Skap gode borgarar

Om Sylvi Listhaug (Frp) skal skape skattebetalarar og ikkje sosialklientar, må ho satse på førebyggjande tiltak for psykisk helse.

Publisert:

HØGARE RISIKO: Fleirtalet av flyktningane utviklar heldigvis ikkje psykiske lidingar, men som gruppe har dei høgare førekomst av diagnosar som posttraumatisk stressliding (PTSD), depresjon og angst enn i befolkninga elles, skriv kronikkforfattarane. Her er flyktningar som kom til Storskog i Kirkenes sist november. Arkivfoto: Scanpix

  • Fartein Malm Geithus
  • Liv Gunvor Hove Midtbust
  • Thomas Steinshamn

Flyktningkrisa er ein lang og omfattande prosess. Mange menneske skal registrerast, vurderast for asyl, busetjast i kommunar, lære norsk og hjelpast til å delta i arbeidsliv og samfunn. Ei vellukka integrering er avhengig av at ein set inn ressursane på dei rette stadene.

Nyleg la eit nesten samla Storting fram ein avtale om korleis ein best skal integrere flyktningar. I helsedelen av avtalen står det at ein skal «styrke tenestene innan psykisk helsevern, og leggje til rette for eit tettare samarbeid mellom eksisterande traumeeiningar», samt «styrke ordninga med fleksible oppsøkjande behandlingsteam for å understøtte kommunar som har behov for dette». Det er viktige grep, men vi etterlyser ei tydeleg satsing på førebyggjande arbeid.

BT mener:

Les også

Dagens system for flyktninger er urettferdig, og trenger endring

I dei seinare åra har både fagfolk og politikarar fått auga opp for kor viktig førebygg— jande arbeid er. Døme på dette er regjeringa sitt varsla lovendringsforslag om at alle kommunar skal ha psykolog, og Norsk Psykologforeining si satsing for å fremje folkehelsa.

Førebygging av psykiske lidingar betyr å hindre at nye sjukdomstilfelle oppstår. Då må ein i stor grad rette innsatsen mot staden der folk lever liva sine - i lokalmiljøet. Det skil seg frå ein meir tradisjonell tankegang, der ein først tilbyr behandling i helsestellet etter at lidinga har oppstått.

Psykiske lidingar som angst og depresjon kostar samfunnet milliardar, men mykje av dette kan førebyggjast. I ein større studie ved London School of Economics konkluderte ein til dømes med at førebygging av psykiske lidingar gir særs god avkastning på helse- og sosialbudsjettet. Det betyr naturlegvis ikkje at ein skal slutte å prioritere god behandling til dei som treng det. Ein må både førebyggje og behandle. Det å fokusere berre på behandling er dårleg samfunnsøkonomi.

UDI-direktør:

Les også

Det kan være på tide å gravlegge asylinstituttet

Effektiv førebygging handlar om å rette tiltak mot grupper i samfunnet som har høgare risiko for å utvikle psykiske lidingar. Flyktningar er ei slik gruppe. Sjølv om det kan vere stor skilnad frå ein flyktning til ein annan, har dei likevel til felles at dei er vanlege menneske som har opplevd ekstraordinære belastningar. Mange av dei som flyktar hit, har grufulle opplevingar frå heimlandet med seg i bagasjen.

Dessutan kjem mange heilt aleine, og dei må dermed handtere utfordringa det er å tilpasse seg ein framand kultur, utan støtte og trøyst frå vener og familie. For mange får dette konsekvensar for deira psykiske helse. Fleirtalet utviklar heldigvis ikkje psykiske lidingar, men flyktningar som gruppe har høgare førekomst av diagnosar som posttraumatisk stressliding (PTSD), depresjon og angst enn i befolkninga elles.

I løpet av hausten har vi som ein del av psykologutdanninga hatt samfunnspsykologisk praksis ved Introduksjonssenteret for flyktningar i Bergen. Senteret blir drive av Bergen kommune og tilbyr eit toårig introduksjonsprogram til flyktningar mellom 18 og 55 år. Programmet inneheld norskopplæring og undervisning om det norske samfunnet, og skal førebu deltakarane til å kome seg ut i arbeid og utdanning.

Lova set ingen krav om at introduksjonsprogrammet skal ha tiltak retta mot psykisk helse. Likevel valde Bergen kommune i januar 2015 å tilsette to psykologar ved senteret. Desse skal jobbe førebyggjande, mellom anna ved å undervise om vanlege psykologiske reaksjonar på belastande og skremmande hendingar.

BT mener:

Les også

Passkontroller internt i Europa er en uting

Ved å førebyggje psykiske lidingar blant flyktningane, er tanken at fleire vil klare å stå i arbeid og utdanning når introduksjonsprogrammet er over. Dette baserer seg på studiar som viser at psykiske lidingar er ein av dei viktigaste årsakene til at folk står utanfor utdanning og arbeidsliv. På denne måten blir det skapt ein vinn-vinn-situasjon: Ein reduserer individet si liding samtidig som ein aukar sjansane for at personen klarar å kome i arbeid og utdanning.

Som psykologstudentar var oppgåva vår å undersøkje korleis flyktningar frå Somalia og Eritrea forstår psykiske plager, og korleis dei stiller seg til tilbod retta mot psykisk helse på introduksjonsprogrammet. Resultata kan brukast til å tilpasse dei førebyggjande tiltaka slik at dei treff flyktningane sine behov.

Dei vi intervjua var positive til undervising om psykisk helse og sa at det ville vere til stor hjelp. Dei meinte at tilbodet burde bli gitt til alle sidan alle som har vore på flukt vil ha bruk for slik kunnskap. Dessutan er det meir anonymt når alle deltek, og flyktningane gav uttrykk for at dette var viktig, då psykiske plager ofte blir stigmatisert i heimlandet. Stigmaet kan stå i vegen for at ein oppsøkjer psykologisk hjelp i Noreg. Undervising om psykisk helse har vist seg å redusere eit slik stigma.

Debattant mener vi bør vurdere engelsk som fellesspråk:

Les også

Hvorfor skal flyktninger lære seg norsk?

Eit anna viktig funn i undersøkinga var at flyktningane sine oppfatningar om kva som fremjar psykisk helse i stor grad samsvarer med vår kulturelle tankegang: Samtalar og støtte frå andre reknast som verksamt. Det tyder på at psykologiske førebyggingstiltak kan aksepterast av flyktningane såframt ein kjem forbi stigmaet og klarer å etablere tillit.

Ei utfordring når det kjem til førebyggjande arbeid, er å nå ut til risikogruppene. Mange oppsøkjer ikkje hjelp før dei er blitt sjuke, og for den aktuelle gruppa vil stigma kunne vere eit ekstra hinder for hjelpesøking. Difor er det viktig å setje i verk tiltak der flyktningane er, og det gjer introduksjonsprogrammet til ein svært godt eigna arena for førebyggjande arbeid.

Det er uheldig at den nye integreringsavtalen einsidig vektlegg tiltak retta inn mot tradisjonell behandling av psykiske lidingar. Vi skulle ønske at politikarane viste ei tydeleg føre-var-haldning og såg integrering og psykisk helse i samanheng, for det er ei viktig brikke i å skape borgarar som bidreg til velferdssamfunnet.

Publisert: