Klimaløysing i Øygarden

Karbonfangst kan ikkje lenger avfeiast som grønvasking av fossilbransjen.

Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

INSPEKSJON: For eit år sidan var representantar frå mellom andre Equinor, Norsk Industri og klimastiftinga Zero på Kollsnes for å sjå området der CO₂ skal førast i land frå skip, og pumpast ut i ein fjellformasjon i Nordsjøen. Fred Ivar Utsi Klemetsen

I Øygarden vest for Bergen skal det liggje. Eit anlegg som kan ta i mot flytande CO₂, og pumpe det vidare i eit røyr utover i Nordsjøen til Johansen-formasjonen. Der skal den flytande klimafienden vidare nedover i fjellet, 3000 meter under havets botn. Og der, rett sør for Troll-feltet, skal CO₂en bli liggjande. For alltid.

I førre veke vart det klart at regjering vil løyve 345 millionar til boring av ein undersøkingsbrønn, eit spleiselag der Equinor, Shell og Total tek resten av rekninga.

Prosjektet er ein del av det som kan bli Europas første karbonfangst-anlegg frå industrien. CO₂-utsleppa frå avfallsanlegget på Klemetsrud i Oslo og sementfabrikken til Norcem i Brevik skal fangast, komprimerast ned til flytande form og fraktast på skip til mottaket i Øygarden og vidare ut til Johansen-formasjonen.

Regjeringas millionar sikrar at prosjektet er i rute, slik at regjeringa kan ta den endelege investeringsavgjerda i 2020 eller 2021.

NHO-sjef Ole Erik Almlid var tydleg i sine forventningar, då han vitja NHO Vestlandet sist torsdag: Regjeringa må vedta prosjektet før valet i 2021. «Det betyr mykje for olje- og gassnæringa», sa han. Næringslivet i salen jubla.

Les også

– Like viktig som byggingen av Bergensbanen

Karbonfangst er eit vanskeleg barn i klimakampen. For kol-, olje og gass-næringa har det stått fram som ei av få løysingar der dei hadde ei framtid. Og akkurat difor har miljørørsla og mange andre vore svært skeptisk til idèen.

Men ting har endra seg. Fossilt brensel er i ferd med å bli utkonkurrert av fornybar energi på stadig fleire felt. Prisane på vind- og solkraft held fram med å rase nedover, og det same gjer prisen på batteri.

Samstundes har det skjedd lite på karbonfangst – det er framleis alt for dyrt til å bli tatt i bruk på kolkraftverk og andre stader der det verkeleg vil hjelpe. Dei fleste stadene der CO₂ blir fanga i dag, blir gassen brukt til å auke trykket i brønnane for å få opp endå meir olje.

Men det finst unntak, som Sleipner-feltet i Nordsjøen. Der har CO2 blitt fanga og lagra under havbotnen sidan 1996.

Men sol-, vind- og batteri-revolusjonen løyser ikkje alle problem. Uansett kor billig krafta blir, finst det utslepp som ikkje kan erstattast med rein elektrisitet.

Sementproduksjon, til dømes. Ein notorisk CO₂-versting, som står for åtte prosent av dei globale menneskeskapte klimautsleppa. Her kjem mesteparten av utsleppa frå sjølve den kjemiske prosessen med å lage sement, altså ikkje energien som blir brukt i produksjonen.

I annan industri som stålproduksjon og kjemisk industri, er mange prosessar avhengige av kol og anna fossilt brensel for å fungere. Ifølgje det tyske handelskammeret, slepp tysk industri ut 50 millionar tonn CO₂ i året som ikkje kan fjernast på andre måtar enn gjennom karbonfangst.

Difor var EUs utsendingar entusiastiske då dei i førre veke vitja testanlegget på Mongstad, og vart servert Gassnovas forteljing om karbonfangst-prosjektet i Øygarden.

CO2-en frå Klemetsrud og Norcem vil åleine fjerne fire prosent av CO₂-utsleppa i Noreg, i alt 800.000 tonn CO₂ i året. Men anlegget i Øygarden kan skalerast opp til fem millionar tonn i året. Difor kan anlegget òg bli ein del av løysinga på EUs klimaproblem. Og difor vonar statlege Gassnova, som har det overordna ansvaret for prosjektet, at EU bidreg raust til finansieringa.

Anlegget i Øygarden vil koste rundt tolv milliardar kroner, og er truleg avhengig av EU-støtte for å bli realisert. Sjansane for å få det til er store. Det finst i dag ingen karbonfangstanlegg (CCS) i EU. Likevel er dei, ifølgje EU-kommisjonen, heilt avhengig av karbonfangst for å eigne mål om netto nullutslepp av klimagassar i 2050.

I Norge har ideen om karbonfangst fått eit noko dårleg rykte etter milliardhavariet til Jens Stoltenbergs månelanding på Mongstad. Då Stoltenberg lanserte månelandinga i nyttårstalen i 2007 var tanken å byggje eit gasskraftverk med CO₂-reinsing. Det viste seg å bli alt for dyrt og teknisk komplisert.

Men heilt fånyttes var prosjektet ikkje. Mongstad fekk eit testsenter for karbonfangst, som er det einaste av sitt slag i Europa. Å utvikle nye, meir effektive og billigare metodar å fange CO₂ er eit viktig bidrag til å løyse klimakrisa, utan at ein treng å stengje ned industrien.

Sjølv om olje- og gassnæringa har vore ein pådrivar for karbonfangst i Noreg, er det noko uvisst kva dei vil tene på det. Equinor er sentral i selskapet Northern Lights, som har saman med Shell og Total ansvaret for terminalen i Øygarden og pumpinga av CO₂ til dei store djupa. Her talar vi om glimrande gjenbruk av spisskompetanse frå oljeproduksjonen.

Men Equinor ser òg for seg at karbonfangst kan brukast til å gjere om naturgass til hydrogen utan CO₂-utslepp. I så fall må det langt større volum til enn Northern Lights-prosjektet.

For å illustrere det: Skulle ein gjort dagens norske gasseksport om til hydrogen, ville det kravd eit anlegg som kunne ta godt over 200 millionar tonn CO₂ i året. Prosjektet i Øygarden vil altså til samanlikning ta maks fem millionar.

Men kven veit kva som blir mogeleg i framtida. Det viktige er at ein får i gang prosjektet, lærer, får ned kostnadene, får opp effektiviteten og gjer karbonfangst til ein del av løysinga. Sidan Jeløya-plattforma i 2018 har regjeringa hatt «ambisjon om å realisere en kostnadseffektiv løsning for fullskala CO₂-håndteringsanlegg i Norge».

Karbonfangst er ein sjeldan politisk møtestad, der du kan finne entusiastar frå både miljørørsle og oljeindustrien. Dei største skeptikarane finn ein truleg blant dei som sit på statens pengesekk.

Førre vekes lekkasje frå revidert nasjonalbudsjett viser at regjeringa framleis er med på prosjektet. Dei meir løysingsorienterte delane av miljørørsla, som Bellona og Zero, jublar.

Kynikarar vil kanskje avfeie prosjektet som avlat, slik kynikarar gjer med vindturbinar, elbilar og alle dei andre «dropane i havet».

Til dei er det berre ein ting å seie: Har du mange nok dropar, så har du eit hav.

RETTING: I den første versjonen av denne kommentaren var Sleipner-feltet i Nordsjøen brukt som døme på stader der CO2-fangst vart brukt til å auke trykket i brønnane for å få opp meir olje. Det stemmer ikkje. På Sleipner blir CO2 pumpa ned i eit eige reservoar i Utsiraformasjonen, og lagra der.

————————————————————————————————————

Hvor langt har vi kommet i realiseringen av CO2-håndtering i Norge – og hvor ligger ansvaret for å videreutvikle denne teknologien? Dette har vært tema i Sysla-podkasten Det vi lever av.

Hør episoden her: