Slapp av, mamma. Eg har ikkje byrja med røyking. Eg veit likevel nok om det til å skjøne kva funksjon røykerom og røykehjørne har: Ein fristad der du kan slenge litt med leppa. La skravla gå.

Å få gje ut bok er politikaranes røykehjørne. Det er ein fristad frå journalistar, meiningsmotstandarar og faktasjekkarar. Her kan dei gjere som dei vil, og det ser ut til at forlaga synst det er heilt greitt så lenge det blir boksal av det. Motivasjonen for slike bøker er gjerne å ville

– «snakke ut om den vanskelege tida»

– skrive si side av saka utan vanskelege motspørsmål

– bli ein intellektuell statsmann som skriv bøker

– tene pengar

eller ein kombinasjon av alle fire. Haustens fangst er ikkje noko unntak. Men om ein kan sjå ein tendens i 2018-utgjevingane, er det forakta for fakta.

Og etter å ha pløgd gjennom «Fremmede makter har flyttet inn» av Per Sandberg og Bahareh Letnes, «Der andre tier» av Sylvi Listhaug og «Det som betyr noe» av Knut Arild Hareide, står eg att med følgjande spørsmål:

Finst det ein redaktør i salen?

Alle bøkene har viktige sider. I boka til Hareide blei det veldig klart kvifor han ville ta KrF til venstre, og det blei det jo litt debatt ut av. Listhaug skriv utfyllande om politiske saksfelt og deler også andre interessante tankar: Kvifor skriv journalistar aldri om henne når vi skriv om politikarar som må tole hets og sjikane? Det har eg tenkt ein del på etter å ha lese boka hennar.

Boka til Letnes og Sandberg er hakket meir ellevill, men det er interessant å lese om to vanskelege oppvekstar. Boka gjev òg eit innblikk i korleis Sandberg har tenkt rundt det vi andre kallar Sandberg-saka. Ettersom han knapt har gjeve intervju i etterkant, har det ikkje vore lett å vite. Og: Han tek eit velplassert oppgjer med Fiskeribladet Fiskaren.

Likevel: Desse bøkene viser intenst godt kvifor vi treng journalistikk og eit etisk regelverk, og kvifor ulike stemmer bør brynast mot einannan. Særleg Listhaug og Sandberg/Letnes serverer oss ei lang rekkje faktafeil.

Listhaug har rekna ut at dei 8000 kvoteflyktningane det blei gjort vedtak om i 2015 kostar Noreg 560 milliardar gjennom liva deira. Her har ho bomma med (minst) 500 milliardar, slik Morgenbladet har peika på.

Vi får lære «de fleste faktisk har innsett at migrantstrømmen til Norge har vært for høy». Ifølgje SSB er det berre 28 prosent av oss som meiner det skal bli vanskelegare for flyktningar og asylsøkjarar å få opphald i Noreg – og talet dett stadig nedover.

Og på side 117 får vi vite at det som er «ganske sikkert, er at vi uansett står foran en eksplosjonsartet vekst i folketallet». Ja, eller «Lavere befolkningsvekst framover», som SSB kallar det. Og sånn held boka fram. Det er legitimt å meine at innvandringa må ned, men ein kan ikkje presentere feil som fakta.

Knut Arild Hareide leverer kanskje ikkje like harde faktafeil. Men han skriv i boka si at det er «den liberalistiske fløyen som styrker seg i Høyre». Det trur eg svært få vil gje han rett i om ein samanliknar dagens Høgre med ei ti år eldre utgåve.

I Høgre var frustrasjonen stor over at dei hadde gjeve KrF milliardgjennomslag i statsbudsjetta, og må lese at KrF har «bremset og stoppet usosial politikk, lite miljøvennlig politikk, kutt i hjelpen til verdens fattige og en distriktspolitikk bare tilpasset sentrale strøk». Er det verkeleg ikkje meir dei har fått til i fellesskap dei siste fem åra?

Listhaug siterer Støre på at «Ap snakker for lite om 22. juli og burde ta et større oppgjør med ekstremismen som retter seg mot Ap». Ifølgje Listhaug seier Støre her at «han skulle ta FrP for at Breivik en kort periode var medlem i partiet». Det er ei relativt frisk tolking. Hadde ho sagt dette til BT i eit intervju, måtte vi ha kontakta dei det gjeld for eit tilsvar. Det gjeld mange av påstandane i bøkene, og det er med på å gjere dei ganske problematiske.

Per Sandbergs partifelle Mazyar Keshvari kjem heller ikkje heilt heldig ut av det. «Han tror iranere bare produserer terror», skriv Sandberg. Det er svært lite sannsynleg at dette er Keshvaris syn på iranarar, og det kunne sjølvsagt forlaget raskt sjekka om dei ville.

Ver Varsam-plakaten gjeld ikkje for bøker, noko som innimellom blir veldig tydeleg. Då VG-journalistane Marie Melgård og Lars Joakim Skarvøy gav ut «Alle skal ned» om Ap, fekk anonyme kjelder kome på trykk med ei rekkje negative karakteristikkar av andre partifolk.

KLAR TALE: Sylvi Listhaugs bok «Der andre tier» er av det frittalande slaget.
Tore Meek, NTB Scanpix (arkiv)

Eg er usikker på om det ville gått an å setje alt i den boka på trykk i VG. Skil verkeleg journalistikken i ei bok og i ei avis seg så mykje frå kvarandre at dei bør operere under heilt ulike reglar?

Bøkene har også fleire sjølvmotseiingar å by på. På side 28 skriv Listhaug at ho «trives ekstremt godt i USA, som jo er en migrantnasjon og virkelig en smeltedigel av forskjellige kulturer». Tre sider seinare skriv ho at eliten «er for åpne grenser og ønsker å leve i byer som oppleves som smeltedigler, der alle mulige etnisiteter og kulturer bor om hverande». Her går Listhaug frå å elske til å hate smeltediglar på tre korte sider.

På side 109 i Sandberg-boka får vi bli med på Enoteca i Bygdøy allé i Oslo – «et stamsted for alle oss som verdsetter god mat og drikke fra Italia» og med ein «sagnomsust» pizza. Elleve sider seinare serverer Sandberg pizza heime hos seg sjølv, før vi på side 149 får vite at Sandberg «er ingen stor pizzaelsker». Likevel kjøper han endå ein pizza to sider seinare.

Eg vil meine at norsk offentlegheit har krav på at Sandberg og Listhaug avklarer desse sakene. Liker de pizza og smeltediglar? Ja eller nei?

Ein del etisk tvilsame passasjar er det også blitt plass til. Når Listhaug omtaler dei til dels alvorlege sakene mot Trond Giske som eit «metoo-hysteri» meiner eg eit forlag med respekt for seg sjølv burde ha gått ein ekstra runde. Mest alvorleg er likevel «Fremmede makter har flyttet inn», der Sandberg brettar ut om eit krevjande samlivsbrot han står i. Vi får vite meir enn vi burde om samværet med sonen på tolv år. Der burde ein redaktør ha sett ned foten.

Stortinget er eit av få bygg i Noreg som framleis har eit ekte røykerom. Når du opnar døra til dette vesle rommet, vil du oppdage at røyken ligg tjukk og at praten går lett. Litt sånn er det å lese haustens politikarbøker òg.

I forlaga burde nokon ha opna eit vindauge.