Er det mogleg å be om eit litt meir kommunegrått kongehus?

Kongehuset må opne fleire grendehus og lage færre skandalar. Det er nok no.

Publisert: Publisert:

ILLUSTRASJON: Marvin Halleraker

Jens Kihl
Kommentator

Denne veka kunne Dagens Næringsliv avsløre at kronprinsesse Mette-Marit ved fleire høve har møtt Jeffrey Epstein – etter at han har sona ein fengselsdom for å ha betalt ein mindreårig for sex.

Politisk redaktør i Dagens Næringsliv, Kjetil Alstadheim, stilte spørsmålet heile Noreg lurer på: Har dei ikkje Google på Slottet?

Det verkar heilt uforståeleg at dette kunne skje. Det finst milliardar av menneske i verda. Av alle desse valde Noregs kronprinsesse å møte ein pedofilidømt milliardær – fleire gongar.

Korleis kongehuset kunne rote seg inn i denne skandalen, får vi nok aldri skikkeleg greie på. Dei praktiserer ein openheitskultur som om dei var ein sovjetisk sentralkomité.

Men om eg skulle gjette, tenkjer eg at problemet ligg omtrent her: Kronprinsparet er i så stor grad ein del av ein global maktelite at det verkar heilt naturleg å fly verda rundt for å møte rikingar og kjendisar. Då slår ein gjerne litt av for gamle kjente.

Det trur eg rett og slett vi må gjere noko med.

Les også

Serien burde stille flere kritiske spørsmål til monarkiets plass i samfunnet

Kong Harald og dronning Sonja har blitt to samlande og populære personar i Noreg. Etterveksten er det litt verre med. Sjølv om Epstein-skandalen er av det spektakulære slaget, er det ikkje fyrste gong vi ser at kronprinsparet ikkje forstår rolla si.

Kva skulle eigentleg kronprins Haakon i næringslivsrådet til Trond Giske i 2010? Og kvifor i alle dagar meinte kronprinsesse Mette-Marit at det var rett å gå inn som styremedlem i Kirkens Bymisjon i 2007?

I Noreg er det mellom seksti og åtti prosent som vil ha monarki. Den siste resten vil ha republikk. For å gjere det klart: Eg høyrer til i den siste gjengen.

Men Kong Harald er også mitt statsoverhovud. Ein dag vil kronprins Haakon truleg bli det. Når kongefamilien er råka av den eine skandalen rarare enn den andre, kan det ikkje berre vere rojalistane som diskuterer det.

Ein kan godt le av siste nytt frå Instagram-kontoen til sjaman Durek eller elleville sitat frå boka «Sjamanens reise». Men prinsesse Märtha Louise er framleis nummer fire i arverekkjefølgja til den norske trona. Er det eigentleg så gøy å tenkje på?

I 2017 feira kongeparet felles åttiårsdag. Då kunne NTB og fleire store mediehus melde at ein «H.M. Dronning Anne Marie» frå Hellas skulle kome til feiringa. Men vent – Hellas har då ikkje noka dronning?

Dette er eit kongehus som blei avskaffa ved folkerøysting i 1973, like før oberstjuntaen i Hellas kollapsa. Norske republikanarar respekterer kongehuset. Då bør kongehuset kunne godta at andre land har kvitta seg med monarkiet.

Kongehuset kan få invitere (nesten) kven dei vil til bursdagane sine, men dei bør snart ta ein fot i bakken og sjå korleis dette ser ut utanfrå.

Les også

Jens Kihl: I skuggen av Berlinmuren

Før i verda var ting enklare. I paragraf fem i Grunnlova stod det at «Kongens person er heilag; han kan ikkje lastast eller skuldast for noko».

Sånn er det ikkje meir. No er Kongen blitt ein av oss. No kan han både skuldast og lastast for det eine og det andre.

Til å vere såpass heilag, har kong Harald overraskande ofte vore som oss andre: Ein som gjer mange gode og nokre dårlege vurderingar.

Som til dømes at han sa ja til at Stein Erik Hagen kunne sponse Märtha Louise med dyre hestar på nittitalet. Det er ikkje i seg sjølv ille, men det blei litt rarare då Kongen plutseleg opna eit kjøpesenter for sin jaktkamerat Rimi-Hagen i Riga.

Så vidt eg kan forstå, er det vel nettopp derfor vi held dei kongelege med høg apanasje: Ved å tene ganske friskt på å vere rojal, skal ein ikkje ha bruk for å la seg kjøpe av næringsinteresser.

Det viser seg igjen og igjen at dette ikkje fungerer. Kven var det eigentleg som eigde superyachten i Middelhavet som kronprinsparet ferierte på i 2015? Det følte ikkje kronprinsen og kronprinsessa at dei måtte svare på.

Les også

Einar Gerhardsen ønsket at kong Haakon skulle abdisere

Sånn kunne kanskje europeiske kongehus halde på ein gong i tida. I dag ser det berre dumt ut. Dei får millionar av oss kvart år. Det er likevel ikkje nok, så dei må søkje husly hos lyssky milliardærar i feriane sine.

Dette er folk som sjølvsagt gjerne vil sole seg i glansen av kongeleg selskap. I Epsteins tilfelle var nok kongehus-kontakten endå viktigare:

Slike venskap var viktige for å reinvaske han etter ei dramatisk sak som var kjent i omtrent alle delar av verda – utanom på Slottsplassen 1.

Men det er ikkje ei oppgåve for det norske kongehuset å dele ut slike rojale godkjentstempel ute i verda.

Sjølv om dei kongelege held seg inne med prominensar i alle tidssoner, er dei i praksis eit slags utanforskap her i Noreg.

Den sitjande regjeringa har ein del tiltak for å motverke at folk skal stå på utsida av det norske samfunnet. Eg trur fleire av desse kan fungere godt også for kongehuset.

Dei offentlege overføringane må ned. Litt dårlegare råd vil vonleg føre til ein litt mindre flamboyant livsstil. I tillegg bør det innførast ein aktivitetsplikt, slik mange har dersom dei tek imot ytingar frå Nav.

Ved å setje strengare krav for kva vi forventar av arbeidsinnsats frå våre kongelege, endar dei kanskje opp med å bruke mindre tid saman med rikingar rundt om i verda.

Eg trur det vil vere bra om Mette Marit er mindre i New York og meir i nye Øygarden.

Publisert: