Google-skatt til folket

I kampen for å få nettgigantar som Facebook og Google til å betale skatt finst det ei original løysing: Sjå nordmenns data som ein naturressurs, og krev skatt for bruken.

Publisert:

DON’T BE EVIL: Google-grunnleggarane Sergey Brin (til v.) og Larry Page er blitt styrtrike på søk, annonsar og skatteplanlegging. Men no har skattefuten byrja jakta, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Foto: Paul Sakuma, AP/NTB scanpix

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

Ein skulle tru at eit selskap som vaks fram med slagordet «Don’t be evil», ikkje ville snyte på skatten. Men det er akkurat det Google gjer. Heilt lovleg, sjølvsagt.

Kanskje ikkje så rart at dei fjerna slagordet i 2018.

Dei siste åra har Google, Facebook og dei andre digitale gigantane kome under stadig hardare angrep, spesielt frå Europa. Selskapa betalar knapt skatt, korkje i landa dei hentar inntekter frå (som Noreg) eller «heimland» som Irland. Inntektene blir i stor grad slusa vidare til skatteparadis.

I Noreg betalte Google fire millionar kroner i skatt i fjor, av ei omsetning på rundt 3,5 milliardar. Altså 0,1 prosent. Facebook tente truleg 2,3 milliardar her i landet, men betalte berre 2,9 millionar i skatt.

Les også

Hans K. Mjelva: Slangane i skatteparadiset

Selskapa slepp skatt, fordi dei ikkje er fysisk til stades i landa der dei hentar inntekter frå. Land som Frankrike og Storbritannia har fått nok, og innført spesialskattar. I Frankrike er den på tre prosent av omsetninga. Hadde Noreg gjort det same, ville skatten til Google auka til drygt 100 millionar kroner.

I tillegg til at statane mister skatteinntekter, får IT-gigantane ein stor konkurransefordel framfor landas eigne selskap, som jo må betale skatt. Det kan igjen presse fleire til å flytte ut, og så har du det gåande.

Nyleg vart Frankrikes «Google-skatt» møtt med trugsmål frå Donald Trump. Frankrike risikerer no 100 prosent toll på eksport til USA av varer som vin, ost og kosmetikk. Spania skal innføre ein slik skatt snart, men fryktar visst nok ikkje reaksjonen frå den amerikanske presidenten.

Noreg satsar på ei internasjonal løysing. Dei 36 landa i OECD, ein klubb av hovudsakleg rike land, har lenge prøvd å kome fram til ei felles løysing. Planen er å konkludere neste år.

Torsdag i førre veke var dette eit sentralt tema i auditorium A på Noregs handelshøgskule (NHH). I salen sat mellom andre finansminister Siv Jensen (Frp), som henta innspel til regjeringas komande perspektivmelding.

Jensens eigen fagsjef, Michael Riis Jacobsen, la ikkje skjul på at OECD-forhandlingane er vanskelege.

Det er ikkje så rart når USA og Irland langt på veg kjempar for selskapas interesser, sjølv om mange amerikanske selskap òg er lei av IT-gigantanes skattefordelar.

Skattedirektør Hans Christian Holte, som sjølv leiar nettverket av skattedirektørar i OECD, følgde opp med å seie at alternativet til OECD-løysinga var kaos.

Les også

Hun skal få Google til å betale skatt

Etter desse relativt høflege embetsmennene vart seminaret avslutta av det ein nordnorsk torpedo av ein NHH-professor:

– Æ trur at vi her går på tryne, sa Guttorm Schjelderup, ein av Noregs fremste skatteøkonomar.

Han meiner forslaget som no blir diskutert i OECD neppe let seg gjennomføre. I beste fall blir den effektive skatten så liten at den ikkje spelar noko særleg rolle.

Han trur løysinga til slutt blir den Frankrike og Storbritannia allereie har innført: ein brutto skatt på omsetninga til internettselskapa, basert på annonseomsetninga som kan reknast ut ved hjelp av meirverdiregisteret.

Så trykte Schjelderup fram eit bilete av fiskar på skjermane i auditoriet. Og her vart det heile meir interessant: Kva om vi ser tilgangen til nordmenns internettadresser som ein nasjonal fellesskapsressurs? Ein tilgang til å sanke data av det norske folket. Ein parallell til naturressursar som fisk og olje.

I så fall kan staten, på vegner av folket, pålegge Facebook, Google og dei andre ein ressursskatt for å få lov til å tilgangen på ressursen «nordmenn». Selskap som held til i Norge, og skattar til landet, kan bli unnatekne.

Det blir neppe enkelt å gjennomføre, noko Schjelderup òg gjorde klart. Men ideen er interessant.

Skattedirektør Holte gjekk forresten vidare den vegen. I tillegg til at data i seg sjølv kan skattleggast som andre eigedelar, lufta Holte mogelegheita for ein skatt på algoritmar. Han drog parallellen til olje: Akkurat som oljeraffineri er for olje, er algoritmar for data. Ergo kan òg produksjonen som skjer i ei algoritme skattleggast.

Sju av dei åtte mest verdifulle selskap i verda er meir eller mindre basert på tilgang og bruk av brukardata. Data har allereie gått forbi olje som verdas mest verdifulle ressurs, og gjev skyhøg forteneste.

Selskapa utnyttar det grenselause ved internett til å betale så lite skatt som mogeleg. Dei ligg framleis milevis framfor nasjonalstatane i skattespørsmålet.

Men dei skal ikkje føle seg for trygge. Summane er for store, statane treng pengane og skattefuten har byrja jakta.

Publisert: