EØS reddar oss frå USAs tolltull

Fleire tusen norske arbeidsplassar kan ha blitt redda av EØS-avtalen, som ingen eigentleg likar.

Publisert: Publisert:
Morten Myksvoll
Kommentator i BT

SLEPP TOLL: Ein europeisk straffetoll ville ha råka Hordaland hardast. Me bur og jobbar i det største eksportfylket. Vestlandet står for nesten halvparten av norsk eksport, skriv Morten Myksvoll. Marvin Halleraker (Illustrasjon)

EØS-avtalen er utskjelt, og det er knapt nokon som likar den. EU-forkjemparane vil ha fullt medlemskap, medan motstandarane vil heilt ut.

Det er nok mange som ikkje ser poenget med internasjonalt samarbeid i gode tider. Men dårlege tider har det med å krype over landegrensene. Handelskrigen mellom USA, EU og Kina kunne skapt ei krise for norsk industri.

Men denne veka kan denne mellomposisjonen ha redda fleire tusen industriarbeidsplassar. Noreg slepp nemleg unna straffetoll på stål. Då er det på høg tid å takke EØS-avtalen.

USA ønskjer å straffe land som dei kjøper varer frå. I juni innførte dei straffetoll på stål- og aluminiumsvarer frå EU, Mexico og Canada. Dei slepp me ikkje unna.

EUs svar er å beskytte sine eigne varer med ein eigen toll. Noreg står utanfor EU, og kunne difor blitt straffa dobbelt. Først av USA, og så av EUs mottiltak. Allereie i mai lova EU-kommisjonens president Jean Claude Juncker at Noreg skulle bli unnateke EUs respons.

No er det altså offisielt. EU-kommisjonen vedtok onsdag toll på importert stål. Noreg, og resten av EØS, var unnateken. Sveits, som berre har ein frihandelsavtale med EU, slepp ikkje unna.

Les også

Handelskrigen mellom USA og Kina er i gang

Ein europeisk straffetoll ville ha råka Hordaland hardast. Me bur og jobbar i det største eksportfylket. Vestlandet står for nesten halvparten av norsk eksport.

Det står att å sjå om me slepp unna mottiltak mot USAs toll på aluminium. Som verdas sjuande største produsent av aluminium, er ein uroleg verdsøkonomi og dyrare handel med Europa, krise for Noreg.

Handel er eit mektig våpen. Står me saman med EU, står me saman med meir enn 500 millionar menneske i verdas nest største økonomi, og me er ein del av verdas største eksportør av varer og tenester.

Står me utanfor, har me mikroskopisk innflytelse.

Les også

Bedrifter på Vestlandet frykter Trump-tollen

Tollmurar er skatt. Det USA gjer, er å auke skattane for dei amerikanske bedriftene som importerer varer frå andre land. I dette tilfellet stål og aluminium. Men i tollkrigen med Kina, aukar Trump-regjeringa skatten på klede, elektronikk, møblar og mykje anna, i tillegg til å auke skatten på råvarer.

Sluttrekninga hamnar alltid hjå forbrukaren. Skattane gjer det dyrare for amerikanske forbrukarar, og EUs svar vil gjere det dyrare for europeiske forbrukarar.

Ingen tener på handelskrigen, men dynamikken går likevel i retning av forverring.

Les også

Ekspert: Vrient å tilbakevise USAs tollbegrunnelse

I gode tider er det lett å fokusere på kva EØS-avtalen kostar oss. Medlemskontingenten vår er 3,4 milliardar kroner årleg. Pengane går blant anna til å overvinne ungdomsledighet, styrkje rettigheiter for arbeidstakarar og byggje opp svakare økonomiar som kjøper våre eksportvarer.

Då regjeringa forhandla fram den nye avtalen i 2015, reagerte Nei til EU. Dei ville heller sende pengane til andre delar av verda. Senterparti-leiar Trygve Slagsvold Vedum kritiserte òg pengebruken, og trakk blant anna fram at ein bruker 50 gongar meir på Polen enn på Sierra Leone.

Men EØS-midlane er ikkje ei rein bistandspakke. Me kjøper oss ein stabil og føreseieleg tilgang til ein harmonisert marknad. 32 land har over tid gjort reguleringane sine likare, slik at det vert lettare for varer og tenester å krysse grensene.

For ein eksportnasjon som Noreg, er det pengar i banken.

Les også

Morten Myksvoll: No er det handelskrig

EU-debatten er daud i Noreg. Den står fast i eit spor som handlar om norsk medlemskap. Og den debatten kjem ikkje til å rikke på seg, viss ikkje det visar seg tvingande nødvendig for Noreg å bli med i EU.

Noreg klarar seg fint på utsida av EU, og difor står me framleis på utsida. Men når handelen er truga, ville me bli sett på som eit EU-land. Ingen skal skulde oss for å ha eit særleg prinsipielt forhold til EU, akkurat.

Problemet til jasida i EU-spørsmålet, er at fordelane ofte er ganske vanskeleg å få auge på. Me er så tett integrert i Europa allereie. Det er òg grunngjevinga til kommisjonen for å lage dette unntaket for oss.

Britane som kjempa for at Storbritannia skulle halde fram med å vere medlem i EU, fekk kjenne på dette problemet. Valkampen deira gjekk i ein konstant motbakke. Det hjelpte ikkje at forteljinga til EU-motstandarane gav folk falske forhåpningar. No er det den britiske regjeringa som merkar kor vanskeleg det er å bryte opp den tette samankoplinga, og kor smertefullt det kan vere.

Den britiske brexit-debatten bør, saman med den pågåande handelskrigen, vere ein påminning om at det ikkje alltid er gode tider. Og når tidene er dårlege, som no, er det ofte for seint å gjere noko. Men denne gongen vart me redda av EØS. Det er ikkje sikkert at det er nok viss det kjem ein ny runde med tollbarrierar.

Noreg burde sikre tilknytinga si betre til EU. I mellomtida kan dei som kjempar for å distansere Noreg for EU, svare på kvifor dei ønskjer å plassere norske arbeidsplassar lagleg til for hogg, når internasjonale gigantar yppar til handelskrig.

Publisert: