Den skitne, rotete historia om Noregs raraste kommune

Det står ikkje på visjonane i Måløy.

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

NEDSTEMT: Rådmann Knut Ove Leite tronar, ordførar Kristin Maurstad (Ap) sigrar og varaordførar Nils Myklebust (Sp) er slått. Vågsøy kommunestyre vil ikkje stoppe samanslåinga med langt-vekke-kommunen Flora, trass i at folket vil det. Tor Høvik

NEI-MANNEN: «Ein tung dag for folket i Vågsøy». Partiet Raudts representant Geir Oldeide held lagnadstung tale i kommunestyresalen ... Tor Høvik

SPLITTA: ... og alvoret sig inn over Høgres sju representantar, der to vil stoppe samanslåinga. Den eine er gamleordførar og fiskeforretningsmann Rolf Domstein (til v.). Tor Høvik

GRAVØL: «Nei til Kinn»-leiar Fredrik Egeberg samlar troppane etter tapet i kommunestyresalen og dreg ut i Måløy på gravøl. Tor Høvik

– Dette er ein tung dag for folket i Vågsøy.

Geir Oldeide (Raudt) tek til på siste runden i kampen mot kommunereformens merkelegaste barn, Kinn kommune. Stemninga i kommunestyresalen i Måløy er alt anna enn lystig. Den einaste som verkar full av piff og pågangsmot er ordførar Kristin Maurstad (Ap). Så er ho òg mor til barnet.

Kinn er samanslåinga ikkje ein gong kommunalminister Jan Tore Sanner (H) ville ha. Vågsøy, som ligg nordvest i Sogn og Fjordane, med Måløy som sentrum, skal slå seg saman med Flora over to biltimar lenger sør, der byen heiter Florø. I mellom ligg Bremanger kommune, som ikkje vil vere med.

PÅ PLASS: Nei-folket er synlege der dei har parkert utanfor rådhuset i Måløy. Tor Høvik

Historia til Kinn kommune seier ganske mykje om både fylket, landet og kommunereformen. Det var ikkje slik politikarane i Vågsøy eigentleg ville ha det. Dei prøvde først å finne saman med tre nabokommunar: Selje, Vanylven og Eid. Men Eid trekte seg, då dei to minste kommunane peikte på Måløy som kommunesenter.

NOREGS RARASTE? Kinn kommune skal etter planen bli ein kommune i to delar, utan felles grense. Bremanger blir liggjande mellom dei to delane. Det tek over to timar å køyre mellom Florø og Måløy, som skal fungere som delte kommunesenter.

Så forsøkte Vågsøy ei samanslåing langs kysten sørover, med Bremanger og Flora. Der trekte kraftkommunen Bremanger seg, slik kraftkommunar som regel gjer. Fleirtalet i Vågsøy kommunestyre gjekk så vidare med Flora åleine, trass i at kommunens eiga innbyggjarundersøking viste at eit klart fleirtal av folket var i mot.

Måndag denne veka vart motstanden i folket stadfest i ei folkeavrøysting. 60 prosent sa nei, 39 prosent ja. Men då kommunestyret møttest torsdag, vart eit forslag om å be Stortinget stoppe samanslåinga nedstemt. Arbeidet med den nye kommunen held difor fram.

.

Kristin Maurstad må vere ein av landets mest uredde politikarar. Å kjempe gjennom ein så merkeleg kommune, på tvers av folkemeininga, ser ut som politisk sjølvmord.

Ikkje berre det, men ho har òg gått inn for å leggje ned skulen i si eiga heimbygd, Bryggja, med det resultat at bygda søkte overgang til nye Stad kommune. Og fekk ja frå departementet!

I 2020 bur difor ikkje Maurstad lenger i kommunen ho er ordførar for. Ein tredel av arealet og ti prosent av innbyggjarane, forsvinn ut av Vågsøy kommune.

OVERGANG: Kampen for skulen var dropen som fekk Øystein Hessevik og resten av Bryggja til å melde overgang til nye Stad kommune. Tor Høvik

Men Maurstad er styrt av ein visjon om at kystkommunane i Sogn og Fjordane må gjere noko. Kysten er den mest vitale delen i alle fylke, frå Oslofjorden til Trøndelag – med unntak for Sogn og Fjordane. Her har innlandet vunne alle slag, inkludert kampen om hovudfartsåra, E39. Florø, som ein gong var den største byen i fylket, er for lengst forbigått av Førde.

Ikkje alle deler kystvisjonen. Ein av dei første tinga «Nei til Kinn»-folka i Måløy fortel deg, er at dei knapt har vore i Florø. At dei ikkje har noko der å gjere. Skal dei til byen, dreg dei til Førde. Slik er det òg i Bremanger. Kysten står altså ikkje saman. Det er det Maurstad & Co drøymer om å gjere noko med.

Øvst på ønskjelista står ein ferjefri kystveg, i tillegg til at kystkommunane altså byrjar å stå saman. Å bli éin kommune kan hjelpe på det. Med i draumen er vona om at Bremanger kjem etter.

Det er både noko djervt og desperat over prosjektet Kinn kommune. Hadde dei følgt målsetjingane i kommunereformen, burde Vågsøy blitt slått saman med nabokommunane i Nordfjord. Det tek under ein time å køyre innover fjorden til Nordfjordeid.

Det er her dei har ein «felles bu- og arbeidsmarknad», ikkje mot Florø. Det er her dei kunne fått meir effektiv drift og betre kommunale tenester.

Men så enkelt skal det ikkje vere. Kommunesamanslåingar er ein kamp om offentlege arbeidsplassar, tenester og status. Ikkje minst i distrikta, der jobbar for folk med utdanning er mangelvare. Både Nordfjordeid og Måløy meiner dei er for store til å bli underlagt den andre, og dei har slett ikkje lyst til å flytte ut offentlege tenester og arbeidsplassar.

Med slike briller kan det vere ein fordel at Kinn er så stor at det går ikkje an å reise frå den eine enden til den andre for å få offentlege tenester. Den vidaregåande skulen i Måløy har til dømes ei sikrare framtid no, enn om Vågsøy hadde slått seg saman med Eid. Dessutan skal kommunesenteret, ifølgje intensjonsavtalen, delast mellom Måløy og Florø.

LANGT: Frå Måløy til Florø tek det over to timar å køyre. Midt i mellom ligg kommunesenteret Svelgen i Bremanger, som har kraftpengar og ikkje vil vere med i Kinn kommune. Tor Høvik

Det djerve ligg i forsøket på å kome på offensiven. I tillegg til kystvegen, handlar det mest om å kare til seg offentlege, helst statlege, arbeidsplassar. Arbeidet har allereie byrja. Fellesnemnda, som leiar Kinn-prosjektet, var i førre veke i Oslo.

Med seg hadde dei statistikk som viste kor mykje dårlegare det står til med statlege arbeidsplassar i Kinn-kommunane i høve til Eid, Førde og Leikanger.

«Vi er ikkje ute etter dei arbeidsplassane, men oppmoda departementet om at ved tildelingar av nye plassar må dei ta omsyn til desse forholdstala», skriv prosjektrådmann Terje Heggheim i sitt «fredagsbrev».

Eg ser for meg reaksjonen blant dei mange hardbarka strategane i indre strok. Landets fremste kompetanse i å kjempe til seg statlege jobbar. Her har dei fått ein utfordrar. Slikt skjerpar appetitten.