Kampen mot «hotellbaronane»

Hotell- og restaurantnæringa var bøygen i årets lønsoppgjer.

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

INDUSTRI-JØRN: Fellesforbundets leiar, Jørn Eggum, stolte ikkje på at hotellkjeda ville gje lønstillegg lokalt. Det gjorde årets lønsoppgjer vanskeleg, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Vidar Ruud, NTB Scanpix

«Jeg er så forbanna på disse hotellbaronene». Med denne salva i LO-pressa sette den mektige leiaren i Fellesforbundet, Jørn Eggum, tonen for årets lønsoppgjer.

Angrepet var retta mot dei tre hotellkjedene Thon, Scandic og Choice, som til saman kontrollerer rundt 80 prosent av hotellmarknaden. Eggum meinte at kjedene tok ut store overskot, medan dei tilsette fekk stadig mindre del av dei verdiane dei var med på å skape.

Motparten visste sikkert allereie før utspelet at hotell- og restaurant ville bli den vanskelegaste nøtta i årets oppgjer. I 2016 streika dei hotell- og restauranttilsette i fire veker for å få rett til lokale lønsforhandlingar. Dei fekk det til slutt, men berre for å oppleve at kjedene knapt gav ein øre lokalt året etter.

Fellesforbundet gjekk difor inn i årets lønsforhandlingar med eitt mål for auge: Alt til denne gruppa må sikrast sentralt. Det var hovudgrunnen til at årets lønsoppgjer gjekk til tvungen mekling, noko som er relativt uvanleg i eit såkalla mellomoppgjer.

Les også

Enighet etter megling på overtid – reallønnsvekst for «folk flest»

Lågtlønstillegget på to kroner timen i årets lønsoppgjer er eit resultat av akkurat dette. Saman med den såkalla garantiinntekta, vil det sikre at svært mange i hotell- og restaurantbransjen i år vil få same lønsvekst som resten, sjølv utan lokale tillegg.

Med ei snittløn på drygt 370.000 kroner i året, er hotell og restaurantar likevel framleis på botnen i den norske lønsstatistikken. Ifølgje denne statistikken, som stammar frå Teknisk berekningsutval (TBU), har ingen hatt så svak lønsutvikling dei siste ti åra som dei tilsette i hotell og restaurant.

Båe partar meiner rett nok at desse tala lyg. At lønsutviklinga eigentleg har vore betre. For bransjen har ekstremt stort gjennomtrekk, og dei mange nye som kjem inn går som oftast inn på dei lågaste trinna på lønsstigen.

På botnen av lønsstatistikken er dei likevel.

For industriarbeidarar, hotelltilsette og dei fleste andre vil årets lønsoppgjer bli det beste på mange år, med 3,2 prosent vekst. Medan dei lågast lønte i hotell og restaurant vil få dette i det sentrale oppgjeret, er industriarbeidarar og andre avhengige av lokale tillegg.

Viss prisstiginga blir som TBU spår, som er 2,4 prosent, er det duka for ein fin reallønsvekst. Ikkje på linje med gullåra fram til oljeprisfallet i 2015, men likevel.

Lønsveksten er heller ikkje så stor at den set industriens konkurranseevne over styr. Det er venta at Noregs handelspartnarar vil ha ein lønsvekst på 3,5 prosent, sjølv om mørke skyer i verdsøkonomien nok kan dra dette noko ned.

Les også

Konsulentselskap spår prisdumping på hotellrom: – Ja, det blir en tøff vinter, bekrefter hotelldirektør

Sjølv om Eggum meiner hotellkjedene tener store pengar, er det vanskeleg å sjekke om det faktisk stemmer. Dei offisielle tala viser at bransjen slit med svært låg lønsemd. Driftsmarginen, altså overskotet i prosent av total omsetjing, ligg i snitt på under ein prosent, ifølgje NHO Reiseliv.

Eggum meiner desse tala lyg, fordi eigarane av dei store kjedene fører inntekter ut av hotellrekneskapa gjennom sinnerike selskapskonstruksjonar.

Det er mogeleg, men det er likevel liten tvil om at hotellbransjen slit. Ein kraftig vekst i talet på hotellsenger, spesielt i byane, medverka til at pris pr. rom har gått ned med elleve prosent dei siste ti åra, frå 2008 til 2018. Då har eg korrigert for prisstiginga.

Dette er vel å merke eit gjennomsnitt. Enkelte hotell kan ha klart å auke prisane meir og auke effektiviteten noko, men det er liten tvil om at hotella tener mindre pengar enn før.

Hotell- og restaurantarbeidarforbundet vart ein del av det tyngste forbundet i LO, Fellesforbundet, i 2007. For ein bransje der få er fagorganisert har det vore ein fordel, noko årets lønsoppgjer viser.

Lenge var det ein fordel for hotell og restaurantar å vere uorganiserte, og ikkje ha nokon tariffavtale. Då kunne dei i prinsippet løne folk som dei ville, noko som er ein fordel når lønskostnadene utgjer ein så stor del av utgiftene som det gjer i denne bransjen.

Men frå 1. januar i fjor vart tariffavtalen for hotell og restaurant allmenngjort, som det heiter. Det betyr at kvar einaste restaurant og hotell er lovpålagt å gje sine tilsette dei lønstillegga NHO og LO no er blitt samde om.

Kommentatoren kommer fra en familie som eier et frittstående hotell på Sunnmøre. Hotellet er i dag eid av hans bror. Kommentatoren har selv ingen eierinteresser i hotellet.