«Bibelen» vil neppe hjelpe Arbeidarpartiet ut av krisa

Ap bør finne fram igjen «Tillitsmannen», seier avgått partitopp. Kor godt held eigentleg partibibelen seg?

Morten Myksvoll
Kommentator i BT

KRISE: Ap-leiar Jonas Gahr Støre prøver å styre partiet sitt ut av ei krise. Partibibelen, Einar Gerhardsens «Tillitsmannen», inneheld ikkje oppskrifta, skriv Morten Myksvoll. Larsen, Håkon Mosvold / NTB Scanpix

4 av 6 hjerter

Når arbeidarrørsla inviterer til fest, bør det pyntast med granbar, lauv, blomar og flagg. Ein treng ikkje nødvendigvis orkester, men festen bør ha trekkspel, allsong og diktlesing. Det skriv Einar Gerhardsen i «Tillitsmannen».

Boka er ei nyttig innføring i organisasjonslivet, men er på fleire viktige område håplaust mangelfull. I festsamanheng er den heilt utdatert.

Den mektige sekretariatsleiaren til Ap på Stortinget, Hans Kristian Amundsen, sa opp søndag kveld. Han ønskte at dei som var involvert i det han omtaler som ein «skitten strid [ ...] vender hjem til Tillitsmannen».

«Tillitsmannen» inneheld, ifølgje Amundsen, «alle de verdiene Arbeiderpartiet trenger for å vere et sunt og attraktivt miljø; ryddighet, ærlighet og kameratskap.»

For Arbeidarpartiet kunne ikkje Gerhardsen sin tekst vore viktigare om Gud hadde levert den på steintavler.

Den siste utgåva Einar Gerhardsen signerte på, kom i 1974. Etter det er den blitt revidert fem gongar. Boka tar for seg alt frå protokollskriving og bokføring, til taleskriving og framføring.

Les også

Vi-partiet

Boka kan virke banal for dei av oss som har brukt nokre år i organisasjonslivet. Det er mykje grunnleggjande og openberr fornuft i boka. Den er nok meir nyttig for ein 16-åring som skal ta på seg sitt første tillitsverv, enn for ei partileiing som handterer ei krise.

Til det er boka håplaust utdatert. Det er påfallande kor lite «Tillitsmannen» handlar om tillit.

Tillit er ikkje noko ein startar opp med. Det er det fine med organisasjonslivet. Ein startar på grunnplanet, og byggjer seg opp, skriv Gerhardsen. Erfaring og tillit kjem med tida. Det som er synd er at Gerhardsen aldri går særleg lenger.

Kapittelet om tillitsmannen i «Tillitsmannen» er skuffande kort. Det gjer det vanskelegare for Ap å lære. Dei har svikta på eit område som knapt er dekt i brukarmanualen til partiet.

Les også

Trond Giske ferdig i sentralstyret

Les også

Menn som ikke respekterer kvinner

Gerhardsen kjem med mange døme på korleis ein går fram for å kalle inn til møter, førebu seg til debatt og arrangere fest.

Han åtvarar mot «dansefester med fyll og slagsmål», og trekkjer fleire gonger fram kor viktig det er med trivsel og kameratskap. Bodskapen er at arrangementa skal byggje oppunder dei prinsippa og den kulturen som står sterkt i arbeidarrørsla. Arbeidarpartiet ser ut til å ha reflektert over dette. Dei har ikkje bestemt seg for å gå tilbake til granbar, flagg og trekkspel, men har kutta ned på alkoholen.

Boka manglar derimot døme på korleis tillitsmenn og -kvinner skal forvalte den tilliten dei har opparbeidd.

Han legg til grunn at heile organisasjonar vert råka av oppførselen til dei tillitsvalde, men går aldri lenger i dette. «Tillitsmannen» gir oss eit tydeleg oppsett på korleis kasserarboka skal skrivast, men me får ikkje innsikt i Einar Gerhardsens tankar om tillitsbrot.

LEGENDE: Einar Gerhardsen har legendestatus i Arbeidarpartiet, og «Tillitsmannen» er obligatorisk lesing for alle som vil inn i organisasjonslivet, skriv Morten Myksvoll. Fjørtoft, Bjørn

«Tillitsmannen» er ikkje særleg anvendeleg i den krisetida som Ap er inne i. Den har likevel mykje fornuftig kunnskap å tilføre lesaren. «Et møte skal ha et formål og en mening» er eit postulat som bør printast opp med store bokstavar på eitkvart møterom i organisasjons- og arbeidslivet. Boka har òg ein stor nytteverdi for dei som ikkje heilt har meistra det mest grunnleggjande.

Ap er ikkje det einaste partiet som står midt oppi ei krise no. Høgre slit òg kraftig i #metoo-saka. Generalsekretær i Høgre, John-Ragnar Aarset, seier at Høgre no skal få rutinar på å skrive ned alvorlege varsel som kjem inn til organisasjonen.

Her har arkivkapittelet til Gerhardsen ein openberr bruksverdi.

Striden i Ap er òg eit teikn på at kjernen i Gerhardsen sin bodskap, kameratskap og trivsel, ikkje står så sterkt nok. Tillitsvalde skal vere førebilete for medlemmene, og dei skal vise fram kva kultur arbeidarrørsla er tufta på, skriv Gerhardsen.

Les også

Ingen #metoo-veg ut frå Stortinget

Boka har vore innflytelsesrik, langt utover Arbeidarpartiet sine rekker. Då Framstegspartiet vart splitta i 1994, vart «Tillitsmannen» tatt i bruk. Dagens Frp er i stor grad fundert på den strukturen som Ap-legenda føreskriv for arbeidarrørsla.

Viktigast for Frp var formaninga om lojalitet, disiplin og einskapleg partistruktur. Rørsla ville ikkje få oppfylt formålet sitt om ein ikkje stod saman, skreiv Gerhardsen. Carl I. Hagen og Geir Mo, Frps dåverande generalsekretær, bygde eit stort parti på desse tankane.

I dagens kontekst er Gerhardsen si organisasjonsbok alt for smal.

Statusen til boka som bibel gjer det vanskeleg å gjere veldig store endringar i nyare utgåver. Den siste revideringa av boka syner dette. Det er til dømes gjort ein del nødvendige moderniseringar i kapittelet om kommunikasjon. Internett er tatt med.

Det står ikkje noko meir om tillit eller tillitsbrot i dei reviderte utgåvene enn i originalen. Heller ikkje om likestilling og inkludering. Maktmisbruk og trakassering er ikkje omtalt.

Biblar er skrivne i tilbakelagte tider, og må vere opne for tolking. Ingen kan lese Tillitsmannen som ei komplett innføring i dagens organisasjonsliv. Til det er boka svært mangelfull.

Viss Arbeidarpartiet skal lære noko av å ta boka fram igjen, så må det lesast kraftig mellom linjene:

Tillitsvalde må vise seg tillitsverdige. Det kan det skrivast ei heil bok om.