Når makta ikkje liker fakta

Politikarane vrir på sanninga. Igjen og igjen. Er det dei eller du som taper mest?

Jens Kihl
Kommentator

AU, AU, AU: Sp-politikar Geir Pollestad vrei så hardt på sanninga at det gjorde vondt sist veke. Her er han foreviga i stortingssalen saman med Sp-leiar Trygve Magnus Slagsvold Vedum i februar i fjor. Ole Berg-Rusten, NTB Scanpix (arkiv)

«Støre utelukker ikke debatt om kongehusets fremtid.» Denne tittelen kunne du lese om du var innom TV 2 sist veke.

Høyre laga ein eigen video der dei til pompøs musikk slo fast at «I Høyre er det ingen tvil. Vi elsker kongen vår».

Inntrykket er at Støre går i retning av å ville ha republikk. Men om ein les sjølve saka, er biletet ganske annleis. AUF-leiar Ina Libak vil gjerne ha debatt om kongehusets framtid. Jonas Gahr Støre seier «et stort flertall setter pris på den jobben kongen gjør for landet».

Men på generelt grunnlag kan han ikkje utelukke at denne saka kan bli debattert i arbeidet med nytt program. Kven kan eigentleg det?

TV 2 vinkla saka altfor hardt. Det er ikkje bra, og no har den fått den gråare (men rettare) tittelen «AUF vil ha debatt om kongehuset».

Alle i Høgre som har lese saka, veit nok at dei ikkje har grunnlag for videoen. Til og med i Høgre er det republikanarar. Både Heidi Nordby Lunde og Camilla Strandskog røysta for republikk i Stortinget i januar, og ved Kongens bord sit republikanaren Monica Mæland. Kan Erna Solberg utelukke debatt?

Les også

Jens Kihl: Ein frigjeringsdag for alle

Heldigvis for Høgre er dei i godt selskap med dette faktavrieriet.

Onsdag 22. mai går Siri Gåsemyr Staalesen frå Ap opp til Stortingets talarstol på vegner av fem Ap-representantar.

Representantframlegget deira handlar om å seie nei til «Statsbyggs planlagte salg av øyene i indre Oslofjord».

Noreg risikerer at «Oslos innbyggere og andre brukere av øyene får redusert tilgang til sjøen og bynære friluftsarealer», skriv Ap-representanten på vegner av seg sjølv og fire andre.

Problemet er berre at dette ikkje stemmer.

Saka «Avlyser salg av Oslo-øyene» stod å lese i Dagens Næringsliv same morgon. Det er heilt utenkjeleg at ingen i Arbeidarpartiet hadde lese DN denne dagen.

Der gjorde regjeringa det klart at når Oslo kommune (som for tida har ein byrådsleiar frå Ap) ikkje ville kjøpe øyane, var det ikkje aktuelt å selje til andre.

Men Arbeidarpartiet fekk sikkert nokre sårt tiltrengte likerklikk i sosiale medium, då.

Les også

Jens Kihl: Éi regjering – tre politikkar

Alle gode ting er som kjent tre, og kvifor skulle Senterpartiet vere dårlegare enn dei hine denne veka?

Tysdag 22. mai hadde NRK pelsdyr som tema i Debatten. Der var Geir Pollestad frå Senterpartiet, som er leiar for næringskomiteen på Stortinget. Etter debatten la han ut ei melding på Facebook-sida si:

«Heilt utroleg at ingen politikere frå H, Frp, V eller KrF stiller opp for å diskutere pelsdyrsaka. Regjeringa er representert i Debatten ved ein statssekretær frå Klimadepartementet. Kor er landbruksdepartementet? Kor var Høgre? Kor var Frp? Kor var KrF?»

Saman med oppdateringa ligg det eit bilete, og der står jammen meg Sveinung Rotevatn. Han er sentralstyremedlem, tidlegare stortingsrepresentant og hyppig nemnt når ein diskuterer kven som blir den neste Venstre-leiaren.

Om du ikkje har stålkontroll på kven som har kva oppgåver i staten, er det lett å lese oppdateringa frå Pollestad som at Rotevatn er frå embetsverket. Det er heilt feil. I praksis er han ein svært sentral politikar. Det veit naturlegvis Pollestad.

Les også

Jens Kihl: Det du ikkje veit

Kvar dag gjer faktasjekkarane i Faktisk ein heroisk innsats for å finne ut om politikarane, media og andre aktørar snakkar sant. Dei går ikkje akkurat arbeidslause.

Debattavdelinga her i Bergens Tidende har ei viktig oppgåve i å faktasjekke innlegg før dei kjem på trykk. Som avis har vi eit like stort ansvar for at faktapåstandar i lesarbrev er korrekte, som vi har for at innhaldet i nyhendeartiklane stemmer.

Feil kan skje, men for ofte er feilen gjort med overlegg. Då har vi eit problem.

Journalistane på debattavdelinga fortel at dei dagleg finn påstandar hos politikarane som ikkje held vatn. Det er ingen grunn til å tru det skal bli mindre av det fram mot valet.

Kven blir taparane når politikarane bruker makta si på denne måten? Det korte svaret er: alle.

Politikarane taper fordi bløffen ofte blir avslørt.

Vi journalistar taper fordi vi vanskelegare kan stole på kjeldene. Og, om vi skal vere litt ærlege: Det hender at det kjem innsal som er ganske spektakulære, og som vi håpar at stemmer. Vi vil jo gjerne setje ein sensasjon på trykk. Det er ikkje bra, men det er diverre sant.

Men politikken er ikkje til for politikarane eller journalistane. Den er til for veljarane. For deg. Og når debatten ikkje handlar om å kome med fakta og kunnskap, men om å snike seg til siger, har vi for lengst spora av. Korleis skal det bli gode vedtak for folk og land av slikt?

Det er dette som skaper politikarforakt. No mobiliserer Folkeaksjonen nei til mer bompenger (FNB) veljarar frå så godt som alle parti. Om nokon lurer på grunnen, kan dei starte med å ta ein kikk på den rådande debattkulturen.

Som Trygve Magnus Slagsvold Vedum, partileiaren til Pollestad, ville sagt: Folk er ikkje dumme. Det lakkar og lir mot valkamp. Det er berre å finne fram slagstøvlar og vernehjelm.

For dette kan bli grisete.