Stolleik i kommunestyret

Folkevalde må få melde seg ut, men dei bør ikkje melde seg inn i andre parti.

Morten Myksvoll
Kommentator i BT

UAVHENGIG: – Eg har sjølv meld meg ut i protest, og sat som uavhengig i Bystyret dei siste månadane før valet i 2015, skriv Morten Myksvoll. Tor Høvik (Arkiv)

455 lokalpolitikarar melde seg ut av partiet dei stilte til val for denne perioden, viser ei kartlegging NRK har gjort. – Eit brot på veljarkontrakten, seier statsvitar Hilmar Rommetvedt til NRK. Hans kollega ved Universitetet i Stavanger, Svein Erik Tuastad, meiner at det er blitt for lett å vere avhoppar.

Dei er overraska over kor mange det er som har meld seg ut.

Er det grunn til det? Tja. Det finst så mange grunnar til å melde seg ut av eit parti, at drygt éin representant i snitt pr. kommunestyre ikkje nødvendigvis er så mange.

Nokon står i harde personkonfliktar. Nokon er ueinig eller misnøgd med noko lokalt. Andre går ut i protest mot det partiet gjer nasjonalt.

Les også

BT Mener: Lokalpolitikerne er vanlige folk

Eg har sjølv meld meg ut i protest. Nokre månader før valet i 2015, melde eg meg ut av Framstegspartiet. Eg hadde allereie takka nei til attval, og var på veg ut. Eg kunne halde ut i nokre månader til, og det var jo planen.

Så gjorde eg det likevel. Eit gruppemøte om Bybanen (ja, kva anna?) fekk det til å renne over.

Både eg og partiet ville ha Bybanen i tunnel. Men leiinga ville inngå ein avtale med Høgre og Venstre, for å utsetje debatten om bybanetrasé til valkampen var over. Det var ein frykteleg dårleg idé.

Det var fleirtal i gruppa for å seie nei til avtalen, men leiinga fekk likevel gjennomslag. Stemninga vart så dårleg at det var umogeleg å gå tilbake dit.

Eg melde meg ut, og Frp signerte avtalen med Høgre og Venstre. Få månader seinare braut Frp avtalen, og stilte ultimatum i bybanesaka likevel.

Dette gruppemøtet markerte slutten for tunnelalternativet. Når fleirtalet i Bystyret hadde utsett saka til etter valet, var resultatet openbert. Arbeidarpartiet hadde nemleg den same innstillinga til Bybanen som Frp og Høgre: Dei ønskte tunnel, men opna for å forhandle.

Resultatet var kanskje det mest føreseielege med heile bybanekrangelen, for no skal Bybanen gå langs Bryggen.

Les også

– Det er fantastisk at partiene nå begynner å skjønne alvoret

Det er ikkje alltid openbert kven som har brote veljarkontrakten: partiet eller den utmelde? Eit døme på det, kjem fram i NRK-saka.

Kurt Johnny Heggernæs melde seg ut av Askøy Arbeidarparti, då dei stemte for å innføre eigedomsskatt på bustader. Det stod ingenting om det i partiprogrammet.

Heggernæs braut ut og sikra fleirtal mot Aps politikk, men for Aps valløfte. Var det då Ap som braut veljarkontrakten?

Det er ikkje heilt openbert det heller. Då Askøy Ap skreiv at «god økonomi er en forutsetning for velferdstilbud av høy kvalitet» var det mogeleg å tenkje seg ein eigedomsskatt.

Utmeldinga til Heggernæs viser nokre av problema til eit partiprogram. Dei er ikkje alltid like gode til å ta høgde for utfordringar fleire år fram i tid, og dei er ikkje immune mot kompromiss med andre parti.

Askøy er i ein svært vanskeleg økonomisk situasjon, og heilt uavhengig av epidemien frå vatnet, hadde kommunen bruk for pengane.

Ifølgje kartlegginga til NRK, held dei fleste fram som uavhengige representantar. Det er mest ryddig å vere uavhengig resten av perioden, slik Heggernæs (og eg) gjorde, heller enn å representere eit nytt parti i perioden, meiner Rommetvedt.

Det har han rett i. Sjølv om me har personval, set veljarane saman eit kommunestyre av ulike partigrupper. Dersom nokon melder overgang til eit anna parti, vert denne balansen endra.

Dersom ein bryt med eit parti på grunn av ei konflikt eller ei enkeltsak, er det ingen grunn til å hoppe over til eit anna partiprogram enn ein vart vald inn på.

Her er det nokre kommunar som skil seg ut.

I Flora kommune mista Venstre to representantar, men fekk seks nye. Veljarane hadde ingenting dei skulle sagt. Berre éin av dei ni utmelde står no som uavhengig.

I Bergen er situasjonen den same. Her har det vore seks utmeldingar sidan valet. I realiteten er berre éin av dei utmelde uavhengige. To av dei som formelt står som uavhengige, melde seg nemleg inn i Partiet Dei Kristne (PDK), som veljarane ikkje ville ha i Bystyret. No har dei i praksis to representantar.

MDG fekk fire representantar i valet, men står att med éin. KrF er halvert frå fire til to.

UTMELDE: Marita Moltu (t.v.) og Elisabeth Leirgul melde seg ut av KrF og inn i Partiet Dei Kristne (PDK). – Det er eit problem at veljarane ikkje har noko dei skulle sagt til dette, skriv Morten Myksvoll. Bård Bøe Arkiv)

Det går ikkje an å nekte folkevalde å melde seg ut av eit parti midt i perioden, og det går heller ikkje an å nekte dei å melde overgang til eit anna parti.

Politikarar forandrar seg, akkurat som veljarane gjer det. Det er ikkje unaturleg at ein kan få eit anna syn på politikk etter å ha møtt i kommunestyret i tre–fire år.

Politikarane må sjølve vurdere om dei kan stå for det brotet som skjer. Dette er eit personleg ansvar. Men det går an å stramme inn på kva verv ein kan ta med seg ut av partiet.

Marita Moltu (tidlegare KrF) er ei av dei som har meld seg ut i Bergen. Ho vart varaordførar etter forhandlingar mellom Arbeidarpartiet, Venstre og KrF.

I Hordaland fylke var situasjonen den same. Pål Kårbø (KrF) er fylkesvaraordførar, men melde overgang til Høgre.

Eigil Knutsen (Ap) oppmoda då Kårbø til å trekke seg frå vervet sitt. Moltu burde vurdert det same.

Konsekvensen av utmeldingane deira, var at Høgre og PDK plutseleg fekk to toppverv utan at veljarane var involvert. Det bør ikkje skje. Kårbø melde seg rett nok inn igjen i KrF seinare same haust.

Sjølv varaordførarar bør få bryte med partiet sitt, men dei bør ikkje få ta med seg partiets posisjonar på flyttelasset.