Oslo bidrar – faktisk

Nei, det er ikkje sånn at dei borte i Oslo berre syklar rundt og klipper håret til kvarandre.

Publisert: Publisert:
Morten Myksvoll
Kommentator i BT

AVSPORING: – Når Mimir Kristjánsson (R) påstår at Oslo ikkje bidrar, avsporar han debatten, skriv Morten Myksvoll. Foto: Håkon Mosvold Larsen, NTB Scanpix

Mimir Kristjánsson flyttar tilbake til Stavanger for å bli Raudts ordførarkandidat. Med på flyttelasset tar han med seg ein solid dose vestlandspopulisme.

«Dersom vi skal bygge nye industrieventyr må vi flytte tyngdepunktet i politikken ut av Oslo og vestover mot kysten der verdiene faktisk skapes», skreiv han på Facebook då han annonserte sitt kandidatur.

Vestlandet treng sterke stemmer, så Kristjánssons heimreise er eigentleg godt nytt. Vestlandet har ikkje behov for hans syn på verdiskaping.

Han definerer vekk svært mange vestlendingars bidrag til økonomien, når han påstår at Oslo ikkje skapar «verkelege verdiar».

Les også

Rekordhøy sjømateksport i 2018

Krangelen er klassisk: Kven er det eigentleg som får dette landet til å gå rundt? Er det eksportfylka i vest, eller bidrar faktisk Oslo mest?

Hadde det faktisk vore anten eller, så hadde det vore det enklaste. Dessverre er det ikkje slik.

Det finst to statistikkar ein kan sjå på, avhengig av kva teori ein vil stadfeste:

Den eine viser at Vestlandet knusar Austlandet på eksport, sjølv når ein held olje og gass utanfor. Den andre viser at verdiskapinga er høgare i Oslo enn i resten av landet.

Dei syklar nemleg ikkje berre rundt medan dei klipper håret til kvarandre der borte.

Kristjánssons Oslo-kritikk er eigentleg ein kritikk av langt fleire enn berre austlendingane. Han meiner at IT og finanssektoren ikkje bidrar til å skape nye verdiar. Det hadde vore dårleg nytt for den veksande finansbyen Bergen, dersom det hadde vore riktig.

Det er det ikkje.

Utspelet til Kristjánsson ber preg av eit utdatert syn på verdiskaping, der industrien er det einaste saliggjerande. Merkantilismen – det økonomiske systemet som gjorde eksportoverskot til det viktigaste teiknet på rikdom – vart forlaten på 1700-talet. Det skjedde før industrien skaut fart.

I dagens samfunn er det nemleg ikkje slik at berre det som vert gravd opp, smelta eller prosessert har verdi.

Det treng ikkje eingong bli produsert noko handfast for at verdiar vert skapte. Når ein frisør får lønn, er det fordi jobben hen gjer tilbyr ei teneste med verdi.

Noreg hadde ikkje vore så rikt som i dag, om det ikkje var for skipsfarten, vasskrafta eller oljeinntektene. Dette er inntekter som i hovudsak vert skapte i vest.

Men norsk økonomi er hakket meir komplisert enn som så.

Det er ikkje slik at all eksport frå Hordaland utelukkande er eit resultat av innsats herfrå. Norsk fisk ville ikkje stima ut i Europa dersom me ikkje hadde tilgang til marknaden.

Den marknaden har opna seg på grunn av EØS-avtalen. Dei statlege byråkratane som forhandla fram avtalen, og dei som arbeider med han i dag, fortener deler av æra for eksporten.

Altfor mange av desse arbeidsplassane ligg i Oslo.

Les også

Hans K. Mjelva: EØS-avtalen kan ryke

Oljesektoren er heller ikkje ein rein vestlandsbransje. Det er få som tenkjer på Kongsberg som ein oljeby, men i 2013 var kvar femte arbeidstakar knytt til oljeindustrien.

Utan denne leverandørindustrien, ville oljesektoren og -eksporten vore mindre.

OPPDRETT: – Norsk fisk ville ikkje stima ut i Europa dersom me ikkje hadde tilgang til marknaden, skriv Morten Myksvoll. Foto: Tor Høvik (Arkiv)

Eit argument mot at verdiskapinga i vest «tilhøyrer» Vestlandet, er at det ikkje er vestlendingens forteneste at olja ligg utanfor kysten vår, eller at fjella våre er best eigna til vass- og vindkraft.

Hadde olja lagt i Oslofjorden, ville dei pumpa den opp der borte òg.

Greitt nok, men det argumentet gjeld på begge sider av Langfjella.

Det er nemleg langt meir naturgitt at Vestlandet har ei stor havnæring enn at Oslo er hovudstad. Olja og fisken er ikkje akkurat plassert her gjennom ein opprivande lokaliseringsdebatt.

Les også

Debatt: Når kunden alltid har nett

Ingen nolevande austmenn har hatt noko med at hovudstaden ligg i den fjordtarmen austpå. Dersom Vestlandet ikkje skal ha æra for å bidra med enorme skatteinntekter frå olje- og gassektoren, kan ikkje hovudstadsfunksjonane telje med for Oslos del.

Då ryk nok delar av forspranget for Oslos del.

Austlendingane har godt av å bli minna på den økonomiske motoren som Vestlandet er i norsk økonomi. Problemet er Kristjánssons metode, der han konstruerer ei falsk motsetjing. Når han påstår at Oslo ikkje bidrar, avsporar han debatten.

For Oslo bidrar, faktisk.

Det Vestlandet treng, er at Oslo-makta i større grad forstår kor viktig eksportindustrien er for dei. Dersom Vestlandet har betre vegar, hamner og baner som får varene ut i verda, betyr det pengar i kassa for staten.

Me i vest kan godt slutte å klage over at Oslo ikkje bidrar – sidan det ikkje stemmer – dersom austlendingane sluttar å stemple enorme samferdsleprosjekt som lokale distriktstiltak. Avtale?

Publisert: