Frigjort av ulvar

Bøndenes parti rir igjen på nei-til-sentraliseringsbølgja. Men det er ikkje populisme, det er politikk.

Publisert:
Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

MEDVIND: Ved å bli Høgres hovudmotstandar i kan Trygve Slagsvold Vedum og Senterpartiet vinne valet, men tape regjeringsmakta, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva Grøtt, Vegard Wivestad / NTB Scanpix

Fjøslukta er nesten borte. Ulvemotstandarar er ikkje lenger tilbakeståande skyteglade bygdetullingar, men engstelege småbarnsmødrer som fryktar ungane skal bli etne av ulv på veg til skulen. Mykje har gått Senterpartiets veg den siste tida.

Det er lenge sidan bøndenes parti berre var bøndenes parti. Sjølv om partileiinga er bønder og programmet renn over av landbruksstøtte, er Senterpartiet like mykje distriktas parti.

Sjølv i distrikta er det mange som slit med å like bøndenes parti. Men ein god del av desse er no på glid. Senterpartiet går fram i heile landet og har ikkje hatt så stor oppslutning på meiningsmålingane sidan EU-striden på 1990-talet.

Les også

Hans K. Mjelva om kommunereformen: Politisk teater

I distrikta har regjeringas mange reformer forsterka kjensla av at «politikarane inne i Oslo» ikkje bryr seg om dei. Urbaniseringa av Noreg held fram, og det gjer noko med humøret til dei som blir att. Brodden mot Oslo i retorikken er kanskje medverkande til at partiet òg går fram i byar som Bergen. Regjeringa kan vone at vegmilliardane i den komande transportplanen vil blidgjere nokon (kanskje ikkje i Bergen), sjølv om mesteparten av pengane går til Oslo-området.

Senterpartiets landsmøte i helga blir heilt sikkert ein fest. Partiet er kjent for å ha dei beste festane i landsmøtesesongen, og gode meiningsmålingar er jo bra for stemninga. At den godmodige partileiaren Trygve Slagsvold Vedum blir stempla som populist av politiske motstandarar plager neppe partiet noko særleg.

Tvert om. Akkurat som i EU-kampen i 1993–94 fungerer kritikk frå «Oslo-eliten» som drivstoff for Senterpartiet. Slik sett er anti-elite kampanjen til Donald Trump ikkje noko unikt. Forskjellen mellom Trump og Senterpartiet er (mellom anna, må eg vel seie) at Trump held fram med populismen etter han kjem til makta. Det ville aldri Senterpartiet gjere. Til det er ordførarpartiet alt for pragmatisk og jordnært.

Stemplinga av Vedum som ein norsk Trump fungerer dessutan dårleg fordi Vedum er for sympatisk og blid. Det er sjølvsagt mogeleg at Sp får draghjelp av internasjonale strøymingar av anti-globalisme og nasjonalisme, saker der partiet har stor tiltru. Men den heimlege sentrum-motstanden er truleg viktigare.

Les også

Senterpartiet nærmer seg Frp i ny meningsmåling

Det er interessant at partiet dei tre siste månadene har vokse like mykje som dei føregåande tre åra, trass i at Trygve Slagsvold Vedum har hamra laus mot regjeringas «sentraliseringsreformer» sidan han tok over i 2014. Det er uklart kva oppsvinget skuldast. I tillegg til Trump fell det òg saman i tid med regjeringas noko klønete handtering av ulvesaka. Den skapte eit meir sympatisk bilete av ulvemotstandarane, og dermed Senterpartiet.

Eit spørsmål som nok vil bli diskutert i krokane på Lerkendal Hotell i helga er korleis partiet skal klare å halde på veljarane heilt fram til stortingsvalet i september. Det nærmaste svaret er å halde liv i sentrum-periferi konflikten.

Her kan Senterpartiet ha samanfallande interesser med Høgre: Ein valkamp som handlar om Erna mot Trygve ville vere eit mareritt for Arbeidarpartiet. Dei er langt på veg avhengig av ein statsministerkamp mellom Erna og Jonas. Ap treng ein kamp mellom to styringsparti, der Høgre blir framstilt som eit usikkert kort på grunn av «rot på borgarleg side».

Problemet for Senterpartiet er at Ap må lykkast for at Senterpartiet skal kome til makta. Medan SV no langt på veg søkjer opposisjonstilværet, har Senterpartiet blikket stivt festa på regjeringskontora.

Bakgrunnstal for meiningsmålingane dei siste månadene, som pollofpolls.no har samla inn, viser at Sp tek flest veljarar frå Ap. Oppgangen til Senterpartiet blir nulla ut av nedgangen til Ap. Høgre taper færre til Sp, og held seg godt oppe på meiningsmålingane. Ein av grunnane til det er at Høgre er meir eit byparti enn Ap, noko som òg gjer at ein valkamp mot Sp kan vere gunstig.

Likevel kjem Senterpartiet neppe til å slutte å hamre på regjeringa for alle «sentraliseringsreformene» av kommunar, politi, skatteinnkrevjing, NAV-kontor, lokalsjukehus, forsvar, landbruk og så vidare. Fleire av desse er dekte inn i forslaget til partiprogram.

Les også

Senterpartiet med blodig ulvevideo på Facebook

Der ligg det òg eit punkt om ei «tillitsreform» i offentleg sektor: Kontroll- og rapporteringsregimet som har vokse fram i skuleverket, helsevesenet, politiet og så vidare, skal vekk. Retorikken er borgarleg, å fjerne byråkratane kontrollregimet har skapt i direktorat og liknande. Dinest er retorikken Senterpartisk, fordi desse byråkratjobbane ligg i Oslo.

Men under ligg òg eit meiningsfellesskap med fagforeiningane i offentleg sektor, som i mange år har kjempa mot kontrollregimet, under merkelappen «New Public Management». Her ser ein viktig allianse som forklarar at Senterpartiet står sterkt blant veljarar i offentleg sektor, ein allianse som går tilbake til EU-kampen i 1994.

I det heile er det meir i partiprogrammet som peikar mot den politiske venstresida enn høgresida. I tillegg til «tillitsreforma», finn ein mellom anna eit brennande forsvar for fagorganisering, eit meir progressivt skattesystem og kritikk av «nyliberalisme» og «uhemmet markedsøkonomi». Berre den stadige insisteringa på privat eigedomsrett viser at partiet òg har ei borgarleg side.

Vegen tilbake til ei borgarleg regjering ser uendeleg lang ut for Senterpartiet politisk, medan ei sentrumsregjering manglar veljargrunnlag. Ein skal likevel ikkje sjå bort frå at eit raudgrønt tap til hausten kan føre til ein ny diskusjonen om linjeskifte. Det finst dei i Senterpartiet som ikkje elskar Ap. Men dei seier det ikkje høgt. For no gjeld det å vinne valet, og første steg er eit harmonisk landsmøte.

Publisert: