Ein reform mot alle reformer

Senterpartiet vil basere styringa av offentleg sektor på tillit. Ein god tanke, men vanskeleg å få til.

Publisert: Publisert:
Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

NÆR FOLK: Trygve Slagsvold Vedum og Sp går til val på ei tillitsreform, men det er høgst uklart kva det betyr, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. OLE MARTIN WOLD / NTB Scanpix

Den store saka i Senterpartiets nye partiprogram er ei «tillitsreform», eit ord vi nok kjem til å høyre mykje i valkampen. Akkurat kva reforma vil bety i praktisk politikk er noko uklart, bortsett frå eit prinsipp om at vedtak skal flyttast «nært folk».

Partiet har stappa heile sentraliseringsretorikken mot regjeringa inn i tillitsreforma, som landsmøtet vedtok som ein resolusjon fredag. Ifølgje Senterpartiet er resultatet av alt frå kommunereforma til langtidsplanen for Forsvaret meir byråkrati og dårlegare tenester.

Mykje kan seiast om ein slik påstand, mellom anna at dette blir litt vel generelt og lettvint. Stordrift kan skape koordineringsproblem og meir byråkrati, men det kan òg gje spesialisering og effektivisering.

Tillitsreforma har òg ein meir generell kritikk av måten det offentlege i aukande grad har styrt på dei siste 25–30 åra. Kjernen i dette systemet er ein overgang frå å styre gjennom budsjett og reglar, til å styre etter mål som blir kontrollert. I tillegg kjem bruk av interne marknadsmekanismer (bestiller-utfører) og rettar til oss som bruker tenestene.

Les også

Ny rekordmåling for Senterpartiet

Alt dette krev kontroll, rapportering og dokumentasjon. Systemet, som gjerne får merkelappen «New public management», har då òg blitt kraftig kritisert i fleire år. Ikkje minst gjeld det lærarane. Den raudgrøne regjeringa undersøkte saka og fekk ein rapport om tidstjuvar i 2009. Fem år seinare fekk Høgre-Frp-regjeringa ein ny rapport, som viste at lite hadde skjedd.

Senterpartiet vil ha mindre styring og meir tillit. Dei vil «leggje om offentleg sektor i retning av mer tillitsbasert styring». Det er ikkje lett å finne nokon på landsmøtet som kan forklare kva dette vil bety i praksis, anna enn at lærarar, saksbehandlarar og politifolk skal få jobbe meir i fred. Vi må stole på dei, ikkje kontrollere dei heile tida. Så kan dei bruke meir tid på å gjere jobben sin.

Nav-reforma er nemnd spesielt, noko som vart illustrert av historia til Nils Asbjørn Handegard i BT fredag. Han er gift med sentralstyremedlem Sigrid Brattabø Handegard. Historia synleggjer eit heilt reelt problem, der saksbehandlarar blir umyndiggjort og ansvarleggjering fører til at det blir viktigare å dokumentere at ein ikkje har gjort noko gale enn at ein har gjort noko rett.

Saksbehandlaren på Nav-kontoret i Jondal hadde lokalkunnskap og visste at Handegard ikkje var ein slaur som prøvde å jukse seg til uføretrygd. Den typen uformell lokalkunnskap kan ikkje erstattast utan eit omfattande kontrollsystem, for å sikre at ein når måla, som i dette tilfelle er å hindre at nokon urettmessig får uføretrygd.

Fjerning av slik lokalkunnskap var mellom anna eit problemet med Siv Jensens sentralisering av kemnerkontora, som vart nedstemt av Stortinget.

Les også

Hans K. Mjelva: Frigjort av ulvar

Men regjeringa er ikkje fullt så idiotisk som Senterpartiet vil ha det til. Som arbeids- og sosialminister Anniken Hauglie sa i fredagens BT erkjenner dei problema i Nav, og har byrja arbeidet med å forbetre. Regjeringa vil med andre ord gjere som den raudgrøne regjeringa gjorde før dei: å prøve å skape eit godt og effektivt system med New Public Management-reiskapane.

Ingen Senterpartifolk eg har prata med tek til orde for å skrote heile systemet. Det er uhyre komplisert, og ville skapt nye problem. Difor snakkar vi om ei reformering av dagens system, som jo er det alle andre parti syslar med.

Dei fleste av oss brukar dei pengane vi har. Får vi mindre pengar klarer vi oss med det vi har, i alle fall ned til ei viss grense. Du kan alltids kutte i feriar, bu i billigare hus osv.

Denne dynamikken finst òg i private bedrifter og det offentlege. Akkurat no er det oljeboom i offentlege budsjett. Høgre-Frp-regjeringa har sørgja for det. Men alle veit at dette ikkje kan halde fram. I tiåret vi har framfor oss vil utgiftene til eldre auke kraftig. Då vil innstrammingar tvinge seg fram.

Nestleiar Ola Borten Moe presenterer tillitsreforma som ei spare-reform, fordi den skal kutte byråkrati. Det er eit høgst usikkert reknestykkje. Men tillitsreforma kan fungere konstruktivt viss den går inn i ein diskusjon om korleis innstrammingane i offentleg sektor best kan styrast i åra framover. For det einaste som verkeleg vil effektivisere offentleg sektor er at dei får mindre pengar. Brutalt, men sant.

Publisert: