Erdoğans første nederlag

Erdoğan tapte Istanbul i ein valthriller av dei sjeldne. No går det an å vere litt optimistisk på Tyrkias vegne.

Morten Myksvoll
Kommentator i BT

TAPTE: – Istanbul er den kulturelle og økonomiske hovudstaden. Byen er Erdoğans hjartebarn, skriv Morten Myksvoll. Ali Unal / TT NYHETSBYRÅN

Tyrkiske val er aldri keisame. Søndagens lokalval er det sjuande valet på fem år, og kvar einaste gong har det vore spanande. Men kvar einaste gong har det gått rett veg for president Recep Erdoğan.

I går gjekk den mektige presidenten på ein stor smell.

Det vart tidleg klart at hovudstaden Ankara skal styrast av venstrepartiet CHP dei neste åra. Men så stramma det seg til i Istanbul, som enda opp med å ta nesten heile merksemda.

Valet enda opp som ein thriller av dei sjeldne.

Klokka 19:55 leia AKP-kandidaten med 2,5 prosent. På 20 minutt falt gapet til 2 prosent. Det tok ein halvtime før det kom nye tal, og klokka 20:42 var differansen berre 0,91 prosent.

Så gjekk det slag i slag:

  • 21:25 – 0,80 prosent.
  • 21:30 – 0,57 prosent.
  • 21:37 – 0,51 prosent.

Klokka 22:30 var leiinga til AKP nede i 0,06 prosent.

Då gjekk AKPs ordførarkandidat Binali Yıldırım på direktesendt fjernsyn for å erklære at dei hadde vunne valet. Leiinga hans var på berre 4000 stemmer – i ein by med 10,5 millionar veljarar.

Teljinga var ikkje ferdig, men plutseleg stoppa alt.

I Tyrkia er det den sentrale valnemnda (YSK) som presenterer valresultat. Media får resultata via det statlege nyheitsbyrået Anadolu Ajansi. Partia får tal direkte.

Nyheitsbyrået slutta å rapportere tal i det CHP var i ferd med å overta leiinga. Basert på kva distrikt som hadde flest stemmer igjen å telje, var det tydeleg at Erdoğans parti ville tape den økonomiske hovudstaden Istanbul.

Ventinga tok heile natta.

Først like etter klokka 12 måndag, oppdaterte Anadolu Ajansi tala igjen. Då hadde CHP overtatt leiinga med 0,28 prosentpoengs margin.

Så kom det eit lass av regjeringsvenlege media, som rapporterte det same. Det er eit teikn på at Erdoğan aksepterer tapet.

Eit teikn på det motsette, er at AKPs generalsekretær seier at dei vil protestere på valresultatet i Istanbul og Ankara.

Dersom dei vanlege spelereglane vert følgde, vil det bli vanskeleg. AKP har nemleg fjerna opninga for at høgsterett kan overprøve YSK. Valnemnda er no suveren.

Spelereglane er likevel ikkje like. Dei siste vala i Tyrkia har kanskje vore frie, men dei har ikkje vore rettferdige.

Tyrkia har i realiteten to hovudstader. Ankara er den formelle, der politikken vert vedteken. Istanbul er den kulturelle og økonomiske hovudstaden.

Tyrkia utanfor Istanbul er enormt, men ikkje økonomisk. Istanbul står for éin tredel av tyrkisk økonomi. Byen har ein nesten like stor andel av verdiskapinga i landet som dei provinsane AKP faktisk vann søndag kveld.

Istanbul er Erdoğans hjartebarn.

Det var der han vart ordførar i Istanbul i 1994. Og det var her han bygde opp maktbasen sin. Same år vann partiet hans makta i Ankara. Trass i at det førre partiet hans vart stengt ned av styresmaktene, lukkast Erdoğan i å halde på makta.

I 2002 vann det nye partiet hans AKP sitt første parlamentsval.

I går kom deira første skikkelege nederlag.

Det var berre eit lokalval, og det er fullt mogeleg for regjeringa og presidenten å stramme inn på lokaldemokratiet. Det er difor ikkje sikkert at valet får store praktiske konsekvensar.

Det er likevel ein perfekt symbolsk storm at det er Istanbul som fell til opposisjonen.

VANN ISTANBUL: Ekrem İmamoğlu er relativt ukjend, men slo likevel AKPs tidlegare statsminister i eit svært jamt val søndag kveld. No blir han ordførar i Istanbul. HUSEYIN ALDEMIR, NTB Scanpix

Då Erdoğan tala til veljarane sine søndag kveld, lova han at partiet skulle skjerpe seg. Tonen var diplomatisk og roleg, slik den ofte har vore når han har annonsert valsigrane sine.

Den tonen har han aldri klart å halde lenge.

Opposisjonspartia har samarbeidd betre enn i mange tidlegare val. Ein av hovudgrunnane til at CHP kunne vinne i Istanbul, var at det prokurdiske partiet HDP ikkje stilte liste.

Når veljarane deira kunne stemme på CHP, hadde opposisjonen ein sjanse. Motbakken var likevel enorm.

AKP stilte opp med ein tidlegare statsminister og nær alliert av Erdoğan. AKP hadde media på si side.

CHP stilte med ein ukjent kandidat, Ekrem İmamoğlu, som har vore ordførar i ein liten bydel i Istanbul. Han sigra likevel.

Tyrkia har med rette fått mykje kritikk for å gå vekk frå demokratiet det siste tiåret. Utviklinga er urovekkjande, både når det gjeld ytrings- og pressefridom, men òg for kor demokratisk og frie vala eigentleg er.

Då er det gledeleg å sjå at opposisjonen faktisk kan vinne.

Det er – for første gong på lenge – grunn til å vere litt optimistisk på Tyrkias vegner. Om enn for berre ei lita stund.