Terroren kan endre Tyrkia

Tyrkia har vore naive i møte med IS. Men terroråtaket i Suruç kan endre haldninga.

Publisert Publisert

SURUC: Meir enn 30 ungdomspolitikarar som skulle til Kobane for å bygge lekeplass og bibliotek vart drepen. Terroren kan endre måten Tyrkia forholder seg til IS på, og skape ein meir tilspissa situasjon mellom den kurdiske befolkninga og det tyrkiske regimet. foto: reuters

  • Morten Myksvoll

Morten Myksvoll.

Terroren i Suruç drepte meir enn 30 ungdomspolitikarar som skulle til Kobane for å bygge ein lekeplass og eit bibliotek. Terroren kan endre måten Tyrkia forholder seg til IS på, men òg skape ein meir tilspissa situasjon mellom den kurdiske befolkninga og det tyrkiske regimet.Det er òg det mest sannsynlege motivet for terrorhandlinga: IS ville skape splid i Tyrkia, samt vise at kampen om Kobane ikkje er over. Den har, tvert imot, spreidd seg inn i Tyrkia og råka politisk ungdom.

Skuldingane om at Tyrkia støttar IS, anten stilltiande eller aktivt, har florert i tida etter at verda fekk augene opp for IS. Det mest sannsynlege er likevel at det ikkje er noko støtte å finne for IS frå den tyrkiske staten, men at ingen av dei har hatt ei interesse av å gå til krig mot kvarandre.

Tyrkia har i fleire år ivra for ei buffersone inne i Syria, som kan gi sivilbefolkninga beskyttelse og redusere presset på flyktningestraumen til Tyrkia. Dei har tatt imot nær to millionar flyktningar til no, Buffersona ville òg gjort det lettare for dei av opprørarane som kjemper mot Assad. IS gjer ikkje det. Tvert imot har USA nyleg skulda Assad-regimet for å gi IS luftstøtte i sine framstøt mot den opprørarstyrte byen Aleppo.

Les også:

Les også

Brende fordømmer angrep i Tyrkia

Den amerikansk-leia koalisjonen har ikkje vore interessert i ein bakkeoffensiv eller buffersone i Syria, og dei har heller blitt med på å utstyre og trene syriske opprørarar. Tyrkia har så langt ikkje vore villig til å invadere Syria på eigen hand for å opprette ei slik sone, og lite tyder på at det vil skje heller.

Tyrkia har ikkje noko større ansvar for å invadere Syria og beskytte sivilbefolkninga enn andre land i NATO. Det vil òg vere svært problematisk om tyrkiske soldatar skulle gå inn i nye kurdiskdominerte områder, som Rojava i Nord-Syria. Det ville berre ha styrka motsetningane mellom kurdiske militsar og dei tyrkiske myndigheitene. Ei måling tatt opp i begynnelsen av juli viste at heile 91,4 prosent av befolkninga i Tyrkia motsett seg ein militær intervensjon i Syria. Den kurdiske PKK-militsen har òg motsett seg ei slik buffersone; PKK vil heller at Tyrkia skal forsyne dei med våpen, noko som — gitt dei mange åra med militær konflikt mellom dei - har vore fullstendig utelukka. Samme dag som Suruç-terroren råka landet vart ein tyrkisk soldat drepen av PKK-militsen.

Tyrkia har fram til den siste tida berre fokusert på Assad-regimet i Syria, og meint at Assad sjølv er det underliggande problemet bak heile konflikta. Det kan dei godt ha rett i, men det betyr ikkje at IS ikkje er eit stort problem. Til dels har den passive haldninga vore tvungen fram. I juni 2014 tok IS 49 tyrkarar som gissel på konsulatet deira i den irakiske byen Mosul. Det gjorde all involvering mykje vanskelegare, samtidig som militær intervensjon heile tida har vore upopulært i Tyrkia.

Sidan AKP kom i regjering i 2002 har dei ikkje markert seg som eit spesielt krigsvillig parti. Tvert imot har dei motsett seg intervensjonar i andre land, og framheva mjuk makt og diplomati som deira strategi.

På same måte som det internasjonale samfunnet har nær ignorert Assad-regimet i Syria på grunn av IS sine spektakulære herjingar, har Tyrkia vore naiv i si tilnærming til IS på grunn av Assad. Ingen har noko å vere stolt av.

IS på si side har ikkje hatt ei interesse av å dra Tyrkia inn som ein aktiv part i krigen, sjølv om det har vore trefningar dei imellom dei siste åra. Til det har dei nok å stri med. Den siste tida har likevel tyrkisk politi og sikkerhetsstyrkar gått til store aksjonar mot IS-celler i Tyrkia, og hundrevis har blitt arrestert. Denne offensiven kan òg vere ein medverkande årsak til at åtaket skjedde, noko som er teorien myndigheitene i Ankara støttar seg på.

Les også:

Les også

Tyrkias nye politiske stjerne ønsker en politikk for alle

Terroråtaket i Suruç er likevel ikkje det første IS-åtaket i Tyrkia, men det kan i større grad enn andre åtak endre korleis Tyrkia handterer terrorgruppa. I 2014 brukte Tyrkia bombefly mot det som skal ha vore ein IS-konvoi, og IS har stått for bombeåtak i Istanbul i 2015 og i Reyhanlı — nær grensa til Syria - i 2013. Sistnevnte åtak drepte 51 menneske. I tillegg har IS-nærværet ført til at Tyrkia i februar evakuerte den symbolsk viktige grava til Süleyman Shah, bestefaren til Osman I som grunnla det Osmanske riket. Grava stod på eit landområde inne i Syria, som i 90 år har vore rekna som ein tyrkisk eksklave. Evakueringa betyr at Tyrkia har tapt eit landområde til IS allereie.

I tillegg var det fleire bombeåtak mot det pro-kurdiske sosialistpartiet HDP i årets valkamp, som IS kan ha stått bak. Åtaket i Suruç føyer seg i så tilfelle inn i rekka av IS-åtak mot kurdiske mål.

Det som gjer Suruç-åtaket annleis er den politiske situasjonen i Tyrkia. Etter parlamentsvalet i juni står landet utan ei skikkeleg regjering. Interimregjeringa til AKP forsøker no å skape ein koalisjon med eitt av dei tre opposisjonspartia, men det ser ut som det ikkje blir noko av, slik at det går mot nyval mot slutten av året. Terroråtaket kjem difor på eit tidspunkt der regjeringa står svært svakt.

Regjeringa - og president Erdoğan - si handtering av terroren vil avgjere kva som skjer vidare. Erfaringsmessig velger dei ei konfliktfylt tone, noko som kan gi ein konfliktfylt (val)haust.

Publisert