Tid for ein forsvarspolitisk tenkepause

Noreg seglar med opne augo opp som USA sin nordlege utpost ved ein potensiell konfrontasjon med Russland.

Publisert Publisert

LETT Å GLØYMA: «Vi har lett for å gløyma at Russland av bitre historiske grunnar er redde for kva Vesten kan finna på», skriv Vidar Lehmann. Dette biletet er frå ei militærøving i Troms med deltaking frå fleire land. Foto: Ole Magnus Rapp, Aftenposten (Arkiv)

Debattinnlegg

  • Vidar Lehmann
    Forfattar og professor emeritus i medisin. Har tenestegjort i ulike fredsoperasjonar i FN-regi.
  1. Leserne mener
iconDenne artikkelen er over to år gammel

Utan å vera gamalkommunist, tidlegare AKP-ar eller hjarteven av Putin, reagerer eg på den demoniseringa av Russland og Putin som dei siste åra med stadig høgare desibelnivå har spreidd seg i vestlege media.

I same rennet får vi høyra at no må NATO og vi rusta opp. Til overmål: Tagnaden om nedrusting og fredeleg samarbeid skrik i øyro. Krigsretorikk er i ferd med å ta over.

Min påstand er at dette ikkje er tilfeldig, men uttykk for ein reell konflikt mellom USA og Russland. Eit sentralt moment for oss er at Nordaustpassasjen er i ferd med å bli den viktigaste framtidige sjøvegen mellom dei nordlege atlanterhavstatane og Stillehavet.

Etter at Sovjet gjekk under og Russland låg nede for teljing, gjekk fleire av Sovjetsamveldet sine randstatar av forståelege grunnar inn i NATO. Frå Baltikum til Tyrkia var Russland på få år omringa av eit USA-dominert NATO. I Georgia-konflikten sende USA flåtestyrkar inn i Svartehavet. Kva ville USA tykt om Russland på ny sende hangarskip til havet rundt Cuba?

Då Krim vart teken attende til Russland var reaksjonen i vest unyansert. Det store fleirtalet som bur der var glade for at området på ny kom attende til Russland. Det førde likevel til skarp fordøming og handelsboikott. Samstundes tolererer vi alvorlege folkerettsbrot andre stader, som til dømes Israel sin langvarige okkupasjon og annektering av palestinsk land. Her er det ikkje snakk om boikott, berre om dialog.

Les også

Noregs tyrkiske blunder

Kor er det fleirtalet av palestinske flyktningar som er glade for Israel si over sytti år lange misferd? Hovudgrunnen til at vi opptrer så ulikt i desse to sakene er rett og slett at Israel er USA sin nære allierte og ven, medan Russland er USA sin motpart.

Skulle Europa få normalisert tilhøvet til Russland, til dømes ved ei ikkje-åtakspakt og ein omfattande handelsavtale, ville USA få mindre å seia i Europa. Så langt dette er rett, vil USA sjå seg betre tent med å sementera og gjerne forsterka europeisk uro og mistru til naboen i aust.

Eit viktig bakteppe for notida sin kalde krig er dei årelange planane for USA sitt rakettskjold mot aust i Europa og for moderniseringa av USA sine taktiske atomvåpen på europeiske basar.

«DEMONISERING»: Artikkelforfatter Vidar Lehmann reagerer på demoniseringa av Russland og Putin som han meiner har spreidd seg i vestlege media. Foto: Jan M. Lillebø (Arkiv)

Så kom den enno pågåande Ukraina-konflikten. Tidleg vart ufreden offer for supermaktspelet. På grunn av dette vart dei demokratiske kreftene raskt utmanøvrert. Det er ingen tvil om at Russland her spela ei like hardlinja rolle som motkreftene i vest. Dei siste hadde som uttrykt mål å få Ukraina inn i EU og NATO. På grunn av alt det som dei siste tiåra hadde hendt langs Russland sine grenser, meinte russarane at dei no hadde noko avgjerande viktig å forsvara. Vi har òg lett for å gløyma at Russland av bitre historiske grunnar er redde for kva Vesten kan finna på. Denne kjensla vert no forsterka av at NATO, mellom dei Noreg, har styrkar i Baltikum.

Det russisk-europeiske samarbeidet ligg nede. Nasjonalistiske høgrekrefter ser ut til å vera på frammarsj i Sentral- og Aust-Europa. NATO har køyrt fleire militærøvingar nær Russland sine grenser. Vi har alt no fast stasjonering av amerikanske kampstyrkar i Trøndelag, kanskje òg snart i Nord-Noreg.

Overvakingsstasjonen i Vardø er under vidare oppbygging og rapporterer direkte til USA. Dei nye F-35 flya vi har kjøpt seiest å ha tilsvarande dataopplegg. Russland har på si side reagert med militærøvingar og større nærvær enn før i luft og på hav langs kysten vår. Sidan 2014 har dei prøvd ut ein ny mellomdistanserakett med kjernefysisk stridshovud. Vert eit slikt våpen utplassert kan det strida mot eit avtaleverk frå 1987 som forbyr utplassering av landbaserte mellomdistansevåpen. Det har òg kome oppslag om at dei har utvikla ein robotstyrd mini-ubåt med stor fart, lang rekkevidde og armert med kjernevåpen.

Å uttala seg om kven av USA/NATO eller Russland som er overlegen med omsyn til atomvåpen er lite relevant så lenge begge har meir enn nok til å utsletta alt vi forstår med sivilisasjon.

Les også

Trump heller bensin på bålet

Russland har hatt ei avgjerande militær rolle i kampen mot IS i Syria. Så langt har dei støtta Assad og hatt eit etter måten nært tilhøve til Iran. Dermed er Russland opponent til USA, som stør aksen Saudi-Arabia – Emirata-Israel.

I dette spenningsfeltet er norske styrkar for tida involvert i USA-leia trening av Asad-opponentar. Samstundes er dei med i sluttkampen mot IS. Som om det ikkje er nok har vi nett fått høyra at norsk våpenindustri ser på Midt-Austen som ein lovande marknad. Det siste året har vi firdobla eksporten av gruppe A-våpen - no 100 millionar kroner - til Emirata. Dei er Saudi-Arabia sine nære allierte i Jemen-krigen. Så veit vi litt meir om kva folk vert drepne med i Jemen.

Sist var det Libya, men då slepte vi rakettane sjølve. At Russland hadde gangsyn nok til å åtvara mot følgjene av eit åtak på Libya er det få som hugsar i dag. Sanninga er at dei som medverka til destruksjonen av Libya-staten har eit blytungt medansvar for den påfølgjande flyktningstraumen over Middelhavet, der tusenvis av uskuldige drukna. I staden for reflektera over dette, har styresmaktene våre det no travelt med å sjå til at så få som mogleg av dei overlevande kjem hit.

Utpeikinga av Russland som hovudfiende har no gått føre seg så lenge og konsekvent at ein kan vera freista til å tru at det er ein medviten kampanje. Boikotten av Russland i samband med uroa i Ukraina resulterte i at det offisielle Noreg avslo å vera til stades i Moskva ved syttiårsjubileet for slutten på andre verdskrigen. Det få hugsar er at fleire tusen russiske soldatar døydde då Wehrmacht siste krigsåret vart jaga ut av Finnmark, og at russiske styrkar vert dregne ut att då det var over. Verd å minna om er òg at vi for ikkje lenge sidan fekk ein havrettsavtale om store deler av Barentshavet, og at vi samarbeider rimeleg bra både om fisket i nord og merkantil verksemd over grensa.

Vert Russland eit trugsmål mot oss er det ikkje på grunn av Noreg som nasjon, men på grunn av at vi no med opne augo seglar opp som USA sin nordlege utpost ved ein potensiell konfrontasjon med Russland.

Mellom viktige problemstillingar er desse:

  • Noreg sin tryggleik er ikkje tent med å vera arena for ein potensiell konflikt mellom atommaktene USA/NATO og Russland. Dette er no vår største tryggleiksrisiko.
  • Midt-Austen er ikkje vår slagmark. Vi bør henta heim styrkane våre i Afghanistan, Jordan, Syria og dei som kanskje framleis er i Irak.
  • Noreg bør skriva under FN sin resolusjon om forbod mot atomvåpen.
  • Skal vi heretter vera med på internasjonale militære oppdrag, skal det vera med fredsbevarande oppgåver og etter klårt mandat frå FN.
    Det no fast rullerande nærværet av amerikanske kommandosoldatar bør avviklast.
  • Vi bør vidareutvikla forsvarssamarbeidet med Sverige, Finland og Island, helst og Danmark.

Desse tiltaka krev mot.

Publisert
Din mening betyr noe
I BT trenger du ikke å være ekspert eller politiker for å slippe til. Skriv om det du har på hjertet! Skriv et innlegg