Ein slange er på veg inn i rikmannsparadiset Noreg

Formuene her i landet blir samla på stadig færre hender. Det aukar sjansen for ei ny arveavgift.

Publisert Publisert

REKORD: Denne bustaden ved Nordåsvatnet sette ny prisrekord i Bergen i fjor, på 43,3 millionar kroner. Heite tider i luksussegmentet for bustader speglar at dei rikaste eig stadig meir av formuen her i landet, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Foto: Bård Bøe

  1. Leserne mener

Det er gode tider for eigedomsmeklarane i det ypparste segmentet, dei dyraste bustadene i landet.

Til dømes for Tom Elliot Johnsen i Sem & Johnsen, som rett før nyttår svarte på spørsmålet «Er du overrasket over hvor brennhett luksussegmentet har vært i år?» i Dagens Næringsliv:

– Nei, egentlig ikke. Det er blitt flere velstående mennesker i Norge, og ikke minst flere rike arvinger etter at arveavgiften ble fjernet.

Både Johnsen og Grethe Meyer i Privatmegleren rapporterer om ein kraftig oppsving i omsetninga av bustader som kostar frå 15 millionar og oppover.

Den dyraste bustaden i fjor kosta 95 millionar kroner og låg i Holmenkollen. Den vart seld av ein arving, Louise Mohn, dotter av Bergens rikaste, Trond Mohn.

Ho hadde kjøpt eigedommen i Holmenkollen berre fem år før, for 75 millionar. Så kom skilsmissa, og ho kjøpte seg eit langt meir moderat krypinn i fødebyen for 17 millionar.

Det reflekterer òg den geografiske fordelinga av rikdom i Noreg. Dei dyraste husa er i Oslo. Men òg i Bergen var 2019 eit knallår for dyre bustader, med ny rekord på 43,3 millionar kroner.

Les også

Her er de dyreste boligene som ble solgt i din bydel

Den private rikdomen i Noreg er ikkje lett å få til å passe med biletet av Noreg som «ett av landene i verden med minst forskjeller», for å sitere statsminister Erna Solberg.

For statsministeren lyg ikkje. Ho berre snakkar om inntekt. Med den målestokken er Noreg eit av landa i verda med minst økonomisk forskjell mellom folk, i alle fall om vi tek med effekten av alt folk får gratis via velferdsstaten, såkalla utvida Gini-koeffisient.

Formue, derimot, er ikkje så jamt fordelt her i landet. Nyleg kom nye tal frå Statistisk sentralbyrå (SSB) som viser at dei ti prosent rikaste i 2018 eigde 52,9 prosent av formuen, mot 51,6 prosent året før.

Men desse tala lyg. Dei rikaste eig langt meir.

SSB brukar likningstal. Mykje av formuen, spesielt eigedom og ikkje-børsnoterte aksjar, er verdt langt meir enn likningsverdien. Til dømes hadde dei 400 rikaste i Noreg ein likningsformue på 280 milliardar kroner i 2016, medan bladet Kapital anslo den verkelege formuen til 1022 milliardar.

Ei undersøking storbanken Credit Suisse gjorde i 2017, fann at dei ein prosent rikaste i Noreg åleine eig 31 prosent av formuen i landet, mot 24 prosent i Storbritannia og 38 prosent i USA.

Tala her er usikre, men både i denne og andre internasjonale samanlikningar er Noreg langt oppe på lista over landa med dei største forskjellane i rikdom, altså formue.

Les også

Hans K. Mjelva: Høgres trøblete skatteforteljing

Noreg avskaffa arveavgifta i 2014, og er eit av relativt få land i den rike verda som ikkje skattlegg arv. Til dømes har både USA og Storbritannia ei arveavgift på opp til 40 prosent.

Arveavgift er ein god skatt for samfunnet. I motsetning til skatt på arbeid eller bedrifter går ikkje arveavgift ut over motivasjonen til hardt arbeid og nyskaping. Det er difor dei aller fleste land har arveavgifter.

Det er òg årsaka til at mange fagøkonomar meiner formuesskatt er ein god idé. No er det få land som har ein generell formuesskatt som Noreg, men der hentar dei inn noko av det same gjennom skatt på eigedom.

Etter finanskrisa i 2008 har det dessutan oppstått ei tverrpolitisk, internasjonal semje om stor ulikskap er dårleg for samfunnslimet.

Diskusjonen fekk verkeleg fart etter publiseringa av den franske økonomen Thomas Piketty si bok «Kapitalen i det 21. århundre» i 2013. Piketty viste der korleis dei økonomiske forskjellane har auka kraftig over heile verda sidan 1970-talet.

Han spår at forskjellane vil halde fram med å auke, fordi kapital vil kaste meir av seg enn arbeid. Pengar avlar meir pengar, med andre ord.

Protestvalet av Donald Trump og Brexit-avrøystinga gav ytterlegare fyr i ulikskapsdebatten.

Men ordskiftet er gjennomsyra av ideologi og økonomiske interesser. Grensa for kva som er usunn ulikskap og verkemidla for å bøte på denne, følgjer difor kjende skiljelinjer.

Arbeidarpartiet går til val i 2021 på å auke formuesskatten, men vil førebels ikkje innføre noko ny arveavgift. Det vart resultatet av eit kompromiss før landsmøtet i 2017.

Etter ja-til-arveavgiftspartia SV og Rødt gjorde det godt i kommunevalet i fjor, åtvara likevel Skattebetalarforeininga mot at arveavgifta kan kome tilbake. Både dei og andre fryktar at desse to partia vil presse Ap (og Senterpartiet), viss dei raudgrøne får makta etter valet i 2021.

Utenkjeleg er det ikkje, men det vil krevje litt skatteteknisk og retorisk finsnekring. Ap grunngjev motstand mot arveavgift med at den gamle «traff i liten grad de med de største formuene, mens den ble opplevd som urimelig av vanlige folk».

Det er truleg òg grunnen til at det er stor motstand i folket mot ei ny arveavgift, 80 prosent ifølgje Skattebetalerforeininga.

Å innføre arveavgift vil difor vere upopulært og politisk kostbart. Men etter kvart som pengestraumen frå oljen dabbar av utover på 2020-talet, og utgiftene til eldre og helse aukar, vil arveavgift fort kunne bli aktuelt igjen.

Ikkje for å redusere forskjellar, men for å betale for velferdsstaten.

Det ville vere betre for økonomien enn auka skatt på arbeid og bedrifter. Og det vil vere mindre upopulært enn å kutte i offentleg velferd.

Publisert