Gullfunnet på rismarkene

Vestlege aksjonistar burde vere meir redde for at folk døyr, enn at verdas fattigaste får genmodifisert mat til å leve av.

Publisert Publisert

GENMODIFISERT LØYSING: Ein risbonde ser til avlinga si i Albay-provinsen på Filippinane. Ein ny type ris kan gjere det lettare å leve av maten. Foto: Romei Ranoco, Reuters/NTB Scanpix (Arkiv)

  1. Leserne mener

Det er vanskeleg å sjå føre seg at ein stor del av verdas befolkning berre et vanleg, kvit ris, etter sjølv å ha fråtsa i feit julemat i fleire dagar. Men sånn er det. Risen inneheld verken mineral eller vitamin, berre energi.

Om lag 4500 barn døyr kvar dag av A-vitaminmangel. Det er som om tre fjerdedelar av eit heilt skuletrinn i Hordaland skulle døy – kvar einaste dag. A-vitaminmangel er den største dødsårsaka blant barn. I tillegg fører vitaminmangelen til at opptil ein halv million barn vert blinde – kvart år.

Og løysinga vart laga i 1999.

Løysinga er like enkel som den er briljant: ein tilset betakaroten til risen, som er det same stoffet som gjer at gulrøter vert oransje.

Sluttproduktet vert ein trygg, gullfarga ris, proppfull av A-vitamin. Dei som står bak burde fått Nobelprisen på førehand.

Men løysinga er stort sett berre blitt liggande, sidan den kom frå eit laboratorium.

Aktivistar verda over prøver nemleg å setje ein stoppar for utviklinga. Dei har fått det føre seg at genmodifisert mat pr. definisjon er farleg, og dei lar ikkje vitskapen stå i vegen for vranglæra si.

Motstanden varierer frå ei frykt for monokulturar, patent og storprofitt, til reinspikka konspirasjonsteoriar.

Men utviklinga går heldigvis i rett retning.

USA, Canada og New Zealand har allereie slått fast at gullrisen er like trygg som vanleg ris. Rett før jul godkjende styresmaktene på Filippinane risen. Landet har slite med aukande A-vitaminmangel.

Risen er under vurdering i Bangladesh. Forhåpentlegvis følgjer andre land etter.

Les også

Kjønnsløs, genmodifisert laks kan bli næringens redning

Genmodifisert mat er underlagt eit svært strengt kontrollregime. Det er fornuftig, sidan ein ikkje kan vite heilt korleis nye artar vil utvikle seg når dei blir planta ute i naturen.

Men det er eit problem med føre var-haldninga at ein ikkje skal vurdere fordelane, berre potensiell risiko. I alle andre tilfelle veg ein ulemper og fordelar opp mot kvarandre.

Difor finn ein ikkje genmodifiserte varer i norske butikkar. Behovet for genmodifisert mat er sjølvsagt ikkje like prekært i Noreg som i ei rekke fattigare land. Men den globale motstanden mot genmodifisering gjer det langt vanskelegare å innføre nye artar enn det som er strengt nødvendig.

Me har råd til den luksusen det er å vente, sjølv om det hemmar innovasjon. Barna som døyr av vitaminmanglar har dårleg tid.

Les også

Dagligvarekjedene sammen mot genmodifisert mat

Frykta for laboratorium får likevel utslag i Europa. Fleire land forbyr no verkestoffet glyfosat, som blant anna vert brukt i ugrasmiddelet Roundup. Det er eit av dei viktigaste verktøyet norske bønder har i kampen mot ugras.

Eit forbod gjer ein allereie vanskeleg jobb endå hardare. Før Roundup kom til Noreg på 70-talet, var det vanleg å harve jorda.

Øystein Heggdal skildrar resultatet av det på Fritanke.no: «Øydelagt jordstruktur, du tar livet av meitemarken, økt oksygentilgang fører til mindre karbonbinding i jorda, og den legges åpen for vind- og vannerosjon.»

Eit av dei viktigaste argumenta mot glyfosat, er kreftfaren. Men ifølgje den tilgjengelege kunnskapen på feltet, er ikkje stoffet kreftframkallande. Faren glyfosat utgjer for bier er òg sterkt overdriven.

Motstanden mot genmodifisert mat er ikkje berre avgrensa til klassiske vitskapsfornektarar, som dei som nektar å tru på at klimaendringane er menneskeskapte.

Tvert imot, så går motstanden langt inn i til dømes Dei grøne i Tyskland, som kjempar mot klimaendringane.

Sår ein tvil om vitskapen når det gjeld maten vår, så vert det nok vanskelegare å få folk til å tru på vitskapen for klimaet vårt.

Publisert