Kvinner er ei bi-forteljing i historia

Det ligg mykje makt i korleis ein framstiller fortida. No må kvinner få sin rettmessige plass.

Publisert: Publisert:

KVINNE I HISTORIA: Ada Byron Lovelace (1815-1852) var ei britisk grevinne som reknast som den første dataprogrammeraren, grunna hennar bidrag og visjonar for ei analytisk reknemaskin, skriv Amalie Kvamme. Ho meiner at kvinner må kvoterast inn i historiebøkene. Kvinner må kvoterast inn i historiebøkene. Foto: Wikimedia commons

Debattinnlegg

Amalie Kvamme
Masterstudent i historie, UiO

På eit historieseminar ved Universitet i Bergen ba ein seminarleiar alle studentane velje éin historisk person dei vil møte. Av tretti studentar vart det nemnd éi kvinne.

Kvinner sine bidrag i historia er ei bi-forteljing.

Fortidas kvinner si rolle i heim og samfunn har blitt nedvurdert. Det veit eg, som historiestudent. Eg veit òg at dei stramme rammene fortidas kvinner levde innanfor, ikkje var einstydig med at dei var passive og utan betyding. Difor irriterer det meg at ein må grave djupt for å lære om fortidas kvinner.

Når skal historia til halve jordas befolkning få si rettmessige plass på historiepensum?

Les også

Fem bergensere trekkes frem på listen over Norges 50 fremste IT-kvinner

Det ville vore til inspirasjon og motivasjon for dagens kvinner om ein fekk lære om fortidas sterke, oppfinnsame og bidragssytande kvinner. Historia har ein tendens til å spegle att det ein ser på som viktig i samtida, og dette er ikkje utan grunn.

Når kvinner først blir tatt inn i historia er det den kvite, vestlege middelklassekvinna som vert inkludert. Hennar perspektiv er eitt av mange, og mangfaldet av kvinner sine liv vert dermed utelatt.

Det er på tide setje spørsmålsteikn ved den snevre framstillinga av fortidas kvinner. Det ligg mykje makt i korleis ein framstiller fortida, og likeins eit stort potensial.

Les også

Fem grunner til at det ikke er likestilling i Norge

Som komande lærar har eg gjort meg nokre tankar om historiefaget si rolle i grunnskulen og vidaregåande. Plassmangel er ei utfordring i historiefaget. Difor har ein vide læreplanmål som gir mogelegheit for å aktualisere, samt å tilpasse undervisninga i kvar einskild klasse.

Problemet oppstår når lærarar ikkje har grunnlag for å undervise så breitt som læreplanen gir rom for. I dette vakuumet får lærebøkene ofte spele ei for stor rolle. Tidligare undersøkingar viser at tidsklemme fører til at lærebøker får spele hovudrolla som pensum.

Ein kjem ikkje unna at i ein hektisk skulekvardag at at elevar kan oppfatte innhaldet i læreboka som det viktigaste frå historia.

Vi må stille krav til ei breiare historieframstilling i lærebøkene. For dersom kvinner i mindre grad får plass i oversiktsfaga over nyare og eldre historie på universiteta, korleis skal ein då forvente at nyutdanna lærarar skal trekkje inn kvinner i pensumet i grunnskulen og vidaregåande?

Kva som bør vektleggjast i historiefaget, kan ein diskutere fram og tilbake. Men når ein kutter ut kvinner sitt liv og virke, dannar dette eit skeivt og feilaktig bilete av historia.

FÅ KVINNER: Amalie Skram er en av få kvinner i Bergenshistorien som er blitt satt på sokkel på grunn av arbeidet hennes. Foto: Rune Meyer Berentsen

Fokuset på økonomisk og politisk historie har dominert historiefaget, og dette blir brukt som ei forklaring på kvifor menn dominerer fortida.

For det første meiner eg det er mange kvinner som har delteke politisk så vel som økonomisk, og dette heilt frå starten. Om ein ikkje finn kvinnene, opererer ein med for smale rammer for kva politisk og økonomisk innflytelse er.

For det andre er det heller ikkje slik at berre menn har vore viktige tenkjarar, oppfinnarar og vitskapsmenn.

Den første poeten ein kjenner ved namn, er yppersteprestinne Enheduanna. Enheduanna levde om lag 2300 år f.kr. Altså 1700 år før den mykje meir omtalte forfattaren Homer.

Enheduanna var anerkjend i samtida si, og verka hennar er dei første tekstane ein har funne der nokon reflekterer over eige medvit og indre liv. Eg har aldri høyrt Enheduanna bli nemnd i eit fag, og eg har heller ikkje inntrykk av at ho blir undervist om på litteraturvitskap.

Les også

Bergen har fleire statuar av buekorpsgutar enn av kvinner

Les også

Her er kvinna BT-lesarane meiner fortener ei statue: – Å få kvinner på sokkel var ei viktig sak for mamma

Vidare har ein nyleg funne at skjelettet frå ei vikinggrav i Sverige ikkje var ein mann, men ei kvinne. Gravkammeret vart nytta som døme på korleis gravene til profesjonelle vikingkrigarar såg ut. Det at vikingkrigaren var ei kvinne fortel oss noko nytt om kjønnsrollene i vikingtida, og det er med på å bekrefte at kvinner og menn si rolle og status endrar seg i tid og rom.

Det vi omtaler som «naturlege eigenskapar» for kvinner og menn i vår eiga samtid, kan vere heilt motsett i framtida.

Det blir vidare fullstendig forbigått at kvinner har bidrege til framsteg innan teknologi, medisin og vitskap. Fleire av heksene på 1600-talet kan beskrivast som dåtidas legar, som laga urtemedisin og leka sjuke. I tillegg var kvinner lenge heilt aleine om å ta seg av fødslar. Å føde er fleire stadar i dag framleis det farlegaste ei kvinne kan gå igjennom.

Då er det interessant at ein overlege ved kvinneklinikken i Oslo i 1914 uttalte at kvinner «på grunn av rent naturlege prosessar» mangla «den åndelege balanse og den legemlige kraft» ein trengde for å ha ein stilling som lege.

Les også

Legg ned kjønn

Les også

Menn og atter menn

I meir moderne tid kan ein trekke fram datapioneren Ada Byron Lovelace (1815-1852). Lovelace var ei britisk grevinne som reknast som den første dataprogrammeraren, grunna hennar bidrag og visjonar for ei analytisk reknemaskin.

Ho fekk etter kvart kolera og sleit mykje med biverknadene av feilmedisinering, noko dei mannlege professorane var einige om at beviste at kvinner ikkje tolte å tenkje kompliserte tankar. Lovelace døyde av kreft 36 år gammal.

Først rundt 1950 vart notata hennar funne igjen, og ho har blitt hylla av dataekspertar for å ha vore forut si tid.

Kanskje vi bør sjå til Universitetet i Lund som kjønnskvoterer kvinnelege akademikarane inn på litteraturlistene i alle fag. I mitt tilfelle er ønsket å kvotere kvinner inn i historielærebøkene. Dette på universitet og høgskular, så vel som i grunnskulen og vidaregåande skule.

Historia vi fortel vidare er med på å forme korleis vi ser på oss sjølve, samt korleis vi ønskjer framtida skal vere.

Difor må kvinner inn i historielærebøkene.

Publisert:
Din mening betyr noe
I BT trenger du ikke å være ekspert eller politiker for å slippe til. Skriv om det du har på hjertet! Skriv et innlegg