Kraftkrevjande spekulasjonsobjekt

Det er betre å selje straumen til Tyskland, enn å grave etter digitale pengar på Dale.

Morten Myksvoll
Kommentator i BT

BITCOIN: Noreg kan bruke overskotskrafta til andre ting enn å setje opp digitale gruver. Me kan selje krafta til Europa, og erstatte kolkraft. Då treng me meir kapasitet til Europa, men det vil ha ein klimavinst. Tor Høvik

Det er støy i lokalet igjen. Tekstilmaskinene på Dale Fabrikker er sendt til Pakistan, og lokalet er gjort om til ei gruve. Her grev tidlegare Frp-politikar Gjermund Hagesæter etter bitcoins – digitale pengar.

Nesten 2000 datamaskiner er på oppdrag for ein kinesisk kunde, og dei knekk kodar for å finne fram til kryptovalutaen bitcoin. I dag bruker Kryptovault AS 17 megawatt, men vil mangedoble kapasiteten til 120. Det er effekten til kvar tiande vindmølle i Noreg, eller det ein middels stor norsk by treng av kraft.

Hagesæter omtaler bitcoingruva på Dale som eit «gigantisk klimatiltak», fordi det er meir klimavenleg å vinne ut bitcoins på fornybar kraft i Noreg, enn på kol i Kina. Det har han isolert sett rett i, men argumentet har store manglar.

Eit problem med fornybar kraft, er at ein kan bli lurt til å tru at straumforbruk alltid er godt. Men når det gjeld bitcoin er det best ikkje å bruke straumen i det heile, uansett kor fornybar krafta er. Kraftkrevjande spekulasjonsobjekt er ikkje ein god bruk av straum.

Les også

Dale blir bitcoinfabrikk

Noreg kan bruke overskotskrafta til andre ting enn å setje opp digitale gruver. Me kan selje krafta til Europa, og erstatte kolkraft. Då treng me meir kapasitet til Europa, men det vil ha ein klimavinst.

Det er ironisk at Kryptovault etablerte seg midt under den opprivande Acer-debatten som raste tidlegare i vår, der frykta for krafteksport tok mykje plass.

Bitcoinaktørane risikerer berre sine eigne pengar, og det må dei få lov til. Dei betalar for den straumen dei bruker. Men dei kan ikkje late som om det dei driv med har klima- eller samfunnsnytte.

Bitcoin er ikkje ein særleg god valuta, for den manglar fleire av trekka som definerer ein god pengeeining. Bitcoin er tregt, dyrt og energikrevjande. Men det viktigaste av alt er ustabiliteten.

Ville du hatt bustadlånet ditt i ei pengeeining som først steig med hundrevis av prosent, før den stupte i verdi? Ein treng ikkje forstå matematikken for å skjønne at ein helst vil ha ein idé om kva lånet er verdt om eitt, to eller ti år.

15. november og 6. februar var verdien av ein bitcoin i underkant av 7000 dollar. I mellomtida var prisen oppe i over 19.000 dollar. Det er ein heilt vill volatilitet. Mynteiningar som doblar og halverer seg på kort tid er ikkje gode.

Meir tradisjonelle valutakursar endrar òg verdi, for all del. I Tyrkia opplever dei no eit dramatisk fall som sender sjokkbølgjer gjennom økonomien. I mai har verdien av tyrkiske lira falle med 15 prosent mot dollaren. Det er ingenting mot kryptovalutaen.

Som spekulasjonsobjekt er bitcoin interessant. Viss du treffer på kursen. Og viss du får konvertert den til pengar i tide. Det kan ta ein halvtime å få stadfesta overføringa. Men ofte tar det lenger tid. Dess fleire overføringar som skal stadfestast, dess lenger tid tar det.

Aktivistar på internett er, med rette, oppteken av nettnøytralitet. Det sikrar alle lik tilgang til tenester og nettkapasitet. Alternativet er at gigantar som HBO, Netflix og YouTube får forkøyrsrett. Nøytralitetsprinsippet gjeld ikkje på marknadsplassen til bitcoin. Der kan du kjøpe deg til raskare transaksjonar.

Eitt av dei fremste argumenta for bitcoin er anonymiteten den gir. På eit internett som er stadig meir kontrollert og overvaka, er det forfriskande med pengar som gir personvern. Baksida er sjølvsagt at valutaen er ein favoritt blant kriminelle.

STØY: Det krev mykje straum og datakraft for å vinne ut bitcoins, noko som igjen fører til støy. Tor Høvik

Liberalt innstilte menneske lar seg lett lokke av ein kryptovaluta som bitcoin. Det følest ubehageleg at styresmaktene skal kontrollere pengemengda.

Men dei aller fleste er einige om at grunnleggjande infrastruktur slik som jernbane, vegar og kraftnett bør vere i offentleg eige. Det bør gjelde pengar òg. Den største forskjellen er at pengar lett kan krysse grenser, så den norske krona er i konstant konkurranse med amerikanske dollar og kinesiske yuan.

Vanlegvis fører monopol til ei meir ineffektiv bruk av ressursane. Men i eit naturleg monopol er det mest effektivt med éin aktør, éin monopolist. Det vil ikkje vere samfunnsøkonomisk lønnsamt med tre kraftnett som konkurrerer med kvarandre. Kostnaden blir mykje høgare enn den eventuelle vinsten konkurransen gir.

Les også

Alle «Franks» datamaskiner graver etter digitalt gull

Det er plass til private småvegar på det norske vegnettet, som kan kople seg på det offentlege vegnettet. Men me har ikkje private motorvegar. Kryptovaluta kan nok fungere som ein liten privatveg i det offentlege vegnettet. Men då må systemet blir meir stabilt.

Bitcoin fjernar behov for å stole på ein tredjepart. Men det fjernar ikkje behovet for tillit. Ein må ha ein idé om kva pengane er verdt. Ein valuta er ikkje god viss ein ikkje veit kva ein pizza, eit kjøleskap eller ein bil kostar om ein dag eller ti. Bitcoin til ein verdi av 5000 kroner i går, er berre verd 4750 kroner i dag.

Dei som har stor tru på kryptovaluta står fritt til å setje pengane sine i bitcoin. Men for alle oss andre er det tryggast å la vere. Fabrikken på Dale kan bli lukrativt for eigarane, og det er jo fint for dei. Men det er òg alt bitcoin kan bidra med no.

Få politisk redaktør Frøy Gudbrandsens nyhetsbrev hver onsdag ettermiddag. Meld deg på her.