Den store konspirasjonen

Er vi alle offer for ei nesten altomfattande samansverjing? Pensjonert VG-journalist Per-Aslak Ertresvåg trur det. Historikar Øystein Sørensen prøver å gje andre svar.

  • Olav Kobbeltveit

I fjor utgav tidlegare VG-journalist Per-Aslak Ertresvåg boka «Makten bak Makten». Der fortel han blant mykje anna at natta til 1. mai 1776 samla tre gjester seg i huset til den 24 år gamle jussprofessoren Adam Weishaupt i den bayerske universitetsbyen Ingolstadt. Der grunnla dei ein hemmeleg organisasjon som hadde eit relativt ambisiøst siktemål, nemleg å kontrollera heile verda. Det var snakk om ein ny verdsorden — ikkje mindre. Om vi skal tru Ertresvåg er dette selskapet - Illuminati - livs levande den dag i dag, og det har meir makt enn nokon gong.

Det kan ein no tru om som ein vil. Faktum er i alle fall at Illuminati - eller Illuminatus i eintal - dukka opp som hovudskurk i ei brosjyre på Tveita i Oslo i 2005. Det er ein av grunnane til at professor i historie, Øystein Sørensen, gjekk i gang med å laga ei bok om store og små konspirasjonar. Han oppdaga fort at det er nok å ta av. Konspirasjonsteoriane florerer - ikkje minst i litteraturen - og såpass ulike forfattarar som Umberto Eco og Dan Brown har behandla det hemmelege selskapet Illuminati, som er latin og tyder «dei opplyste».

Teorien om Illuminati er blitt kopla til andre og endå meir spektakulære konspirasjonar, så som teoriar om jødane, frimurarane, utanomjordiske vesen og satans kamp mot Gud og dei kristne. Selskapet med opphav i Ingolstadt skal også ha hatt ei hand borti drapet på John F. Kennedy i 1963 og terroråtaket mot tvillingtårna i New York den 11. september 2001.

Eit utbreidd fenomen

Det Øystein Sørensen snart kom på det reine med var at konspirasjonsteoriane er blitt eit dominerande fenomen i vår tid. Det har nok funnest til alle tider, men særleg inn på 2000-talet - med Dan Browns bøker om Da Vinci-koden og oppfølgjaren «Engler og demoner».

I USA har Illuminatus-teoriane særleg fått fotfeste i høgreekstreme miljø, men vi finn grupper av tilhengjarar her i landet også. På den såkalla Protestfestivalet i Kristiansand tidlegare i år hadde dei besøk av den omstridde teologen og forfattaren David Ray Griffin. Han er blant USAs mest lesne sakprosaforfattarar, og utgav i fjor boka «Christian Faith and the Truth behind 9/11 - Call to Reflection and Action». Her kritiserer han USAs kristne for at dei har akseptert den offisielle historia styresmaktene serverte om 11. september. David Ray Griffin - og hans «9/11 Truth»-rørsle - gjer så definitivt ikkje det.

Det gjer ikkje Per-Aslak Ertresvåg heller. På Skjervheim-seminaret for to veker sidan fortalde han om det tredje tårnet som rasa saman i New York. Det har - korrekt nok - fått lite omtale. Men meir problematisk var opplysninga hans om at ein TV-stasjon kringkasta meldinga om det øydelagde tårnet lenge før det faktisk hadde rast saman. Korleis kan det forklarast?

Ta slikt alvorleg?

Det fekk han ingen svar på under Skjervheim-seminaret. Folk i salen visste ikkje heilt om dei skulle le eller gråta.

Slik reagerte også mange då boka til Ertresvåg kom i fjor: Kunne dei ta alvorleg ei bok som såg konspirasjonar over alt? Endå om mange aviser valde å oversjå boka «Makten bak Makten», forhindra ikkje det at boka toppa enkelte salslister i periodar.

Det kan ha fleire forklaringar. Somme menneske er slik skrudde saman at dei anar samansverjingar bak det meste som skjer - både det som hender dei personleg og det som skjer ute i verda. Andre kan vera på leiting etter eit samlande svar på alt det rare og uforståelege som skjer i tilværet. Det kunne jo vore greitt for nokon kvar. Då kan den store konspirasjonen bli ein slags religion for dei som ikkje synest Bibelen eller Koranen gjer nytta.

Øystein Sørensen skil mellom små og store konspirasjonar. Og at dei finst, treng ingen tvila på. Dei fleste statskupp kjem inn under kategorien mindre konspirasjonar, og dei veit vi det har vore ein del av opp gjennom historia. Og av gode grunnar må det stå fleire bak for at det skal kunna kallast konspirasjon. Det held ikkje å konspirera med seg sjølv. Sånn sett er attentatet mot Adolf Hitler 20. juli 1944 ein klassisk konspirasjon. Men forsøket på å drepa Hitler den 8. november 1939 var ikkje ein konspirasjon. Det var det ein enkelt mann som stod bak.

Boka til Øystein Sørensen er på nærare 300 sider, og alle som vil ha innsikt i konspirasjonsteoriar av det meir spektakulære slaget - tidvis liknar dei mest på feberfantasiar - har her eit lite skattkammer. Problemet er naturlegvis at Sørensen har eit nokså kjøleg og nøkternt forhold til stoffet. Dei som mislikar det kan heller velja boka til Ertresvåg.

KVEN STÅR BAK? Professor Øystein Sørensen har skrive bok om små og store konspirasjonsteoriar det er nok å ta av. ARKIVFOTO: BJØRN THUNÆS