Trump gjer verda farlegare

Donald Trump har heilt rett i at atomavtalen med Iran var dårleg, men hans alternativ er mykje farlegare – og kjem neppe til å fungere.

DROPPAR AVTALE: President Donald Trump trekkjer USA ut av atomavtalen med Iran, trass protestar frå det internasjonale samfunnet. – Det einaste som er verre enn Iran-avtalen, er ingen avtale, eller å trekkje seg frå avtalen, skriv Morten Myksvoll. Evan Vucci, AP / Scanpix

Morten Myksvoll
Kommentator i BT

Tysdag annonserte Donald Trump at han kom til å trekkje USA ut av atomavtalen med Iran. Dette var det mest sentrale utanrikspolitiske valløftet til Trump, så det bør ikkje overraske nokon.

Trump trekkjer USA ut av avtalen utan internasjonal støtte. Ei rekkje internasjonale statsleiarar har kritisert USA for handlinga. Noreg er blant landa som har åtvara mot å droppe avtalen.

Iran-avtalen går i korte trekk ut på at Iran forplikta seg til å stoppe atomprogrammet sitt i 10–15 år, i byte mot heving av ei rekkje internasjonale sanksjonar mot landet.

Les også

Trump trekker USA fra atomavtalen med Iran

Avtalen har fungert. Iran har følgt opp avtalen, og skal ikkje vere nærare ei atombombe enn det dei var då avtalen vart signert i 2015. Trumps forsvarsminister James Mattis er blant dei som har forsøkt å få presidenten til å sertifisere og forlenge atomavtalen. Stabssjef John Kelly er ein annan.

Den tidlegare nasjonale tryggleiksrådgjevaren, H.R. McMaster, er ein tredje. Han vart tidlegare i år bytta ut med John Bolton, som har vore ein uttalt motstandar av avtalen.

Bolton er ein tidlegare FN-ambassadør som ikkje verkar å tru på diplomati. Han står for harde, militære løysingar både i Iran og Nord-Korea. Talen til Trump verka som Boltons verk.

BOLTONS VERK: John Bolton er ein tidlegare FN-ambassadør som ikkje verkar å tru på diplomati. Han står for harde, militære løysingar både i Iran og Nord-Korea. Talen til Trump verka som Boltons verk, skriv Morten Myksvoll. Jonathan Ernst, Scanpix

Det verste scenariet i Midtausten er eit Iran med atomvåpen. Difor gav ein òg mykje for å få Iran til å stoppe framdrifta av atomprogrammet sitt i 10–15 år.

Det viktigaste Iran fekk ut av avtalen, var at ei rekkje med internasjonale sanksjonar vart heva. Det har beviseleg gjort krigane i Syria og Jemen verre. Etter avtalen kunne Iran igjen engasjere seg militært i regionen.

I dag har dei stor innflytelse over Irak, dei har store styrkar i Syria og dei driv ei utstrekt støtte til houthiane i Jemen, som Saudi-Arabia krigar mot.

Les også

Et nytt atomkappløp truer i Midtøsten

Irans militære engasjement i Syria gjer at Assad-regimet har vore i stand til å rykke fram mot område som dei har omringa i årevis. Konflikten mellom Israel og Iran er meir tilspissa på grunn av Irans Syria-engasjement. Seinast tysdag bomba israelske fly ein iransk base nær Damaskus.

Sånn sett har avtalen tatt mange liv, og den kan fort føre til meir død. Det er ikkje sikkert at Assad-regimet i Syria ville klart seg så godt, viss det ikkje var for iranske soldatar.

Trump har difor rett i mykje av sin kritikk mot avtalen, som at den har styrkt regimet i Iran, og gjort det mogeleg for dei å destabilisere Midtausten.

USA-HAT: Iranske parlamentsmedlemmer brenn eit amerikansk flagg og ein kopi av atomavtalen, etter at Trump annonserte at USA trekkjer seg. AP / Scanpix

Problemet til Trump er at den verste konsekvensen av å signere avtalen er allereie tatt ut. Iran har hatt tre år med større handlefridom på grunn av atomavtalen, og dei har brukt den ganske aktivt.

Den vanlegaste kritikken mot avtalen, er at den kunne vore betre. Det vert berre spekulasjonar. At den har store veikskapar, er openbert. Viss me går med på å karakterisere avtalen som dårleg, slik Trump gjer, er det likevel ingen god idé å trekkje seg ut.

For det einaste som er verre enn Iran-avtalen, er ingen avtale, eller å gjere som Trump: trekkje seg frå avtalen.

Når Trump no trekkjer USA ut av avtalen, vil Iran kunne starte opp igjen atomprogrammet sitt. Trump skryt jamleg av sine fantastiske evner til å forhandle fram gode avtalar. Men det Trump faktisk har gjort, er å gi Iran fleire år med sanksjonsfridom, i byte mot tre års stopp i atomvåpenprogrammet.

Det er mindre enn det atomavtalen eigentleg inneheldt.

Les også

EU: Forpliktet til atomavtalen med Iran

Trumps alternativ er å innføre sterke sanksjonar mot Iran igjen, for å lamme regimets økonomiske grunnlag. Slike sanksjonar har ikkje ført til stopp i atomvåpenprogrammet tidlegare, og det er heller tvilsamt om det kjem til å lukkast no. Spesielt sidan USA no står åleine.

Kina, Russland, Storbritannia, Frankrike og Tyskland var med på Iran-avtalen. Ingen av dei ønskjer å hoppe av no.

«BROMANCE»: Vestlege medium flauma over av skildringar av «bromancen» mellom Trump og Macron på toppmøtet i april, med kyssing, handhalding og i overkant mykje kroppskontakt. Kevin Lamarque, Scanpix

Den amerikanske åleinegongen i Iran bør føre til endringar i Europa. Det første me må kvitte oss med, er den litt for naive tanken om at Trump endrar verdssyn berre han mottar nok smiger frå statsleiarar som Emmanuel Macron.

Vestlege medium fløymer over av skildringar av «bromancen» mellom Trump og Macron på toppmøtet i april, med kyssing, handhalding og i overkant mykje kroppskontakt. Viss ikkje-spreiingsstrategien til Europa gjekk ut på å skryte av Trump, så er det både alvorleg og trist.

No må EU og Noreg etablere ein reelt sjølvstendig utanrikspolitikk. Det å følgje USA i det meste har fungert i mange tiår, men me kan ikkje lenger stole heilt og fullt på vår viktigaste allierte.

USA vil framleis, og i uoverskodeleg framtid, vere svært viktig for Europa, men det fungerer ikkje lenger å plassere alle egga våre i Washington, D.C.

Få politisk redaktør Frøy Gudbrandsens nyhetsbrev hver onsdag ettermiddag. Meld deg på her.