Realitetssjekk i klimasaka

Oljenæringa ligg an til mange gode år framover. Klimaet er det verre med.

Publisert Publisert

ÅTVARING: CO₂-utsleppa nådde nye rekordhøgder i fjor, viser ein ny rapport frå Det internasjonale energibyrået IEA. Foto: Ruben Sprich / X00265

  1. Leserne mener

Ein gong i året blir klimateknologi-optimistar som meg drege ned på jorda, med eit smell. Det er når den årlege rapporten om verdas energibruk kjem frå Det internasjonale energibyrået (IEA).

Årets rapport, som kom førre onsdag, var ikkje noko unntak. Den slår fast at det globale utsleppet av klimagassar når stadig nye rekordar. Alle FN-rapportar og skuledemonstrasjonar til trass: utsleppa auka igjen i 2018, med 1,9 prosent.

Det er gode tider for dei som vil sjå verda gå til helvete, sjølvsagt. Men for oss som ikkje er heilt der enno, er det ei tid for å puste djupt, halde roa og sjå framover.

Les også

IEA: Verden må gjøre mye mer for å skifte ut olje med fornybar energi

Ok. Kva seier rapporten må til for å hindre at kloden blir kokt? På heimesida til IEA ligg det ein graf som gjev eit slags svar (sjå nedanfor). Den viser dei ulike tiltaka som må på plass viss oppvarminga av kloden skal haldast «godt under to grader» som det heiter i Parisavtalen. IEA har definert det som under 1,8 grader.

KUTTLISTA: Energi-relaterte CO₂-utslepp og kutta som må til om ein skal nå måla i Parisavtalen (Sustainable Development Scenario). Ein versjon i høgare oppløysing finst på IEAs heimeside (https://www.iea.org/weo2019/). Foto: IEA World Energy Outlook 2019

Som Energi og Klima-redaktør Anders Bjartnes skreiv på Twitter, viser grafen kor ekstremt mange tiltak som krevst for å nå målet. Samstundes viser den at alle moner dreg.

Det finst ikkje nokre få, store tiltak som gjere susen. Vind- og solenergi er til dømes berre ein liten del av det heile. IEA ramsar opp 21 ulike tiltak, alt frå åtferdsendring til karbonfangst.

I sjølve rapporten har dei samla dei same tiltaka i grupper. Den viser at fornybar energi utgjer ein tredel av løysinga. Men endå viktigare er meir effektiv bruk av energien, noko som handlar om alt frå meir effektive industriprosessar til etterisolering av hus og resirkulering.

Mykje skjer allereie, òg på energieffektivisering. Eit lite døme: når fleire leverandørar no seier dei kan lage hurtigbåtar som kan gå over tre timar på batteri, skuldast det mellom anna at dei reduserer energibruken ved å lage skrog som får mindre motstand i sjøen.

Alle dei fargerike tiltaka i IEA-figuren er ting som enno ikkje er sett i gang, og heller ikkje er planlagt. Held vi oss til tiltaka ulike land allereie har lova (Stated Policy Scenario), vil utsleppa halde fram med å auke til nærmare 2050, ifølgje IEA. Skal klimamåla nåast må utsleppa som kjent kuttast kraftig.

Utfordringa verda står framfor, er difor eigna til å ta pusten av nokon og ein kvar. Alle tiltaka vil krevje offer. Nokon må betale for endringane, anten det er snakk om pengar eller andre ulemper, som at ein får vindturbinar i nabolaget, at bensin, straum og flyreiser blir dyrare, eller at arbeidarane i kolgruvene mister jobben.

Omstillinga vil krevje slike upopulære tiltak. Skal det bli politisk mogeleg, må kostnadene og vinstane ved omstillinga fordelast sosialt rettferdig. Viss ikkje, vil det heile havarere i ein sjø av gule vestar.

Her på berget har kombinasjonen av oljeinntekter og hugen til å gjere godt i verda gjort sjølvpisking til ei paradegrein i klimasaka. I IEA-rapporten kan oljenæringa finne trøyst i at salet av olje og gass ligg an til å auke til lenge etter 2040, med dagens politikk.

Viss verda gjer det dei har lova av klimatiltak, vil gassforbruket likevel auke kraftig, medan oljeforbruket då vil flate ut. Den einaste haken er at den globale oppvarminga då òg vil bli langt over to grader, sjølv om IEA ikkje nemner noko tal. Her bør det skytast inn at det kan gå betre, for klimaet altså: IEA har undervurderte krafta i veksten av fornybar energi før, kan ha gjort det denne gongen òg.

Men altså, til glede for oljeindustrien: Sjølv IEAs berekraftige alternativ, det som skal til for å nå måla i Parisavtalen, inneber at gassforbruket i 2040 er omtrent som i dag. Problemet for norsk gass er at veksten her kjem i Asia medan forbruket i Europa går kraftig ned. Det er trass alt dit gassleidningane frå Noreg går.

Oljeforbruket blir òg redusert i dette scenariet. Men for Noreg er det mindre viktig, sidan oljeproduksjonen uansett er på veg ned.

Verda styrer mot ei global oppvarming på 3–4 grader, kanskje meir. Heldigvis finst det rasjonelle leiarar igjen i verda, som allereie gjer noko med for å hindre at det skjer.

Noreg har elbil-politikken, støtte til karbonfangst, havvind, elektrifisering av båtar og skip og meir. Globalt er det viktigaste tiltaket EUs kvotesystem, som gjer at dei som slepper ut CO₂ må betale. Neste år innfører Kina sitt eige kvotesystem, som vonleg vil få ein liknande effekt.

Den største utfordringa globalt er kolkrafta, som driv mykje av den økonomiske veksten i land som Kina og India. Sjølv om bygginga av nye kolkraftverk har gått ned, vil dei som allereie finst halde fram med å spy ut CO₂ lenge.

Snittalderen på eit asiatisk kolkraftverk er 12 år. Dei har ei levetid på 40–60 år, og er billige i drift når dei først er bygde.

Kolkraftverka gjer for det første at rike land må kutte endå meir i sine utslepp. For det andre må det utviklast rimelege løysingar for karbonfangst og lagring, som er tiltenkt ni prosent av kutta i IEA-figuren.

Noregs bidrag er verdas største testanlegg for karbonfangst, på Mongstad. Dessutan vil vonleg lagringsprosjektet i Nordsjøen, Northern Lights, gje nyttig lærdom. I tillegg til at det kan lagre store mengder CO₂.

Slike tiltak bør ein gle seg over. Og viss fossilhungeren i verda held fram, vil Noreg jo tene så feitt på oljenæringa at vi utan problem kan betale for langt meir.

Publisert