Sjukepleiaranes kamp mot det private

Sjukepleiarstreiken handla djupast sett om privat sektor kan vere noko anna enn ein utvida del av det offentlege.

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

STOPPA STREIKEN: Arbeidsminister Anniken Hauglie (H) avslutta tysdag sjukepleiarstreiken. Ho kalla leiar Elin Gunn By i Sjukepleiarforbundet (i midten) og direktør i NHO Service og handel, Ann-Cecilie Kaltenborn (til h.) inn til tvungen lønsnemnd, etter at NHO varsla lockout av 500 sjukepleiarar på 65 institusjonar. Roald, Berit / NTB scanpix

I ein månad har 56 sjukepleiarar ved sju private institusjonar streika. Ein nøye kalkulert ulmebrann av ein streik. Stor nok til å råke arbeidsgjevarar, liten nok til at det ikkje set liv og helse i fare.

NHO trykte difor på atomknappen. Varsla at dei vil stengje ute 500 sjukepleiarar ved 65 sjukeheimar og andre institusjonar frå onsdag morgon. Det er første gong NHO brukar lockout i denne sektoren.

Resultatet var venta: Tysdag ettermiddag greip regjeringa inn med tvungen lønsnemnd.

Lockouten til NHO var ein openberr spekulasjon i tvungen lønsnemnd, og utfordrar streikeretten. Dei tre siste streikane i dette området har alle enda i tvungen lønsnemnd, men denne gongen var streikeuttaket så moderat at NHO sjølv måtte provosere fram lønsnemnda.

Gjennom denne handlinga gjer NHO regjeringa til syndebukk. Høgre er neppe nøgd med å stå fram som NHOs løpegut i denne saka. Kritikk frå SV og Raudt betyr lite, men Høgre har lagt vekt på å ha eit godt forhold til fagrørsla.

Alt tyder på at det er NHO som vil tene på å tvungen lønsnemnd i denne konflikten.

Krava til Sjukepleiarforbundet går lenger enn det andre forbund har fått tidlegare. Sjukepleiarane har mellom anna kravd ein eigen minstelønssats, som skal få opp løna til dei lågast lønte sjukepleiarane.

Når andre forbund allereie har forhandla på eit område, plar rikslønsnemnda leggje det til grunn.

Sjukepleiarforbundet kan likevel få noko. Mellom anna meiner dei at NHO til no har tilbydd dei mindre tillegg, målt i prosent, enn det andre grupper har fått.

Les også

Nå kan Kristian flytte tilbake til pasienthotellet

Likevel vil NHO ha sigra. For dei var det viktig å stå mot meir grunnleggjande endringar i lønssystemet. NHO meiner Sjukepleiarforbundet ville knyte både system og satsar tettare til oppgjeret i det offentlege.

Djupast sett handla difor konflikten om tilhøvet mellom privat og offentleg sektor. Skal private bedrifter som tilbyr tenester som òg det offentlege tilbyr, bli påtvunge dei same løns- og arbeidsvilkåra som det offentlege?

Dette er hovudgrunnen for motstanden i NHO. I det private er det vanleg at mesteparten av løna, gjerne to tredelar, blir fastsett i lokale forhandlingar. I det offentlege, spesielt i kommunane, blir mesteparten fastsett sentralt, altså for heile landet under eitt.

NHO si løysing gjer det mogeleg å fordele meir av pengane lokalt til enkeltpersonar eller mindre grupper, etter innsats og rekrutteringsbehov.

Dette er eit grunnleggjande prinsipp for heile NHO, noko som forklarar motstanden mot både minstelønssatsen og meir fordeling via lønsstigar.

For Sjukepleiarforbundet handlar krava om å hindre at privatisering av offentlege tenester som sjukeheimar blir ein måte å spare pengar på, gjennom dårlegare løns- og arbeidsvilkår.

Men det handlar òg om ideologi. Med unntak for Akademikerne, som organiserer økonomar, ingeniørar og andre med stor individuell forhandlingskraft, er forbunda i offentleg sektor sterke tilhengjarar av små lønsforskjellar. Sentrale forhandlingar sikrar dette.

Denne ideologien har allereie møtt motstand i staten, der Akademikerne dei seinare åra har fått gjennomslag for meir individuelle lønstillegg.

I det private, mot NHO, møter denne ideologien på eit vis veggen. Det vil seie: sett frå dei fleste andre land er lønsdanninga i Noreg svært sentralisert, der den konkurranseutsette industrien set klare grenser for kva andre kan få.

NHO er ein sterk forsvarar av systemet, ikkje minst fordi det held lønsveksten i det offentlege i tøyme. Den støtta ville ikkje vore der utan at private bedrifter får avgjere mesteparten av lønstillegga lokalt. Då kan den einskilde bedrifta avgjere kva dei har råd til.

Det er dette systemet, eller ideologien om du vil, Sjukepleiarforbundet har utfordra. Dei tapte denne gongen, og vil fort kunne gjere det igjen.

Eitt godt kort har likevel sjukepleiarane på hand: Alt tyder på at dei blir ei stadig større mangelvare i tiåra framover. Det kan skape eit press sjølv NHO vil slite med å stå imot.