Gode tider for fleirtalet i Noreg

For dei fleste nordmenn ligg det an til å bli nye år med meir i lommeboka.

Publisert Publisert

GODE TIDER: Det store fleirtalet i Noreg lever på toppen av den globale næringspyramiden, og får SSB rett vil dei få det endå betre i åra framover, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva. Biletet er frå 17. mai-feiringa i Skostredet i 2018. Foto: Klemetsen Fred Ivar Utsi

Medan ein del slit, ser fleirtalet av nordmenn til å gå nye gode år i møte. Statistisk sentralbyrå (SSB) la i går fram nye tal, der dei spår god lønsvekst dei tre komande åra (sjå tabell).

Arbeidsløysa vil halde seg på dagens nivå (3,7 prosent), som er normalen om ein ser dei siste 10–20 åra under eitt.

Til glede for dei mange med gjeld signaliserte òg Noregs Bank i september at styringsrenta truleg vil bli liggande på dagens, historisk låge nivå dei komande tre åra.

SSB konjunkturbarometer desember 2019
20182019202020212022
Lønsvekst2,8%3,5%3,6%3,6%3,2%
- Prisstigning (KPI)2,8%2,3%2,1%1,9%2,1%
= Reallønsvekst0,0%1,2%1,5%1,7%1,1%
Arbeidsløyse (AKU)3,8%3,7%3,7%3,7%3,7%
BNP-vekst1,3%1,1%3,5%2,1%1,7%
Bustad, prisvekst1,4%2,4%1,8%2,2%2,3%
Konsum i offentleg forvaltning1,4%2,2%2,5%1,9%1,8%
Bruttoinvestering i fast realkapital2,8%6,3%1,4%−1,6%0,7%

Serien «Historier om fattigdom», som BT startar i dag, viser at det kan vere lettare å bli fattig i «verdas rikaste land» enn ein trur.

Men sjølv dei som slett ikkje er fattige, som no berre vil oppleve at dei får endå betre råd en før, kan i åra framover få ei kjensle av at dei gode tidene er over. For det offentlege ordskiftet kan fort blir prega av andre tal i SSB sin tabell, viss dei slår til.

Ein treng ikkje å gå lengre enn tittelen på presentasjonen frå SSB: «Oppturen i norsk økonomi snart over».

Medan den økonomiske veksten i verda omkring oss har rasa det siste året, har norsk økonomi hatt ein solid opptur. Eit talande uttrykk for det er at Noregs Bank, som omtrent den einaste sentralbanken i verda, har auka styringsrenta tre gonger i løpet av 2019.

Hovudårsaka til den særnorske veksten er dei store investeringane til utbygging av nye oljefelt, spesielt Johan Sverdrup og Johan Castberg. Dei når toppen neste år. Alt tyder på at det blir dei siste store utbyggingane på norsk sektor. Investeringane ligg difor an til å falle utover på 2020–talet.

Dermed vil vi ikkje lenger vere så verna mot ruskevêret i verdsøkonomien.

Men å spå kva som skjer i verda er ikkje lett. USAs president Donald Trump er notorisk uføreseieleg. Berre den siste månaden har han gått frå å signalisere at det nærma seg ein avtale med Kina, til å seie at ein avtale kanskje ikkje er på plass før etter presidentvalet neste år.

Det siste er truleg eit «lurt» utspel frå meister-forhandlar Trump. Men det spørst om Kina fell for slike triks. Ingenting tyder på at Kina vil finne seg i amerikanske krav som har som mål å hindre Kina i å bli det fremste teknologiske og økonomiske landet i verda.

Handelskrigen har utan tvil kosta Kina dyrt i form av eksportfall, men lite tyder på noko kollaps. Det er gode nyheiter for Noreg (økonomisk, vel å merke).

Økonomisk vekst i Kina er svært viktig for verdsøkonomien, og dermed for eit så eksportorientert land som Noreg. Eit ferskt døme er lakseeksporten til Kina og Hong Kong, som har auka med 42 prosent det siste året.

På den positive sida er òg utsetjinga av brexit, som gjer det mindre truleg at Storbritannia vil gå ut av EU utan ein avtale. Storbritannia er det viktigaste enkeltlandet for norsk eksport.

Les også

Norges Bank hever renten – tror ikke på flere økninger

I tillegg til rapportar om at oppgangen i økonomien er over, kan òg innstramming i offentleg pengebruk gje ei kjensle av dårlegare tider framover.

Sjølv om dei fleste her i landet var godt nøgde med velferdsstaten i 1990 eller 2000, vil det bli opplevd som svært dramatisk om velferda i tida framover skulle bli senka ned på ein slik standard.

Eg skal ikkje mase meir om oljepengebruk, men Noreg har det siste tiåret auka pengebruken til offentleg velferd kraftig. I åra framover vil det bli strammare. SSB ventar at veksten i dei offentlege driftsbudsjetta (offentleg konsum) vil gå ned frå 2021, samstundes som utgiftene som følgjer av ei aldrande befolkning vil gå opp.

Då må det kuttast andre stader i pengebruken. Ei raudgrøn regjering vil kunne motverke dette noko ved å auke skattane, men det vil ikkje rekke særleg langt.

Det blir difor interessant å sjå om norske politikarar framleis har det i seg å kome saman og lage forteljingar som gjer at eit rikt folk ikkje føler seg fattig. For det store fleirtalet av oss har ingen grunn til det.

Det blir òg interessant om våre folkevalde evnar å spare inn på ein slik måte at det ikkje råkar dei som faktisk er fattige.

Den norske mellom- og overklassen lever på toppen av den globale næringspyramiden, og får SSB rett, vil vi få det endå betre i åra framover.

Så viss du tilhøyrer dette fleirtalet og manglar noko å uroa deg for i livet, vel noko skikkeleg. Som klimaendringane. Eller sosial urett i eige land. For privatøkonomien til dei fleste her i landet er og blir god.

Publisert