Lykkepille mot klimadepresjon

BIFF-filmen «2040» gjev oss det vi treng for å gjere deprimerande klimarealitetar om til handling: Løysingar og håp.

Publisert:
Hans K. Mjelva
Kommentator i BT

BYRJINGA: Dokumentarfilmen «2040» byrjar symboltungt med treplanting, før den går over i ei svært så underhaldande teknologioptimistisk reise, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Foto: GoodThing Productions

Toretalen til Greta Thunberg i FN har skapt ein debatt om klimaangst. Den 16 år gamle klimaaktivisten blir skulda for å gjere dei unge redde. Men norsk ungdom var bekymra lenge før denne talen.

Ei undersøking Senter for klimaforsking, Cicero, offentleggjorde i august viste at over halvparten av dei under 30 år, nær 60 prosent, seier dei er ganske eller veldig bekymra for klimaendringar. Det er seks prosentpoeng meir enn eit år tidlegare (og dobbelt så høgt som dei over 45 år).

Klimaforskarar sjølv blir deprimerte av at ingen heilt tek på alvor dei åtvaringane dei kjem med, skreiv amerikanske Mother Jones tidlegare i sommar.

Og det kan jo verke ganske håplaust, fordi problemet er så stort og eg så liten, for å omskrive ein kristen barnesong.

Men det nyttar jo ikkje å skli ut i apati og depresjon. Vi løyser ikkje klimakrisa på den måten! Nei, folkens, det gjeld å gripe fatt i det gode som skjer, og bli ein del av løysinga.

Akkurat det har dokumentarfilmskaparen Damon Gameau gjort. Filmen 2040, som vart vist under årets BIFF-festival, byrjar heime i hagen hans i Australia, der han og den vesle dottera hans plantar eit tre.

Nokon vil kanskje fnyse litt av den overtydelege inngangen til ein film om klimakrisa, men klamt eller ikkje – det er jo faktisk dei unge som vil leve med klimaendringane.

Med det utgangspunktet dreg han verda rundt (i fly – jau, han er inne på paradokset) på jakt etter løysingar. Han har eitt krav: løysingane må vere basert på teknologi som allereie finst og som verkar.

LOKAL STRAUM: Med å kople privatpersonars solceller saman i eit nettverk, kan ein bygge eit fornybart straumnett nedanfrå (frå filmen «2040»). Foto: GoodThing Productions

I Bangladesh møter han ein fyr som har laga ein dings som koplar solcellepanel på landsbytak med kvarandre i mikronettverk. Ved å kople dei saman bygger dei både eit straumnett nedanfrå, og skaper nye mogelegheiter til inntekter for landsbyinnbyggarane.

Reisa vidare ser på sjølvkøyrande bilar, som gjer mogeleg bildeling og dermed kan frigjere enorme areal i byane (ikkje minst i USA). Så ser han på plantebaserte erstatningar for kjøt, bruk av tang, resirkulering og meir.

Gameau kallar filmen «eksperiment i faktabaserte draumar», og både døma og den innovative blandinga av film og grafikk gjer det heile svært underhaldande og opplyftande.

NYE HURTIGBÅTAR: Zeff er ein av fem nullutslepps hurtigbåtkonsepta som konkurrerer om ta over rutene langs kysten. Foto: Zeff

Men ein treng ikkje å reise verda rundt for å sjå at det skjer utruleg mykje bra som kan skape overgangen til fornybarsamfunnet. I alle høve om du bur på Vestlandet.

På Mongstad til dømes. Oljeraffineriet er Noregs største punktutslepp av CO₂, men der er òg Europas største testanlegg for karbonfangst. Og i nokre drivhus på plassen utanfor testsenteret brukar forskarar CO₂ til å dyrke algar, som igjen kan brukast til mat for både menneskje og dyr.

Eller på Nesttun i Bergen, der Corvus Energy nett har opna ein av verdas mest avanserte fabrikkar for batteri til skip. Det var dei som leverte batteria til den elferja Ampere, som går over Sognefjorden. Batteria dei bygger no er langt kraftigare, mindre og kjappare å lade.

Eller reis til nokre av dei mange bedriftene langs kysten som konkurrerer om å få bygge dei første elektriske hurtigbåtane, som Brødrene Aa i Hyen.

ALGER AV CO₂: På Mongstad brukar forskarar CO₂ til å dyrke algar, som igjen kan brukast til mat for både menneskje og dyr. Foto: Roar Christiansen

For det finst mange folk og bedrifter som allereie er i gang. Ein del er allereie i produksjon, og mange nye løysingar vil kome i åra framover. Mitt inntrykk når eg reiser rundt og snakkar med folk er at viljen og ønske om å gjere noko er svært stor.

Men, som òg Gameau er inne på, lykkebilete han teiknar av det omstilte 2040 vil ikkje kome av seg sjølv. Omstillinga som må til krev sterk og klok politisk styring. Akkurat no er det ikkje akkurat overflod av den slags internasjonalt, men heilt håplaust er det heller ikkje.

Politiske støtteordningar i EU, USA og Kina har allereie hjelpt fram sol- og vindkraft til at det no utkonkurrerer fossil kraft mange stader i verda.

I Norge er fylkas krav til nullutslepps ferjer og (snart) hurtigbåtar i ferd med å skape ein liknande revolusjon for sjøtransporten. Krav til nullutslepp frå cruiseskip innan 2026 i verdsarvfjordane kan skunde på det same for større skip.

For ikkje å snakke om kor viktig den norske elbil-politikken har vore for å skape ein testmarknad for bilprodusentane. Eller statlege Enova si støtte til utvikling av flytande havvind i Nordsjøen.

Nye løysingar må hjelpast fram til dei kan stå på eigne bein.

BATTERIFABRIKK: På Nesttun i Bergen opna Corvus Energy nyleg ein av verdas mest moderne fabrikkar for skipsbatteri. Foto: Adrian Søgnen

Framover vil ein trengje langt tøffare politiske val, fordi omstillinga må skje raskare og konfliktane vil bli hardare.

Då blir ungdommens aukande raseri viktig. I tillegg til at dei kan søkje seg inn i yrke som bygger framtida, kan raseriet brukast konstruktivt til å legge press på politikarane.

Vi har sett det etter skulestreikane og MDGs sterke framgang i årets val: Sjølvransakinga på klimapolitikken er allereie i gang både i Ap og Høgre.

Det er all grunn til å vere bekymra for klimaendringane og mangelen på tiltak, ikkje minst om du er ung. Men det er ingen grunn til å gje opp.

Publisert: