Det går ei leidning mellom deg og EU

Gløym Acer. Straumrekninga di er allereie styrt av prisane på kontinentet.

Publisert:

Før jul var eg innom krafthandlarane til BKK, i eit avlangt kontorlokale inne i hovudkvarteret til kraftselskapet på Kokstad. Bak doble dataskjermar kjøpte og selde dei straum. Kilowatt og kroner i milliontal flaug over skjermane og bytte eigarar.

Heile den eine kortveggen var fylt av ein diger skjerm der ein graf viste prisutviklinga for CO₂-kvotar i EU.

For det krafthandlarane var mest opptatt av, var ikkje fyllingsgraden i norske kraftdammar. Eller det norske straumforbruket. Nei, det var prisen på CO₂-kvotar i EU, og prisen på kol og gass.

Og dei prisane har gått kraftig opp. Sidan 2016 er kol blitt dobbelt så dyrt, gass har blitt tre gongar så dyrt og prisen på CO₂-kvotar har auka frå 5 til 20 euro pr. tonn. Det vil du merke når neste straumrekning kjem.

Straumprisen i desember er den høgaste sidan 2010. Ein kilowatt-time (KWh) kosta over 50 øre. Det er lett å tenkje at det berre skuldast at vinteren har vore tørr. For det har han vore. Fyllingsgraden i norske kraftdammar var rett før jul 4,5 terrawatt-timar (TWh) under normalen, noko som svarar til heile forbruket i Bergen, i over to år. Det har pressa prisen opp.

Men endå viktigare er det at prisen på kol, gass og CO₂-kvotar har pressa tyske straumprisar opp frå 30 til 50 euro pr. megawatt-time (MWh) dei siste to åra.

Leiter du etter forklaring på opp- og nedturar i den norske straumprisen er det ikkje dumt å ta ein kikk på straumprisen i Tyskland. Ikkje sånn frå dag til dag, men over tid (sjå graf).

Den skarpe lesar vil sjå at det i grafen er tale om nordisk, og ikkje norsk kraftpris. Men Noreg, Sverige, Finland og Danmark er så tett samankopla at det er for ein kraftmarknad å rekne. Tyskland er indirekte kopla til Noreg, via Sverige og Danmark.

Difor følgjer den nordiske og tyske straumprisen kvarandre så tett, og difor betyr prisvariasjonane i Nord-Europa langt meir for norske straumkundar enn prisforskjellen mellom Tyskland og Noreg.

Skjermane på Kokstad illustrerer kor skeiv fjorårets store ordskifte om Acer og EUs tredje energimarknadspakke vart. Motstandarane frykta for høgare straumprisar i Noreg, om Stortinget svelgde denne pakken med direktiv og forordningar.

Dei frykta òg at EU kunne presse Noreg til å leggje fleire kraftkablar til utlandet, og dermed presse norske straumprisar opp.

Ingenting i pakken eller opprettinga av Acer gjev EU ei slik makt, og frykta for at Acer kan utvikle seg slik er ikkje særleg godt fundert (mellom anna fordi mange EU-land heller ikkje ønskjer det).

Langt viktigare er det likevel at vi allereie har ein haug kablar til utlandet, hovudsakleg til Sverige, men òg til Danmark og Nederland.

Les også

Protesterte mot Acer: – Nå ligger arvesølvet vårt på forhandlingsbordet

Men ein ting har kritikarane rett i: Nye kablar til utlandet kan føre til at norske straumprisar blir endå meir lik prisane i den andre enden. Statnett har to nye kablar under bygging, til Tyskland og England. Til saman kan dei frakte meir enn dobbelt så mykje straum som dei fem sjøkablane vi allereie har. I tillegg vil private NorthConnect i løpet av våren venteleg få grønt lys frå regjeringa til nok ein slik kabel, frå Eidfjord til Skottland.

Kablane vil auke snittprisen på straum i Noreg. Ifølgje NVE vil dei to Statnett-kablane auke prisen i Sør-Noreg med tre øre pr. KWh, noko som har gjort desse kablane svært upopulære i industriforbunda i LO.

Men tre øre er for det første lite i høve til endringane CO₂-kvotar, kol og gass fører til. Auken i kolprisen dei siste to åra har til dømes åleine auka straumprisen med anslagsvis 3,8 øre pr. KWh.

Dessutan vil auka overføringskapasitet til utlandet truleg føre til meir utbygging av både vass- og vindkraft i Noreg, noko som vil presse prisane nedover.

Noreg kan jo òg importere kraft via desse kablane, til dømes billig vindkraft når det bles kraftig i Storbritannia eller Danmark. Fordi vasskraftverk kan skruast av og på raskt, er ho ideell til å utfylle vindkraft.

Dermed kan norske kraftselskap tene store pengar på eksport når vinden ikkje bles, og prisane difor er høge. Desse inntektene går i all hovudsak til folket, gjennom eigarskapet i kraftselskapa og store skatteinntekter.

BKK er eit godt døme. Dei taper pengar når det regnar mykje, fordi overføringskapasiteten ut av vårt område er for liten til at kraftverka kan gå for fullt. Kraftkabelen til Skottland kan til dømes betre på det.

Vindkraft er ei litt anna historie. Men dei har òg tilgang til eit knapt naturgode, og bør etter kvart skattleggjast på linje med vasskraftverka.

Framtida har mykje skummelt å by på, men straumkablar til utlandet er ikkje det som bør uroe folk mest. På skjermane på Kokstad blir nordiske straumkontraktar for levering heilt fram til 2029 prisa til rundt 30 euro pr. MWh, som vil seie rundt 30 øre pr. KWh i Noreg.

Statnett meiner kraftprisane i Sør-Noreg vil liggje på rundt 40 øre pr. KWh fram til 2030, som er noko under snittprisen i 2018. Og, til glede for dei som meiner det er viktig at norsk industri får behalde fordelen av billeg straum: Statnett reknar med at prisane framleis vil liggje under snittet på kontinentet, fordi ei kraftig utbygging av vindkraft i Norden vil auke kraftoverskotet.

Så vi har ikkje så mykje å frykte. Dess meir har vi å vinne:

Auka samankopling av straumnettet er heilt grunnleggjande om Europa skal klare den enorme oppgåva det er å erstatte fossile energikjelder med fornybar elektrisitet. Klima-argumentet altså, for den som er interessert i det.