Ungdommens klimakamp

Vi bør vere stolte over kvar einaste elev som skulkar skulen i dag.

SYMBOL: 15-åringen Greta Thunberg har skapt eit internasjonalt klimaopprør blant dei unge. Eg trur vi ser byrjinga på eit generasjonsoppgjer som vil få store politiske konsekvensar, skriv BT-kommentator Hans K. Mjelva.

Jessica Gow, Scanpix

Vi barn gör ju oftast inte som ni säger åt oss att göra. Vi gör som ni gör. Och eftersom ni vuxna skiter i min framtid så gör jag det med.

Greta Thunberg (15)

20. august i fjor sette Greta Thunberg seg ned framfor den svenske Riksdagen. Ved sidan av 15-åringen stod ein plakat med teksten «Skolstreik för klimatet». Ho sat der dagleg fram til det svenske valet og skulka skulen i ein stille protest mot politikaranes klima-apati. Etter valet i september held ho fram, kvar fredag.

Sidan har Thunberg inspirert titusenvis av elevar over heile verda til å gjere det same. I Belgia streika til dømes 35.000 skuleelevar for klimaet i januar.

I dag og morgon vil Noreg truleg oppleve dei største Thunberg-demonstrasjonane til no. I Bergen vonar arrangørane på at fleire tusen elevar vil streike frå kl. 12. I morgon følgjer resten av landet etter. Og neste fredag blir det endå fleire.

Ein heil generasjon er i ferd med å finne ut at deira meining faktisk betyr noko. Ein del oppdagar kanskje at dei faktisk har ei meining.

Kva ungdom under 18 år meiner om klimasaka er ikkje så lett å vite, fordi det knapt er undersøkt. Eit eksperiment UiB-professor Kjersti Fløttum gjorde blant elevar i den vidaregåande skulen i 2014, viste at eit stort fleirtal trudde at teknologien ville løyse problemet. I olje- og elbil-landet Noreg er det kanskje ikkje så rart.

MARKERING: Elever i Bergen markte klimakamp ved Den Blå Steinen 15. februar.

ØRJAN TORHEIM

Men den optimismen er i ferd med å fordampe, spesielt etter FNs klimarapport i fjor haust viste kor radikalt utsleppa må kuttast om vi skal unngå oppvarming over 1,5 grader. Vel så viktig er stadig meir merkbare konsekvensar av oppvarminga, som fjorårets norske tørkesommar. Klimaendringane er ikkje lenger teori. Dei er her. Utsikter til vintrar utan snø er skremmande konkret, sjølv for små barn.

Skulestreikane tyder på at dette alvoret er i ferd med å nå dei unge.

Handling, som dagens skulestreik, blir utløyst av uro og frykt. Og den, frykta for framtida, er langt høgare blant dei unge enn dei eldre. Og forskjellen har auka kraftig sidan 2015, viser tal frå Medborgerpanelet, ei stor spørjeundersøking i regi av Universitetet i Bergen. Over 60 prosent av nordmenn mellom 18 og 29 år er no urolege («bekymret») for klimaendringane, mot 47 prosent blant dei mellom 30 og 59 år (sjå graf).

Andre meiningsmålingar, som Ciceros klimaundersøking, viser den same tendensen.

Eg trur vi ser byrjinga på eit generasjonsoppgjer fullt på høgde med det vi såg på slutten av 1960-talet. Skuledemonstrasjonen i dag er byrjinga på slutten for generasjon prektig. Stadig fleire unge vil gjere som Greta Thunberg, og setje foten ned.

Viss ikkje foreldregenerasjonen, vi, viser at vi klarer å handle, vil ungdommen miste tolmodet. Samstundes vil motkreftene trappe opp kampen. Det er næringar, personar og nasjonar som vil tape på meir radikale klimatiltak.

Denne kampen kan bli spesielt intens i Noreg. Med Gro Harlem Brundtland vart vi, i alle høve i eigne auge, eit føregangsland i klimakampen. Samstundes er vi svært avhengige av oljeproduksjon. Ei styrt nedbygging av oljeindustrien, som mellom andre AUF vil ha (innan 2035), vil få store konsekvensar for norsk økonomi.

Les også

Hans K. Mjelva: Å redde klimaet vil svi

Klimatiltak i Noreg har til no berre vore kos. «Billige» luksus-elbilar har skapt inntrykk av at det å redde klimaet blir ei behageleg affære. No vil frontane skjerpast.

Skal verda unngå at korallreva forsvinn og vêret blir radikalt villare, noko som skjer viss den globale oppvarminga blir to i staden for 1,5 grader, må det til svært radikale og raske kutt i bruken av kol, olje og gass. Det vil gå ut over den norske oljeindustrien, norske arbeidsplassar og norsk økonomi.

Den farlegaste motstandaren til klimaaktivistane er difor ikkje dei høglydte klimafornektarane, anten dei lever i kommentarfelta eller på Stortinget. For dei finst det ikkje mange av.

Det verkelege problemet er oss, den norske middelklassen. Og våre likesinna i andre land. Vi som er vel så bekymra for økonomien som for klimaet. Vi som kompenserer for lange flyturar ved å sortere plast ut av bosset. For vi er mange, og vi har den politiske og økonomiske makta.

Det er oss ungdommen no må angripe. Våre vanar, vår apati.

Lykke til!