Låge renter i lang tid

Alt tyder på at uendra rente i heile 2020. Mykje talar òg for låg rente i fleire år framover.

Publisert Publisert

RENTER: Den gjengse norske gjeldsslave har liten grunn til å frykte høgare renter, i alle fall i 2020, skriv Hans K. Mjelva. Foto: TERJE BENDIKSBY, NTB SCANPIX

Så seint som i 2014 sa sentralbanksjef Øystein Olsen at nordmenn måtte tole ei bustadrente på åtte prosent. På 1990-talet og fram til 2003, var dette eit vanleg rentenivå, og vart då etablert som ein slags normal.

Dei siste åra har stadig fleire sådd tvil om vi nokon gong vil kome tilbake til eit slikt rentenivå. Det ser ikkje slik ut.

Renta er no i underkant av tre prosent for eit vanleg bustadlån. Viss økonomien utviklar seg slik Noregs Bank og dei fleste økonomar trur, vil renta bli verande som i dag gjennom heile 2020.

Les også

Hans K. Mjelva: Gode tider for fleirtalet i Noreg

2019 vart året der nordmenn fekk ein renteauke nær sagt ingen andre land fekk. Medan andre sentralbankar skrinla renteoppgang, eller kutta i renta, auka Noregs Bank styringsrenta tre gonger, med til saman 0,75 prosentpoeng.

Årsaka til denne særnorske utviklinga var store investeringar i oljesektoren, som skapte økonomisk oppgang. I 2020 vil venteleg oljeinvesteringane flate ut, før dei vil byrje å falle frå 2021.

Ein konsekvens er at rentene i Noreg i større grad vil følgje den internasjonale utviklinga.

Den som vil vite kvar renta går framover, må difor følgje med på verdsøkonomien og på sentralbankane, spesielt i USA og EU. Handelskrigen mellom USA og Kina er hovudårsak til at rentene har halde seg låge internasjonalt, fordi krigen har senka den økonomiske veksten.

Etter mange falske fredsmeldingar det siste året, ser det no ut til at det kan gå mot eit tøvêr i handelskrigen. Nyårsaftan skreiv Donald Trump på Twitter at han 15. januar vil signere ein såkalla fase 1 handelsavtale med Kina. I så fall kan tollsatsane mellom landa bli gradvis senka igjen.

Det kan gje ny oppgang i verdsøkonomien, noko som på kan gje grunnlag for å auke rentene igjen. Men det er langt fram dit. Store land som Tyskland har nær null vekst, og det skal difor mykje oppgang til før den europeiske sentralbanken treng å setje bremsene på.

Les også

Trump varsler at han vil signere handelsavtale med Kina

Dessutan er den grunnleggande konflikten mellom USA og Kina ikkje løyst. Mange i USA ønskjer å hindre Kina i å ta over for USA som verdas økonomiske supermakt på lang sikt. Kina aksepterer sjølvsagt ikkje dette. Handelskrigen er difor neppe over.

Donald Trumps uføreseielege framferd legg i seg sjølv ein dempar på veksten, ved at investeringar blir meir usikre.

Dei siste åra har stadig fleire byrja å snakke om låge renter som «den nye normalen». Internasjonalt gjekk rentene i kjellaren etter finanskrisa i 2008, fordi sentralbankane i dei rike landa forgjeves prøvde å få fart på økonomien.

I USA tok økonomien seg opp såpass at sentralbanken byrja å auke styringsrenta igjen i 2017, før dei byrja å kutte i år på grunn av handelskrigen.

I Europa derimot, har veksten halde seg låg. Den europeiske sentralbanken (ECB) senka renta til null i 2012, og har sidan 2014 hatt negativ rente.

Men det finst ein annan grunn til at rentene kan bli verande låge i lang tid framover: Gjeld. Statar, selskap og privatpersonar over store delar av verda har meir gjeld enn nokosinne før. Årsaka er ti år med låge renter, som gjer at alle kan bere meir gjeld. Norske hushaldningar er i seg sjølv eit godt døme.

Den rekordhøge gjelda gjer at sjølv ein liten renteoppgang vil slå kraftig inn i økonomien. Verda har blitt avhengig av billig kapital. Sentralbankane må difor vere svært forsiktige når dei eventuelt byrjar å auke rentene igjen, for ikkje å utløyse ei økonomisk krise.

Den gjengse norske gjeldsslave har difor liten grunn til å frykte høgare renter, i alle fall i 2020. Og legg vi til at SSB spår låg arbeidsløyse og solid reallønsvekst, ser det ut til at dei fleste vil få det romslegare økonomisk i år, som i fjor.

Publisert