Vestlandet som motvekt

Norge har fått ei farleg slagside mot aust. Ei samling av Vestlandet er det einaste realistiske håpet for å få landet i balanse.

Ingebjørn Bleidvin
Gjestekommentator i BT

Vinnarane av årets Melodi Grand Prix Junior, Vilde og Anna frå Nordfjordeid, har generert meir vestlandspatriotisme enn månadsvis med regiondebatt har klart Foto: Vegard Wivestad Grøtt / NTB scanpix

"Over eit fjell, gjennom ein tunell, over ei bru, ja der bur du. Håpar du veit, kor heldig du e', du bur på Vestlandet." Songkonkurransen “Melodi Grand Prix Junior” er årets store TV-hending for alle barn mellom fire og fjorten. Årets vinnarar, to jenter frå Nordfjordeid som syng om kjærleiken til heimstaden, fekk nyleg tusener av foreldre over heile Vestlandet til tørke nokre patriotiske tårer og kjenne litt ekstra på sin indre vestlending.

Den pågåande debatten om samanslåing av vestlandsfylka er óg til å grine av, men av heilt andre grunnar. Patriotismen er ikkje særleg sterk når alle terpar på kva dei ikkje får og kva dei ikkje er nøgde med i intensjonsavtala, og kva fjordarm diverse obskure fylkeskommunale funksjonar skal lokaliserast til.

Samtidig er Oslo i ferd med å kollapse av si eiga vekt. Dette gjeld dels heilt bokstavleg. Grunnen under Oslo S søkk raskare enn Venezia, grunna all nybygginga i området. Men det gjeld óg demografien og resten av byutviklinga i hovudstaden. Byen treng desperat ei motvekt. Statistikken for dei siste ti åra er krystallklar på område etter område.

Les også

Rogaland snur om Vestlandet

Bustadprisane i hovudstaden har auka 126 prosent, i Bergen har dei auka 80 prosent. I Oslo har det blitt femten tusen fleire registrerte studentar, tre gonger så mange som i Bergen. Folketalet i Oslo har auka med nær ein fjerdedel, og veks sytti prosent raskare enn i Bergen. Driftsutgiftene til Bergen kommune har auka med åtte milliardar. Driftsutgiftene til Oslo har auka med 23,5 milliardar. Oslo er ein av dei tre byane i heile Europa som vekst raskast.

Om denne utviklinga held fram, vil den konsentrere ressursar rundt hovudstaden på ein måte som vil endra heile samfunnet vårt.

Den som trur det går an å bremse denne utviklinga innanfor dagens system er i beste fall godtruande. Mange seier at regionreforma begynner i feil ende. Dei vil først ha eit tilbod frå regjeringa, deretter vurdere om det er freistande nok til å stemme for samanslåing.

Dette er å oversjå enkle, maktpolitiske mekanismar. Ressursfordeling er ein maktkamp. Maktkampar i demokrati blir i all hovudsak avgjort av kjøttvekta. Det er difor me treng den tyngda ein million menneske i ein felles region vil gje. Å tru at regjeringa vil gje frå seg arbeid, årsverk og budsjettkontroll til Vestlandet berre fordi det er fornuftig og bra for resten av landet, er frykteleg naivt. Ein sterk region må forlange å få makt frå staten, ikkje be audmjukt om å få “tildelt oppgåver”.

Les også

Dramatikar Jon Fosse kastar seg inn i kampen for å gjera nynorsk til hovudmål i vestlandsregionen.

Det vil sjølvsagt bli krangling internt. Fordelen er at når Vestlandet har bestemt seg kan ikkje ulike statsrådar utsetje ting grunna “lokal ueinigheit” og heller pøsa pengane inn i milliardpalass for kunst i Bjørvika.

Blir den nye regionen blokkert av sure museumsvaktarar, sit me att med eit halvhjerta Stor-Hordaland med eks-Sogn & Fjordane som irriterande bakgard. Bergen og Stavanger vil stå og rauta i kvar sin tronge bås og stanga mot kvarandre, samtidig som hovedstaden mjølkar dei tomme. Ei slik splitting vil vere eit banesår for den norske samfunnsutviklinga.

Det er difor synd om debatten blir avspora av sjølvhøgtidelege småkongar som har fokus på sine felt. Den lett krakilske bergensfundamentalist og høgrepolitikar Henning Warloe drøymer fortsatt om den gong Bergen var europeisk kulturby for snart ein generasjon sidan. Han likar ikkje at kulturen i den nye regionen skal administrerast frå bondestrøka i nord. Fylkesmann Lars Sponheim vil ikkje at jobben hans skal flyttast til Leikanger.

I alt surret rundt kor kulturkomiteen skal ha møta sine og kor Fylkesmannen si landbruksavdeling skal halda hus, misser me av syne det store biletet. Det er to hundre tilsette ved Fylkesmannen i Hordaland. Til samanlikning er førti tusen arbeidsplassar tapt innan olja dei siste par åra, langt dei fleste på Vestlandet. Det er ikkje i Statens hus Vestlandet blir skapt.

Les også

Vestlandspolitikarar: Få hatten attende på hovudet

Hydro Årdal, Austevoll Seafood, Kværner Stord og deira like må inn i regionreknestykket. Kva med dei fordelane slike bedrifter kan få av ny stamveg, eit skatteregime der meir blir att lokalt, og kortare vei til dei som bestemmer? For dei fleste er det kanskje raskare å flyga til Oslo enn å køyra til Leikanger. Men den mentale avstanden er betydeleg mindre.

Når du bur her har du opplevd at ras kan gå over alt og at ambulansehelikopteret ikkje kjem fram. Du har opplevd at verftet der alle du kjenner jobbar kan gå konk fordi dei mistar ein stor kontrakt. Du veit at lakseprisen er omtrent like uforutsigbar som oljeprisen. Du veit kor forsvinnande lite det står om viktige regionale debattar i riksmedia. Slike erfaringar formar deg, og det formar korleis du møter kundar, behandlar søknader, frir til velgarar, innbyggarar og livets utfordringar generelt.

Kontroll over infrastruktur, næringspolitikk og ikkje minst skatteinntekter er det sentrale. Leiarane på Vestlandet må fokusera mindre på “oppgåver” og meir på makt og sjølvråderett.

Målet må vera at vestlendingane ikkje treng reisa over fjellet for andre ting enn å treffa kongen. Og for å fortelja austlendingane kor heldige me er.