Støres handlingsrom

Ap-leiar Jonas talar EØS-motstandarane i LO midt i mot.

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

TYN FRÅ VENSTRE: Ap-leiar Jonas Gahr Støre fekk ein raus dose kjeft frå arbeidarklassa tysdag. Han lova å hjelpe dei. Men ordskiftet på Fellesforbundets landsmøte viser at han slit med å bli trudd, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Vidar Ruud

Tre timar med verbal juling. Det var det Jonas Gahr Støre måtte tole, då han tirsdag møtte landsmøtet i det mektige Fellesforbundet. Arbeidarklassen føler seg svikta av det som i namnet er deira parti.

– Kor mykje tyn og kor mykje lågare oppslutning må du ha før du skjønar at politikken må endrast, spurte Rune Tønnesen frå Telemark.

Ganske mykje, skulle det vise seg. Onsdag vil forbundet anten krevje at EØS-avtalen blir sagt opp, eller at eit offentleg utval greier ut alternativ til EØS-avtalen. Det siste er forbundsleiingas forsøk på eit kompromiss.

Støre gjorde det klart at han ikkje vil støtte nokon av alternativa. Han vil rett nok greie ut, men berre «handlingsrommet» – altså å finne ut kva norske styresmakter kan gjere utan å bryte EØS-avtalen. Ap har allereie stemt for eit liknande forslag i Stortinget.

Han veit at viss Noreg set i gang ei offentleg utgreiing om alternativ, ein «Noxit», kan det få store konsekvensar for bedrifter og investorar som er avhengig av føreseielege rammevilkår. Planar om nye fabrikkar, som den gigantiske batterifabrikken i Mo i Rana, kan bli lagt på is.

Dessutan er dei fleste av Aps veljarar for EØS-avtalen, slik 60 prosent av folket er. For norsk økonomi og folk flest har avtalen fungert fint. Det gjeld òg fleire av Fellesforbundets medlemmer i eksportindustrien.

Men mange av Fellesforbundets medlemmer merkar EØS-avtalens bakside. Ein skal ikkje underslå kor viktig støtte frå folka «på gølvet» er for Aps truverd, òg i breiare lag av folket. Viss ikkje Arbeidarpartiet er der for bussjåførar, reinhaldarar og industriarbeidarar, er det bensin på bålet for elite-kritikken.

Les også

Hans K. Mjelva: Driten med EØS-avtalen

«Handlingsrommet» er kanskje større enn det til no har vore politisk vilje å bruke, òg då dei raudgrøne styrte. Ei av dei mest brennbare sakene på landsmøtet er den omfattande bruken av innleige frå bemanningsselskap, spesielt i bygg- og anleggsbransjen. Den bruken kan Noreg forby, i alle høve i enkeltbransjar. Det veit ein fordi Tyskland allereie har gjort det, innan byggebransjen.

Støre fortalde landsmøtesalen at han meiner mykje òg kan gjerast på andre felt, til dømes innan transportsektoren, der turbussar og langtransport allereie langt på veg er utkonkurrert av utanlandske selskap som køyrer i Noreg på austeuropeisk løn.

Det spørst om han blir trudd. Eg tvilar. For Støre har ikkje berre seg sjølv og dagens Ap å slite med. Fleire trekte fram at lite vart gjort dei åtte åra dei raudgrøne styrte landet, fram til 2013.

Når Støre ikkje vil støtte forbundsleiingas forsøk på å unngå eit blankt Nei til EØS-vedtak, altså ei utgreiing av alternativa til EØS, er det stor sjanse for at neisida vil få fleirtal onsdag.

Då har Støre eit endå større problem. For det vil truleg bikke fleirtalet på LO-kongressen, slik at dei våren 2021 krev at Noreg seier opp EØS-avtalen. Då blir valkampen tung for Ap.

For Støre er det utenkjeleg å seie opp EØS-avtalen, som han var med på å forhandle fram. Skal Ap skape entusiasme blant kjernetroppane, må han difor kome opp med langt meir radikal bruk av «handlingsrommet» enn til no. Viss ikkje vil kjerneveljarane i endå større grad flytte til Rødt, SV og Senterpartiet.

Som ein sa i ordskiftet: kanskje blir då den neste statsminister Trygve Slagsvold Vedum, ikkje Jonas Gahr Støre.

Les også

Sjekket over hundre byggeplasser: Her ble alt arbeid stanset umiddelbart

Ap er allereie på glid mot venstre. I førre veke demonstrerte Støre på plenen framfor Stortinget, saman med Norsk Jernbaneforbund. Saman krev dei at Stortinget seier nei til EUs jernbanepakke fire.

Det er første gongen Ap-leiinga frivillig går inn for å stoppe eit EU-direktiv. Då partiet i 2011 sa nei til postdirektivet, skuldast det at partileiinga leid nederlag på landsmøtet.

Det er difor ei djup mistru til Ap blant mange i LO. Støre fekk tirsdag høyre det han heilt sikkert har høyrt fleire gonger før: At vanleg arbeidsfolk ikkje føler partiet lenger taler deira sak. Partiet evnar ikkje å gjere noko med dei problema mange føler, der fleire er knytt til den store arbeidsinnvandringa frå aust etter 2003.

Men kanskje vel så viktig er måten partiet står fram på. Fleire etterlyste folk som Ap-veteranen Thorbjørn Berntsen, som vitja landsmøtet dagen før. Folk som kom «frå gølvet», og snakka som dei.

Mykje av kritikken er ikkje av ny dato. Fleire av kritikarane tilhøyrer den radikale venstresida, som jo har vore kritisk til «partipampan i LO og DNA» sidan 1960-talet. Både Gro Harlem Brundtland og Jens Stoltenberg fekk tidvis høyre mykje av det same.

Men Ap har bak seg tidenes dårlegaste kommuneval. Dei har ei leiing som er skadeskoten av indre strid, utan sikte til ei løysing. Partiet har ikkje råd til å gå inn i valkampen i 2021 med eit halvhjarta LO i ryggen.

Då må dei overtyde grasrota om at «handlingsrommet» er stort nok til at det kan gjere ein forskjell, og at Ap er viljug til å ta dei skritta til venstre som må til for å løyse problema.

Det kan gjere Ap til eit tydelegare alternativ til Høgre. Men kunsten blir å gjere det utan å støyte frå seg meir moderate veljarar.

For begge gruppenes skuld må Ap uansett byrje å ta initiativet i dei sakene som betyr noko for folk. Dei kan ikkje halde fram med å dilte etter Rødt, SV og Senterpartiet. Det er døden.

RETTING: I første versjon av saka stod det at 70–80 prosent av nordmenn støttar EØS-avtalen. Den nyaste målinga, gjort av Sentio for Klassekampen og Nationen i 2018, svarte 60,2 prosent av dei spurte at dei ville stemt ja viss det var folkeavstemning om EØS-avtalen. 21,5 prosent ville stemt nei, resten svarte veit ikkje. Trekkjer du frå veit-ikkje gruppa, svarte 74 prosent av dei som hadde tatt stilling ja til EØS.