Nasjonalspørsmålet

Vi har nasjonaldrakt og nasjonalsong, nasjonalfugl og nasjonalfjell. Og eit nasjonalspørsmål. Kvar var du då Oddvar Brå brakk staven?

DET HISTORISKE RENNET: Oslo, 25 februar 1982. Akkurat her brakk Oddvar Brå staven. «Ski er viktig som sport, men det er så mykje meir enn ein sport. Ei transportform gjennom uminnelege tider. Eit uttrykk for kven vi er, ein identitetsmarkør», skriv Bård Vegar Solhjell. Ivar Aaserud / VG

Bård Vegar Solhjell
Generalsekretær WWF Verdens naturfond

For oss langrennsinteresserte er kvar dag i februar 2018 ein fest. Det er OL.

Men midt i festen vart eg minna på den mest ikoniske augneblinken i norsk idrettshistorie. Den alle over og mange under 50 år hugsar – eller i alle fall kjenner. Augneblinken då Oddvar Brå brakk staven.

Ja, så ikonisk at verdas mest kjende avis New York Times har publisert ein lang artikkel med tittelen «The Ski Pole That Norway Will Never Forget».

Artikkelen gjenopplivar det som hende, men ikkje minst skildrar den korleis dette har festa seg i nasjonens bevisstheit. Og når du les om det – på engelsk, i ei amerikansk storavis – så verkar det heile eksotisk.

Journalisten får fram noko eg først forstår etter å ha sett opptaket på nettstaden youtube.com igjen. At det ikkje står fram som ei heltehistorie. For kva skjer eigentleg i løpet av det dryge minuttet sjølve dramaet går føre seg?

Les også

LANGRENN OPPSUMMERT: Svenskekrangelen, stjernesmellen, stavbrekket og andre gylne stafett-øyeblikk.

Oddvar Brå ligg bak russaren Alexandr Zavjalov. Han går forbi i ein bakke, men kjem borti han, så denne fell.

«Kan det vere protest?» skrik Jon Herwig Carlsen. Zavjalov kjem seg på beina, tek att Brå og på dei siste metrane mot mål går han ut på sida og reddar så vidt ein delt siger.

Visste ein ikkje betre kunne ein tru det var ei russisk heltehistorie; «comebacket i Oslo».

Men New York Times-journalisten, som har gjort grundig research under NM på Ski, på Skimuseet i Holmenkollen og gjennom intervju med Oddvar Brå og andre, viser at konteksten er alt. Du kan ikkje forstå eit skirenn berre gjennom innspurten.

Noreg leiar stafetten til godt ut i den tredje etappen, fram til Pål Gunnar Mikkelsplass fell i ein bakke og taper mange sekund.

Oddvar Brå går ut 15 sekund bak Sovjet, tek så att Zavjalov og sikrar delt siger. Så det er eit comeback, løpet sett under eitt.

Men heller ikkje dette er nok til verkeleg å forstå. For ikkje sidan VM i Oslo i 1966 har Noreg vunne stafettgull i VM. Det skal vi ha no.

Og mannen som går siste etappe og skal sikre oss det, som vert ramma av det uheldige fallet og må rette opp alt, han er kanskje Noregs mest populære og sympatiske utøvar.

Beskjeden og smilande, frå ein gard i Trøndelag. Sympatisk og omtykt. Den beste, i mange år, men også den det aldri klaffa for då det var meisterskap (sjukdom, form, du veit).

Før han vann VM-gullet sitt på 15 km i Oslo i 82. Og no skal han få stafettgullet sitt.

Les også

NYTT NASJONALSPØRSMÅL: Hvor var du da Lorentzen tok OL-gull?

Sidan dette er Noreg, er ingen ting av dette ein liten sak. Ikkje Brå, ikkje stafett, ikkje ski. Ski er viktig som sport, men det er så mykje meir enn ein sport. Ei transportform gjennom uminnelege tider. Eit uttrykk for kven vi er, ein identitetsmarkør.

Nesten alle har eit par ski. Er du ikkje fødd med dei på beina, ja så får du dei ganske raskt til jul eller arvar dei av eit eldre syskenborn.

Alt dette har journalisten frå New York Times på imponerande vis klart å formidle. Til og med dramatikken i det får han fram, sjølv om han må ha hatt vondt for å forstå den.

Det er ein annan type dramatikk enn den plutselege eksplosjonen i baseball eller amerikansk fotball, eller ein amerikansk actionfilm. Men for det skidominerte Norge blir det ikkje meir dramatisk.

To menn, side om side inn. Stavbrekk, fall, kamp om kvar meter. Likt over målstreken, umogeleg å skilje. Ein times uavklåra venting etterpå, medan ein juryen har møte. Så dommen. Delt siger. Det er drama på norsk, sakte-TV style.

MÅLGANG: Brå og Zavjalov stormar i mål, i eit legendarisk renn. John H. Myhre / Aftenposten

Eg ser gjennom innspurten ein gong til, og då oppdagar eg også kor perfekt koordinert det aller mest dramatiske er.

Det må vere regissert! For i det kommentatoren ropar «Men la han få en stav da» – i den eksakte augneblinken – ja då kjem det ein mann inn frå venstre med ein stav.

Han spring for livet etter Brå. Vil han rekke det? Ja! Akkurat i tide! Gir han staven, og Brå kan gå vidare.

Dette, så dramatisk i seg sjølv, har eit lag til. Det finst kanskje ein djupare grunn til at nett dette har festa seg, meir enn dei største sigrane til alle våre skiheltar.

For det som skjedde var at Brå fekk hjelp då han trong det. Dei er som eit sikkerheitsnett, dei som står rundt løypa med stavar. Som oftast merkar du dei ikkje, men dei er der ved behov. Litt slik vi har organisert dette samfunnet vårt.

Les også

VINTERENS HELTER: Her er de ti største OL-stjernene.

Eg minnest eit anna stavbrekk. For den 17. februar 1994 er det 10 kilometer under OL på Lillehammer. Mika Myllylä (dette er lenge før han vert teken for doping) kjempar om medalje, men brekk staven.

Ein norsk sekundant står rett ved, og har ein stav. TV-bileta fangar opp at han ikkje gir staven til Myllylä, men viftar han vidare og ser bort.

«Dagen etter var det imidlertid ikke gullet tii Dæhlie man diskuterte» skreiv Nettavisen for nokre år sidan, i si oppsummering av OL dag for dag. Det skapte sterke reaksjonar. Landslaget måtte forsvare og forklare seg. Det var unorsk å ikkje hjelpe ein skiløpar som trong ein stav.

Slik er det, trur eg. At Brå brakk staven er ikkje det mest sentrale i vår idrettshistorie.

Men summen av det dramatiske i det, at han fekk uventa hjelp, at det var Brå det dreidde seg om – summen av det har forma ei av våre sterkaste moderne mytar.