Reitan og Stordalen må ned på jorda

Dei superrike står for enorme klimagassutslepp. Men det høge forbruket kan vere med på å ta oss over klimakneika.

Publisert:
Jens Kihl
Kommentator

FLYG HØGT: Når Petter Stordalen ikkje køyrer privatfly, kan han gjerne ta seg gjennom lufta med ein løypestreng. Her er han under opninga av hotellet The Hub i Oslo i mars. Foto: Håkon Mosvold Larsen, NTB Scanpix (arkiv)

Du og eg set igjen eit større klimafotavtrykk enn kva jorda vår toler. Men det er som i eventyret om bukkane Bruse: Det kjem nokon som er mykje, mykje verre enn oss.

Og dei kjem stadig oftare i privatfly.

Kanskje har du sett saker som «Stordalens kjøper nytt privatfly» eller «Her er Røkkes nye privatfly». Om du berre er rik nok i dag, er sjansen stor for at du kan sigle gjennom lufta på dine eigne venger.

I snitt står kvar nordmann for i overkant av åtte tonn CO₂-utslepp i året. Det er altfor mykje, men det er berre blåbær om du samanliknar med dei verkelege syndarane.

I sommar skreiv E24 om korleis dei to privatflya til Reitan-familien stod for 144 tonn CO₂ i utslepp på tre månader i sommar. Det inkluderer tre turar til Malaga i Spania der familien har eit feriehus på 1500 kvadratmeter.

Det blei også tre turar til Billund, der Rema 1000 eig halvparten av eit dansk slott. Som E24 skriv: «Av de seks turene til eller fra Billund, skjedde fire av reisene på samme dag.»

Reitan-familien er ikkje åleine. I vår kunne Nettavisen fortelje om privatflyet til det dåverande ekteparet Stordalen: «Klima-utslippet til Petter Stordalens privatfly på én måned tilsvarer en nordmanns gjennomsnittlig kjøring av dieselbil i 19 år.»

Slik har dei reist rundt for å snakke til oss om klimaansvar og berekraftig kosthald.

Les også

Hans Mjelva: Realitetssjekk i klimasaka

Desse rikingane blir symbol på eit stadig viktigare fenomen: Er du rik nok, er det nesten utenkjeleg at forbruket ditt ligg på eit ansvarleg nivå. Men klimagassutsleppa frå verdas rike går sjølvsagt ut over verdas fattige – og alle oss andre.

Den svenske professoren Stefan Gössling brukte Twitter-, Facebook- og Instagram-kontoane til kjendisar som Jennifer Lopez og Oprah Winfrey for å kartleggje privatflybruken deira.

Ut frå kva Bill Gates delte om seg sjølv i sosiale medium, kunne professoren slå fast at flyreisene hans står for eit CO₂-avtrykk som er 10.000 gongar større enn for gjennomsnittsborgaren i verda, kunne VG fortelje.

Men det er ikkje berre dei aller rikaste av oss som flyg utanom rute- og charterflya. I luftfartøyregisteret kan ein finne hundrevis av fly som høyrer til privatpersonar og flyklubbar.

Sjølv om mange av desse er småfly som har langt lågare utslepp enn jetflya til milliardærane, tvingar spørsmålet seg fram:

Vil vi at privatfly skal vere ein hobby og eit luksusgode i ei tid der vi bør leite etter alle tenkjelege kutt av klimagassutslepp?

Les også

Utsetter klimavennlige hurtigbåter

Det er ingen som veit kor store utsleppa er frå privatflyging i Noreg i dag. Det er altså vanskeleg å seie noko om omfanget. Betre tal her kunne vore viktig for å vite meir om omfanget.

Men i takt med velstandsauken er det grunn til å tru at denne sektoren er i vekst.

Ein årleg rapport viser omfanget av «business aviation», altså forretningsluftfart, i Europa. European Business Aviation Association meiner denne marknaden står for 5,5 prosent av flyginga i Noreg.

Med nesten 22.000 avgangar ligg vi sjuande høgst i Europa. Landa over oss er stort sett land som Tyskland, Frankrike og Storbritannia: Statar med enorme økonomiar og ti-tjue gongar høgare innbyggjartal. Er det rett at vesle Noreg skal vere i denne klubben?

Det finst ulike måtar å regulere dette på. Ein kan innføre ei høg flypassasjeravgift for å syte for at slik flyging kostar meir. Men det hjelper nok ikkje mot dei verkeleg, verkeleg rike.

Ein britisk studie, omtalt i The Guardian, meiner britiske privat-jetfly kan stå for utslepp tilsvarande nesten ein halv million bilar. Førti prosent av turane skjedde utan passasjerar, berre fordi flyet skulle stå klart i nærleiken av eigaren.

Britiske Labour jobbar no med eit mogeleg forbod mot privatfly på britiske flyplassar. Ein betre idé er likevel å setje ein sluttdato for fossile privatfly på norske flyplassar. Dette vil skape ein større marknad for småfly som går på elektrisitet.

Vestlandet prøver no å ta ei leiande rolle nettopp i denne marknaden, og det er dei minste flya som lettast kan bli batteridrivne.

Med ein ny elfly-politikk kan privatflygarane dermed skape ein større etterspurnad etter småflya. Dei er førebels altfor små og har for kort rekkjevidd til å bli brukt på den kommersielle marknaden, men som privatfly kan dei vere betre eigna.

Då går privatflya frå å vere eit stort problem til å bli ein del av løysinga.

Det er ein tanke som fortener luft under vengene.

Publisert: