Tostatsløysinga døyr sakte

Flyttinga av USAs ambassade til Jerusalem gjer berre ting verre. Utviklinga krev politisk nytenking.

Publisert: Publisert:
Bård Vegar Solhjell
Generalsekretær WWF Verdens naturfond

VIL FLYTTE USAS AMBASSADE: Det som nesten er verst, er kor lite smart det var. Trump gav vekk eit utruleg sterkt og verdifullt forhandlingskort gratis! skriv Bård Vegar Solhjell. Foto: BEAWIHARTA / X01068

I år 637 e.k erobra Kalif Omar sine styrkar Jerusalem. Omar var Muhammed sin andre etterfølgjar, og herska over det meste av den arabiske halvøya i det som vert kalla Rashidun-kalifatet.

Etter lang tids kringsetjing aksepterte den bysantinske patriarken Sofronius, som styrte over Jerusalem, å overgje byen til kalif Omar – men berre om han kom sjølv.

Det gjorde han. Kalifen reid inn i Jerusalem i april 637, og vart teke imot og vist rundt av patriarken. Då tida kom for å be, vart kalifen invitert til å be inne i den heilage gravkyrkja (som ligg på staden der ein reknar med at Jesus vart gravlagt).

Denne gesten kan synast merkeleg, men på denne tida var det framleis vanleg blant kristne å sjå på Islam som ein slags forvirra avart av kristendomen.

Kalif Omar gjekk inn i kyrkja, såg seg rundt – men takka nei til å be der. «Dersom eg ber her, vil mine menn rive den og bygge ein moske her i staden», skal han ha sagt.

Istaden bad han på gardsplassen, om lag 50 meter frå kyrkja. Der vart det seinare bygd ein moske som står den dag i dag, om lag 50 meter frå gravkyrkja.

Les også

ISRAELSK MINISTER: Over ti land kontaktet om ambassadeflytting.

I Gamlebyen i Jerusalem finst det den dag i dag kristne, jødiske og muslimske kvarter om kvarandre. Du merkar knapt at du beveger deg frå det eine til det andre området.

Her ligg klagemuren – jødane sin viktigaste heilagdom. Eit langt steinkast ovanfor ligg Al Aqsa-moskeen, som er den tredje viktigaste heilagdomen i Islam. Byen er sentral i både jødedomen og kristendomen, men også i Islam.

I lange periodar har ulike folkegrupper levd fredeleg side om side her. Palestinarar og jødar bur spreidd utover ulike strøk i byen.

Jerusalem er ein viktig by i historia, men også sentral i konflikten mellom Israel og Palestina i dag.

Israel okkuperer det palestinske territoriet på Gazastripa og Vestbreidda, inkludert aust-Jerusalem. Okkupasjonen er i strid med internasjonal rett. FN, og stort sett alle land i verda, har vedteke at okkupasjonen må opphøyre.

På 1990-talet vart Oslo-avtalen inngått, ein avtale som skulle leie til to sjølvstendige statar. Den braut gradvis saman frå år 2000 og framover.

RASERI: USAs erklæring om å flytte ambassaden til Jerusalem utløyste sterke protestar. Foto: MOHAMED ABD EL GHANY / X02738

Dei siste femten åra har utviklinga gått i feil retning. I Israel har vi sett ei politisk høgredreining, og fredskreftene er svekka. Landet har bygd ein mur mot Vestbreidda, og held fram med å utvide dei ulovlege busetnadane både i Jerusalem og på Vestbreidda.

På palestinsk side har ein sterk splitting vekse fram. Gaza blir styrt av den ytterleggåande Hamas-grupperinga, og Palestina har ikkje fått tilstrekkeleg utvikling ut av den omfattande bistanden dei mottek.

Les også

PAVENS JULEBUDSKAP: Fred i Jerusalem.

Kanskje kan ein seie at Israel er for sterke, og Palestina for svake, til at det blir framgong. Israel kjenner korkje eit indre eller ytre press for å gje konsesjonar, og palestinarane har ikkje kraft og semje til å presse det fram.

Dei sentrale sidene ved konflikten er like uløyste som før; Grensene, flyktningspørsmålet, Jordan-dalen – og Jerusalem sin status.

Det er denne delen av konflikten Donald Trump opna opp for fullt då han varsla at USA vil flytte sin ambassade frå Tel Aviv til Jerusalem. Han endra 70 års amerikansk praksis.

Ingen land i verda har ambassade i byen, fordi både Palestina og Israel ser det som sin hovudstad. Det var ein fantastisk prestisjesiger for Israel, det motsette for Palestina.

Det vart møtt av sterk kritikk i det meste av verda. Eg deler kritikken, og er politisk usamd i det. Men det som nesten er verst, er kor lite smart det var. Trump gav vekk eit utruleg sterkt og verdifullt forhandlingskort gratis!

Som den erfarne utanrikskorrespondenten Thomas Friedman skreiv i New York Times: «Mannen som skryt av å være ein super forhandlar, gjev bort sitt beste forhandlingskort utan å krevje noko attende. I staden blir det vanskelegare å nå målet Trump hevdar å ha – ei to-statsløysing».

Den viktigaste effekten av Trumps grep kan fort bli at tostatsløysinga døyr.

Les også

ETT ÅR ETTER ALEPPOS FALL: Assad står sterkt, ett år etter Aleppos fall.

På begge sider spreier denne ideen seg. Sentrale palestinsk leiarar som Saeb Erekat og Hanan Ashrawi advarte mot dette i dagane etter annonseringa av ambassadeflytting.

Mustafa Barghouti, medlem av sentralkomiteen i PLO, har lenge argumentert for det. Målingar visar at det har aukande støtte blant unge palestinarar.

I Israel har delar av høgresida, godt inn i statsministerens parti, lenge arbeida for å undergrave målet om ein framtidig palestinsk stat ved sidan av den israelske.

Det er riktig nok to særs ulike versjonar av ein stat som vert diskutert. På palestinsk side har ein visjonar om ein multietnisk, fleirreligiøs stat som kan fungere som eit ordinært demokrati.

På israelsk side ser ein for seg ein framleis jødisk stat, der dei palestinsk områda har ein form for autonomi eller blir laust knytt til Jordan og Egypt. Som eit slags protektorat.

Dette illustrerer grunnproblemet med ei løysing i ein stat. Israel må i så fall velgje mellom å vere ein demokratisk stat – der alle har like rettar – og ein jødisk stat – som er statens mål.

Vel dei det første, må alle likestillast. Palestinarane kan bli i fleirtal og vinne val. Vel dei det siste, vil dei bli ein apartheidstat. Vi hugsar alle korleis det gjekk med den førre apartheidstaten.

Les også

LEDER: Trump heller bensin på bålet.

Dette er bibelhistorias landskap, karrig og ugjestmildt mellom dei frodige slettene ved Middelhavet og Jordandalen. Som vi veit frå den same historia har det i uminnelege tider budd folk her. Folk med ulike livssyn og bakgrunn.

Men arbeidet for å finne ein måte å leve i lag på – forhandlingane – står i stampe. Det er lenge sidan siste framsteg. Samstundes held Noreg fram med omfattande bistand til Palestina, og med å bruke store diplomatiske ressursar i regionen.

Det siste eg foreslo på Stortinget før eg slutta, var at Noreg skulle gjere ein full gjennomgang av vår rolle i bistand til regionen.

Eg meiner det er openbart at dagens politikk frå Noreg og verdssamfunnet ikkje bringer oss framover.

Trumps siste Jerusalem-sprell understrekar det. Det er behov for å tenke nytt.

Publisert: