Grensene for høgrepolitikk i Noreg

NHO går på gummisolar for ikkje å blåse opp EØS-motstanden i fagrørsla. Difor er dei forsiktige med å støtte medlemsbedrifta Aleris.

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

RETTSSAK: Konsernsjef Pål Christian Stange i Aleris lager bølgjer i både politikk og arbeidsliv. 24 omsorgsarbeidarar har gått til sak mot selskapet, fordi dei meiner dei skulle hatt fast jobb framfor å bli hyra inn som kontraktørar. Fredrik Hagen, Scanpix

Venstresidas kampanje mot «velferdsprofitørane» kan innkassere det som ein siger: NHO Service støttar ikkje si eiga medlemsbedrift rettsleg, i ei sak som for tida går i Oslo tingrett.

Saka handlar om 24 omsorgsarbeidarar i Aleris eigentleg burde vore tilsett i fast jobb, i staden for å bli hyra inn som personlege einmannsselskap. Slik kontraktørverksemd har vore vanleg i delar av omsorgssektoren, spesielt der brukarane må følgjast døgnet rundt.

Aleris Omsorg Norge, som tysdag denne veka skifta namn til Stendi, har i dag rundt 200 kontraktørar i psykisk omsorg. Det er 24 av desse som har gått til sak, fordi dei meiner dei burde vore fast tilsette. Dei krev difor betalt tilbake overtid og andre tillegg, til saman 35 millionar kroner.

Fagforbundet, som gjev rettshjelp til dei 24 medlemmene, fryktar at eit tap kan føre til «en omveltning av norsk arbeidsliv».

Saka går til kjernen i det norske arbeidslivet. Fast arbeid er hovudregelen, nedfelt i arbeidsmiljølova. Ikkje berre er det hovudregelen, men heile systemet av lov- og avtaleverk er bygd opp rundt fast tilsetjing: Ordna arbeidstid, pensjon, sjukepengar, barselpermisjon, forsikringar, vern mot usakleg oppseiing og meir.

Alt dette er rettar du ikkje har når du leiger deg ut på timebasis som sjølvstendig næringsdrivande.

Ifølgje Fagforbundet har Aleris brote arbeidsmiljølova rundt 20.000 gonger for desse konsulentane åleine. Aleris på si side meiner konsulentar er tenesteytarar etter lova, ikkje tilsette, og difor ikkje er omfatta av arbeidsmiljølova.

Skulle Aleris vinne fram, rører det med sjølve fundamentet for norsk arbeidsliv. NHO Service meiner det bør vere rom for bruk av konsulentar, fordi det gjev eit meir fleksibelt tilbod til det offentlege og brukarane. Når NHO likevel ikkje går inn som rettshjelp for Aleris, er det eit uttrykk for at dei er lunken til heile saka.

For sjølv om kvar enkelt bedrift kan tene på ei slik tolking av lovverket, vil det ikkje tene næringslivet som heilskap. Heile den norske modellen er eit gigantisk kompromiss:

Tilsette får tryggleik og ordna tilhøve, medan norske bedrifter har høve til å nedbemanne når det trengst. Det er ein av årsakene til at norsk næringsliv er svært omstillingsdyktig.

Dei fleste av oss er lønsmottakarar, med bustadlån og plikter. Å tulle med systemet med fast tilsetjing er difor heller ikkje populært i folket, sjølv om det finst dei som trivast med å vere sin eigen herre.

Les også

Profitt ødelegger ikke for kvaliteten

Det er ein av grunnane til at «gigøkonomien», der alle jobbar som frilansarar, neppe vil få særleg omfang i Noreg. I alle høve ikkje i dagens politiske klima, der regjeringa er opptatt av å sikre seg sentrum i politikken og presse Arbeidarpartiet ut på venstresidas ytterflanke.

NHO forstår dette. Næringslivets Hovedorganisasjon veit at norsk næringsliv er like avhengig av eit stabilt og velordna arbeidsliv som motparten.

Konsulentbruken er dessutan dårleg PR for private løysingar i omsorgssektoren. Rett nok har òg kommunane sjølve brukt liknande ordningar, men ordninga passar litt for godt inn i fiendebilete av private «velferdsprofitørar».

Spesielt fordi Aleris Omsorg ikkje er noko heimekoseleg norsk hjørnesteinsbedrift. I haust vart dei ein del av velferdsgiganten Ambea, med over 26.000 tilsette og ein halv milliard i overskot.

Fagforbundet meiner òg kontraktørane gjev Aleris eit konkurransefortrinn, fordi kontraktørar er billigare enn fast tilsette. Det reiknestykkjet er Aleris usamd i.

Det som nok uroar NHO mest er at Aleris har drege EØS-avtalen inn i rettssaka. Enkelt sagt meiner Aleris at EØS-rettens artiklar om fri rett til å kjøpe tenester og etableringsfridom står over den norske arbeidsmiljølova.

Les også

Beskylder Høie for å løpe fra ansvaret for hemmelighold

Skulle Aleris vinne fram, kan det få store konsekvensar. Men det skal mykje til. I EU bestemmer nasjonalstatane i stor grad arbeidstidsvilkåra sjølve.

Det Aleris uansett har oppnådd er å fyre opp EØS-motstanden i fagrørsla, der støtta til avtalen allereie er under press. Konkurranse frå austeuropeiske gjestearbeidarar, EU-direktiv og fleire tap mot NHO i Efta-domstolen gjer at LO-kongressen i 2021 kan krevje at EØS-avtalen blir oppsagt.

Det har skapt tilløp til panikk i kulissene i både regjeringa, Arbeidarpartiet og NHO. Næringsminister Torbjørn Røe Isaksen (H) gjekk til dømes ut i Klassekampen 10. januar og bad næringslivet «tenke grundig gjennom» kva EØS-kampar dei tek.

Tre dagar før sa NHO-sjef Ole-Erik Almlid til LO Media at arbeidsgjevarane må tole ein diskusjon om eiga rolle ved å fyre opp EØS-motstanden.

Det er i det lyset ein må tolke NHOs fråvær av partshjelp til Aleris. Næringslivet treng ikkje ei sak som forsterkar inntrykket av at EØS-avtalen er eit verktøy for arbeidsgjevarane.

Rettssaka skal halde på i tre månader, og kan ankast vidare. Ein ankedomstol kan òg leggje saka fram for Efta-domstolen, som kan gje eit råd. Tvilarane i LO vil difor få stadige påminningar om dei (potensielt) negative sidene ved EØS-avtalen.

Likevel kan NHOs framferd, i alle høve viss det blir forsterka av andre tiltak, gjere Aleris-saka til noko positivt for EØS-oppslutninga. Altså at NHO blir oppfatta som dei står meir på LOs side.

Så leiar du ei bedrift og har lyst til å bruke EØS-avtalen til å bryte opp stivbeinte norske reglar, spørst det om du vil få så mykje hjelp frå NHO dei komande åra.