Teken av vinden

Det er urovekkjande at det største planlagde naturinngrepet i Noreg sidan istida ikkje er vurdert å vere ei nasjonal sak.

OMSTRIDT: Satsinga på vindmøller bør skje til havs, og ikkje i sårbar norsk natur, meiner innsendaren. Biletet er frå Midtfjellet på Stord. Eirik Brekke (arkivfoto)

Debattinnlegg

Jon Anders Stavang
Leiar, Naturvernforbundet i Florø

Noreg er eit av få land i verda som enno har større område med relativt intakte økosystem og natur. Og samstundes stabilt nok styresett til at den kan bergast frå menneskeleg øydelegging. Men denne unike verdien, som får stadig fleire nordmenn ut i skog og mark, er i spel. Ironisk nok er det som følgje av ønskje om ei grønare framtid.

I desse dagar skjer det ei formidabel industrialisering av norsk natur gjennom etablering av vindkraftanlegg. Vindkraft gjev energi med lågt CO₂-avtrykk, dersom den erstattar fossil energiproduksjon. Men vindkrafta fører til enorme naturinngrep. Grøn elektrisitet er ein illusjon, men energisparing er ikkje i vinden. Tilhengjarane av vindkraft ensar ikkje at ute i distrikta er landskapet like viktig som byfjella i Bergen og Marka i Oslo. Det er eit kvardagslandskap dei ikkje vil miste.

Støyen frå vindkraftanlegg i drift er helseskadeleg. Turbinane i norsk natur er så høge at dei er farlege for lufttrafikken. Dei må merkast med intense lys som blenkjer dag og natt. Då eg køyrde forbi eit slikt anlegg i Sverige i vinter, fekk eg assosiasjonar om å vere i ei krigssone.

Fuglar i hopetal fell daude til jorda etter kollisjonar med turbinane og med kraftleidningane som følgjer med. Internasjonale studiar konkluderer med at dersom vindkraftutbygginga i Europa får det omfanget som er førespegla, vil det forsterke ein allereie urovekkjande nedgang i ville fuglebestandar. Også hjortedyr unngår område med vindturbinar når dei kan, viser heilt nye forskingsresultat.

KOLLISJONAR: Fuglar i hopetal fell daude til jorda etter kollisjonar med vindmølleturbinane og med kraftleidningane som følgjer med, skriv innsendar. Biletet er tatt i Danmark. Knud Pedersen

Les også

Foreslår 250 meter høye vindmøller i Stølsheimen

Norske straumkundar er tvinga til å betale stor økonomisk støtte til vindkraftselskapa. Dei overtaler grunneigarar, ofte med mindre pengesummar og dempa illustrasjonar av planane, til å industrialisere utmarka. Gruppepress oppstår, og snart har alle med matrikkelnummer skrive under. Så startar sjarmoffensiven mot kommunepolitikarane. Selskapa lovar stor aktivitet, og at industrianlegget vil skape positiv utvikling i heile kommunen. Ny kai, ei skiløype eller enkel oppussing av grendehuset kan dei ta på seg å ordne.

Når kommunestyret har sagt ja og det er gjeve konsesjon til vindkraftanlegget, kjem realitetane for ein dag. Anlegget vert seld til utanlandske investorar for å finansiere utbygginga og tene raske pengar. Entreprenørar kjem utanfrå og tek seg av anlegget. Vindturbinane er importvarer. Det vert ikkje nokon sysselsetjingseffekt lokalt eller nasjonalt, då drift av vindkraftanlegg krev minimalt med arbeidskraft. Litt pengar ligg att hjå grunneigarane og kommunen, men dei store pengane – investeringane i turbinar, subsidiekronene og driftsoverskotet – går ut av landet.

MEIR KRAFT: Dei verkeleg store vindressursane våre ligg til havs. Turbinane her kan produsere opptil tre gonger meir kraft enn dei som står på land, skriv innsendar. Biletet er av flytande offshore vindmøllene produsert på Kværner, Stord. Bård Bøe (arkivfoto)

Les også

Bitter strid om vindkraft i Nordhordland

Dei som lever av turisme risikerer tap av inntekter og arbeidsplassar når turistane vender seg bort frå industrilandskapa. Konfliktar, tapt natur og djupe sår som tek lang tid å lege, er det bygdene sit att med når spekulantane har reist vidare til neste prosjekt.
Olje- og energidepartementet (OED) har lenge avgjort om norske elvar og fossar får renne fritt eller må i røyr til kraftverk. No har dei også teke hand om kyst-, fjell- og skoglandskapet ved at dei har fått siste ord i utbygginga av landbasert vindkraft. Regjeringa har effektivt parkert Klima- og miljødepartementet, Miljødirektoratet og andre miljøfaglege organ på sidelinja.

OED har bedt vindkraftavdelinga i Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE) om å utarbeide ein nasjonal plan for rask utbygging av store mengder vindkraftanlegg i norsk natur. Det er sett korte tidsfristar for høyringa, og premissen er lagt på førehand: Norsk natur skal formast til industrilandskap.

Konsekvensane er store og uoversiktlege. Får Olje- og energidepartementet og vindkraftlobbyen det som dei vil, vert det norske kystlandskapet fylt opp med gigantiske vindkraftanlegg med støyande og lysblenkjande vindturbinar frå Kirkenes til Lindesnes.

Les også

– De er slanke, elegante og passer godt i naturen

Svært få er kjende med kva som er i ferd med å skje, og i plansjar frå NVE kan ein lese at planen kan verte halde vekke frå debatt i Stortinget. Dermed får vi heller ikkje ein open debatt blant dei høgste folkevalde i landet som denne saka krev. Det er urovekkjande at det største planlagde naturinngrepet i Noreg sidan istida ikkje er vurdert til å vere ei nasjonal sak.
NVE har det praktiske ansvaret for å styre vindkraftutbygginga i Noreg. Til det har dei oppretta ei eiga vindkraftavdeling som har laga regelverk og rutinar for å handtere sakene. Så langt har denne avdelinga tilsynelatande fungert mest som ein serviceinstans og tilretteleggjar for vindkraftindustrien, og ikkje eit balansert forvaltningsorgan. Sjølv når alle miljøfaglege instansar har frårådd utbygging, har dei gått inn for full utbygging, til dømes på Innvordfjellet i Trøndelag. Kritikk av dårleg praksis vert møtt med at «dette er i tråd med etablert praksis».

STOGGA: NVE sa ja til vindpark ved Kalvvatnan i Nordland i 2014, men Olje- og energidepartementet sa nei i 2016. Biletet er frå ein aksjon i regi av Naturvernforbundet i 2014. Naturvernforbundet

Les også

Bonde: - Vi trenger vindmøller

Vindkraftavdelinga har også blanda seg inn i sakshandsaminga til fylkesmannen for å fremje vindkraftaktørar sine interesser. Mattilsynet som har ansvar for drikkevatn til innbyggjarane i Noreg, har ope kritisert NVE sin praksis om å tillate byggjeaktivitet i nedslagsfelta for drikkevasskjelder i Troms utan å involvere dei. Det finst mange liknande eksempel. NVE si vassdragsavdeling fungerer til samanlikning godt, og opptrer ryddig og balansert i utbyggingssaker.
Dei verkeleg store vindressursane våre ligg til havs. Opptil tre gonger meir kraft kan vindturbinane her produsere enn dei som står på land. Skal vindkrafta reelt verte viktig med omsyn til å erstatte kolkraftverk i Europa, er det her innsatsen må leggjast. Vi måtte kome til 2018 før det største regjeringspartiet vende blikket mot havet og vedtok at dei vil prioritere havvind. Slike vindkraftanlegg kan kombinerast med bølgjekraft, oppdrett og hydrogenproduksjon, og vi kan dra nytte av norsk maritim kompetanse.

Din mening betyr noe
I BT trenger du ikke å være ekspert eller politiker for å slippe til. Skriv om det du har på hjertet! Skriv et innlegg