotstandar og kjærleiksgneist spelar Bérénice Bejo, som er ein fryd å sjå på i alt frå dansescener til dei meir skodespelartunge delane av filmen. Aller best er ho i ei scene i garderoben, som omtrent er som ein frisk optisk illusjon å rekne.

Stumfilmelementa, og mangelen på fargar er ikkje det einaste som er med på å skape ei gammaldags kjensle. Med innflyttinga frå stumfilmens gullalder kjem òg lett teatralsk overspeling. Dette grepet, som mest sannsynleg hadde kjendest unaturleg og «fjernsynsteatersk» i andre filmar, fungerer fint i «The Artist», nettopp fordi det er i denne typen film det høyrer heime.

Kjærleikshistoria er kanskje det mest keisame med filmen. Vel er figurane sjarmerande, og universet kjennest glamorøst og hollywoodsk, men dei interessante grepa gjerast nettopp i brota med stumfilmen.

Det er i scenene der lyden plutseleg trer fram – som i ei interessant drøymescene – at filmen fangar merksemda mi mest, og eg merkar kor mykje eg har sakna lyden fram til det punktet.

Og det er der rørslene til skodespelarane sin munn tydeleg er noko anna enn tekstplakaten at eg tenkjer på at eg tenkjer over kva rollefigurane i filmar faktisk seier. Som fortalt historie er filmen koseleg, men ikkje frykteleg fengjande. Som pastisj over stumfilmen og leik med filmhistoria fungerer derimot «The Artist» veldig godt.

I 1928 ska lCharlie Chaplin visstnok ha sagt at «filmen treng lyd på same måte som Beethoven-symfoniar treng songtekstar». 12 år seinare laga han passande nok «The Great Dictator» – som avsluttast med ein av dei mest gripande talesekvensane i filmhistoria. «The Artist» gjer litt av det same, dens beste element er dei delane som faktisk nyttar lyd. Og sjølv om avslutningsreplikken ikkje er like godt skrive, kjennest den like vel frykteleg frigjerande.