Dei må dele ansvaret for fiaskoen

Det er ikkje sikkert veljarane rømmer frå styringspartia. Men Ap og Høgre må bli parti som tør å styre.

Jens Kihl
Kommentator

MÅ DELE SKULDA: I april gjekk Harald Schjelderup av som byrådsleiar frå AP. Roger Valhammer tok over. Dei har saman ansvaret for Aps elendige val. Marita Aarekol (arkiv)

«Vi forstod tida vi levde i og gav svar folket trudde på.» Dette var Trygve Brattelis oppskrift på korleis Arbeidarpartiet kunne bli det dominerande partiet i Noreg.

No er dommen frå veljarane over dagens styringsparti her. Høgre og Ap forstår ikkje tida vi lever i. Og dei gjev slett ikkje svar folket trur på.

Nokon annan måte er det ikkje mogleg å tolke tala på. Her i Bergen går Høgre vidare tilbake frå katastrofevalet i 2015. Ap har halvert seg. Til saman mønstrar dei no under 40 prosent av veljarane.

Omkvedet er at veljarane rømmer frå styringspartia. Eg trur ikkje det er så enkelt.

Les også

Friele-ekteparet inn i bystyret

Men fyrst av alt: Kva er eigentleg eit styringsparti?

Ordet blir gjerne brukt om parti med gjennomarbeidd politikk på alle felt, altså i motsetnad til éisaksparti. Styringspartiet fører ein politikk som er stabil over tid. Kompromiss og forlik er viktigare enn blanke sigrar til særinteresser.

Eit styringsparti kan ta ansvar om situasjonen krev det – også i krevjande tider.

Vi kan sjå på Arbeidarpartiet fyrst. Etter Ap-valskredet i 2015 valde Harald Schjelderup å danne byråd med KrF og Venstre.

Valresultatet på nesten 38 prosent blei ikkje brukt til å lande ei løysing for bybanen mot Åsane. Fire år seinare står partiet fast i den same gjørma.

Aps katastrofeval er sjølvsagt ein hard dom over toppkandidatane Roger Valhammer og Marte Mjøs Persen, men det er òg resultatet av Schjelderups styre.

Dei fleste i Ap har rekna med at dei ikkje ville få eit like godt resultat om att. Likevel greidde dei ikkje å parkere denne saka og gå vidare. Dermed var det vanskeleg å få merksemd om andre Ap-saker enn bybanen.

Les også

Slik hadde valet gått om Bergen sentrum fekk bestemme

Om nokon skulle greidd å lage ein politikk som var balansert nok til å unngå eit bompengeopprør, måtte det vere eit Ap på oppunder førti prosent. Det skjedde aldri.

Det siste året har dei adoptert sak etter sak frå den meir radikale venstresida, ikkje minst med Valhammer og Persen i programkomiteen.

Om Ap har snakka om kamp mot velferdsprofitørar, gratis skulemat eller gratis SFO, har Raudts Sofie Marhaug og SVs Mikkel Grüner kunna nikke nøgd.

Dei veit at om Ap gjer seg om til eit meir aktivistisk parti med høg offentleg pengebruk, er sjansen stor for at folk røystar på originalen heller enn kopien.

Schjelderup greidde aldri å tette lekkasjen til venstre for Ap – kanskje fordi han verka mest oppteken av ikkje å miste veljarar tilbake til Høgre.

På toppen av det heile fekk Ap ein stygg nominasjonsstrid i kjølvatnet av at Schjelderup varsla sin avgang.

Roger Valhammer tok opp kampen med Marte Mjøs Persen om å bli fyrstekandidat for Ap. Resultatet blei at Ap brukte haust, vinter og vår på å stri om personkabalar i staden for å meisle ut eit prosjekt for den neste perioden.

Les også

I Hordvik fikk bompengepartiet 41,6 prosent av stemmene

Spekulasjonane har gått høgt om kven av dei som ville skaffa Ap det beste resultatet. No er vi så nær vi nokon gong kjem ein fasit. Persen fekk så mange personrøyster at ho gjekk forbi Valhammer i valet.

Valhammer går inn i svært krevjande byrådsforhandlingar med svært lite erfaring frå politikk på dette nivået, og med eit svakt mandat frå både eige parti og veljarane sine.

Det einaste lyspunktet er at det ser like ille ut hos erkerivalen.

Kva gjorde Bergen Høgre etter det spektakulære valtapet i 2015? Om ein skal vere streng, og det krev valtapet, er historia omtrent sånn:

Partilaget fekk drive fritt i nokre år utan å markere seg som eit særleg viktig opposisjonsparti. Det blei aldri bygd noko felles, politisk prosjekt. Og inn på tampen kom Harald Victor Hove som fyrstekandidat.

Eit heimesnikra kompromiss i bybanesaka sa at banen til Åsane skulle bli greidd ut i komande periode. Men så snart bompengeopprøret dukka opp, glei Høgre i alle retningar.

Les også

BT mener: Bygge Vestland

Dei siste månadene har Høgre kome opp med tunnelar for bil og bane til mange milliardar utan å svare for kor pengane skulle kome frå.

Høgre greidde ikkje å stå fast på politikken sin, og det blei ganske tydeleg at dei heller ikkje har noko anna stort, samlande prosjekt. No kan det bli åtte år i opposisjon.

Les også

Morten Myksvoll: No treng Bergen eit bomkompromiss

Både Ap og Høgre snakkar no som dei har vunne valet. Det er nesten utruleg, og det sperrar for ein sunn gjennomgang av kva som gjekk så gale. Dermed er sjansen stor for at både Høgre og Ap vil gjere same feil om fire år.

Dei kan mangle eit heilskapleg prosjekt. Dei kan kaste fram store, dyre idear utan kostnadsrammer og finansiering. Dei kan stille med kandidatar som ikkje greier å stå fast i stormen. Og dei vil fort vekk mangle evna til å stå for upopulære avgjerder når kritikken kjem.

Høgre og Ap må rett og slett lære seg å bli styringsparti igjen. Dei må forstå tida vi lever i og gje svar folk kan tru på. Alternativet er å gjere som Erna Solberg då ho skulle kommentere valnederlaget for VG:

«Jeg opplever valget som et grunnlag for en god valgseier i 2021.»