Slik blir 2019 (kanskje)

Regjeringa ligg an til å få større problem med økonomien enn folket.

SPAREÅR?: Statsminister Erna Solberg (H) kan bli nøydd til å velje mellom kutt, skatteauke eller å bryte handlingsregelen, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Solum, Stian Lysberg / NTB Scanpix

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

Prognosemakarane sine piler for 2019 peikar oppover, men det norske folket trur ikkje heilt på det, ifølgje Forventningsbarometeret til Finans Norge.

Det vil seie – trua på eigen økonomi eitt år fram i tid er framleis rimeleg stor, men ikkje for landet.

At optimismen kjølnar av, er ikkje så rart, når verda rundt oss er så turbulent som no. Mange fryktar dårlege tider, òg verdas investorar, som har sendt børsane nedover dei siste månadene.

Korleis dette ender, vil ikkje minst avhenge av to politiske drama, som vonleg blir avklart dei komande månadene:

  • USA og Kina har gjeve seg sjølv frist til 1. mars med å bli samde i den pågåande handelskrigen. Bøyer ikkje Kina av, kan USA innføre toll på alle varer frå Kina, og auke tollen frå 10 til 25 prosent. Det vil kunne få alvorlege følgjer for økonomien i Kina, men òg for verdsøkonomien og dermed norsk økonomi.
  • Ein månad seinare, 29. mars, kan Storbritannia ramle ut av EU utan ein ny handelsavtale. Ein slik «hard Brexit» vil skape kaos på grensene, der alle varer igjen må kontrollerast av tollarar. I verste fall betyr det bedriftsflukt, arbeidsløyse og eit djupt økonomisk fall. Også det vil påverke norsk økonomi negativt, ikkje minst bedrifter som sel varer til Storbritannia.

Det som verkeleg skaper frykt, ikkje berre for lågare vekst men òg for ei større krise, er at desse hendingane skjer i ei tid då verdsøkonomien er sårbar.

Etter mange år med låge renter og tung seddeltrykking, sit statar, bedrifter og hushaldningar rundt om i verda med svært høg gjeld. No driv sentralbankar, med den amerikanske i spissen, og strammar inn att.

Rentene er på veg opp, noko som i seg sjølv kan utløyse nye kriser i verdsøkonomien. Lågare vekst, eller økonomisk nedgang, vil auke sjansen for at skuldnarane ikkje klarer å betale for seg.

Auka renter er eigentleg eit godt teikn. Økonomien i USA og andre vestlege land viser teikn til vekst, etter ti tapte år i kjølvatnet av Finanskrisa. Men når sentralbankane slakkar på gassen ved å auke rentene og trekkje inn pengar, kan det likevel utløyse små og store kriser, og ny økonomisk nedgang.

Spesielt når det blir kombinert med så mykje dårleg politisk handverk som for tida blir utøvd i Washington og London.

Les også

Hans K. Mjelva: Siv Jensen kan bryte handlingsregelen før jul

2019 blir med andre ord eit spanande år for dei av oss som er interesserte i økonomi. Men trass uvissa i verda rundt oss, er det førebels liten grunn til å frykte for dårlegare tider i Noreg.

Ein viktig grunn til det er at norsk økonomi har blitt sunnare dei siste åra. Til dømes er sjansen for eit krakk i bustadmarknaden blitt svært liten.

Etter fleire år med ekstremt høg prisvekst, har bustadprisane flata ut dei siste to åra. I 2019 spår dei fleste 3–4 prosent prisvekst, medan sjefspessimisten Jan Ludvig Andreassen i Eika Gruppen spår tre prosent nedgang.

Det norske folket har rett nok framleis rekordstor gjeld, og den gjelda vil bli dyrare i 2019. Sentralbanken planlegg å auke renta med ein halv prosent, noko som vil bety at renta på bustadlån vil liggje rundt 3,25 prosent ved utgangen av året.

Enkelte vil nok slite. Men ingenting tyder på at mange nok vil få betalingsproblem til å utløyse noko krise. Ikkje minst fordi arbeidsløysa er venta å gå vidare ned og løningane gå opp 2019 (sjå tabell).

Kjelde: SSB Konjunkturtendensene 2018/4

Noregs viktigaste næring har òg blitt sunnare dei siste åra. Oljenæring har kutta kostnadene dramatisk, slik at dei framover vil tene pengar sjølv om oljeprisen skulle falle endå meir enn den allereie har gjort sidan oktober.

Oljeselskapa planlegg å auke investeringane kraftig i 2019, noko som vil merkast i heile den norske økonomien. Dei fleste av desse investeringane er knytt opp til prosjekt som er komne for langt til å stansast.

Så sjølv om oljeprisen blir lågare enn venta, vil investeringane stort sett gå sin gang.

Oljeprisen er likevel viktig for norsk økonomi på andre måtar. Ikkje minst for staten. Lågare oljepris betyr mindre pengar i statskassa.

Sidan oktober har oljeprisen falt frå over 80 til nærmare 50 dollar fatet. Held prisen seg på dagens nivå resten av året, har regjeringa eit problem.

I statsbudsjettet har dei rekna med ein oljepris på 583 kroner (rundt 70 dollar) pr. fat. Ved utgangen av 2018 kostar eit fat olje 54 dollar. Det blir rundt 470 kroner, sjølv med dagens rekordsvake kronekurs (svak krone gjev fleire kroner pr. dollar).

Skulle det halde seg resten av året, vil staten få ein skattesvikt på fleire titals milliardar kroner. I tillegg kjem eit endå større inntektstap for Oljefondet.

Så ille går det neppe. Det internasjonale energibyrået (IEA) spår til dømes ein snittpris på rundt 60 dollar fatet i 2019. Det er likevel lågt nok til å gje ein solid inntektssvikt i årets statsbudsjett.

I så fall kan regjeringa bli nøydd til å kutte i utgiftene, auke skattane eller bruke meir oljepengar.

Til det siste: På grunn av fallet i aksjemarknadene har Oljefondet falle i verdi sidan finansminister Siv Jensen (Frp) la fram statsbudsjettet i oktober.

Så i staden for at oljepengebruken utgjorde 2,7 prosent av Oljefondet ved årsskiftet, slik Jensen la opp til i budsjettet, utgjorde det 2,9 prosent. Farleg nær handlingsregelens magiske grense på tre prosent, ei grense regjeringa vanskeleg kan forsvare å bryte når økonomien elles går bra.

Dette kan difor bli interessant, ikkje minst om KrF kjem inn i regjeringa og Solberg ikkje lenger har pengar å smørje samarbeidet med.

Så problema i verdsøkonomien kan gje Solberg utfordringar, medan utsiktene for privatøkonomien til folk flest ser rimeleg god ut. Med mindre det uventa skjer, og verda blir kasta ut i ei ny, stor økonomisk krise.