Ein bonde sin kvardag – sett frå heimekontoret

Bønder som far min blir minstepensjonistar av å produsere mat til det norske folk.

«Eg har fleksitid, overtid og helgefri. Bonden har ingen rettar. I lamminga kjem dette til syne på ekstremt nivå», skriv Anne-Mari Samskott, dotter av ein bonde. Foto: Silje Katrine Robinson (arkiv)

  • Anne-Mari Samskott
    Dotter av ein bonde
Publisert Publisert
iconDebatt
Dette er et debattinnlegg. Innlegget er skrevet av en ekstern bidragsyter, og kvalitetssikret av BTs debattavdeling. Meninger og analyser er skribentens egne.

I vinter tok eg med heimekontoret og rømte frå eit koronastengt Oslo til garden eg kjem frå på Voss. Frå vindauga på borteheimekontoret har eg følgt med på arbeidskvardagen til ein bonde, far min. Det har gjort inntrykk.

Far min, bonden, driv ein gard med rundt førti vinterfôra sau i ytterkanten av Voss. Det blir godt over hundre på våren når lamma kjem. Tidleg om morgonen går han i fjøsen for å fôre dyra. I vinter såg eg ofte fotspor til fjøsen i snøen, lenge før heimekontordagen starta.

I løpet av dagen driv han med forefallande arbeid der han vekslar mellom å vere byggdriftar, mekanikar, rekneskapsførar og sjef for veg og vatn. Utpå ettermiddagen er det kanskje tid til ein liten kvil, før det er ny runde med fjøsstell i kveldinga. Ein siste runde for å sjå om dyra blir tatt etter Kveldsnytt. Så er det nokre timar på øyret før dagen startar igjen, grytidleg.

Det har vore lærerikt for Anne-Mari Samskott å ha heimekontor borte på heimgarden. Foto: Privat

Dette høyrest kanskje idyllisk ut for mange. Det må eg innrømme at eg har tenkt sjølv – eit enkelt liv på landet liksom. Det er berre ei stor utfordring. Det lønner seg ikkje. Heilt bokstaveleg. Utgiftene er større enn inntektene. Utgifter til maskiner, fôr, utstyr, vedlikehald, straum og forsikringar er større enn inntektene.

Her er eit døme: For eit slakteferdig lam får far min cirka 1000 kroner, litt avhengig av vekt. I lamminga no hadde vi dyrlege til ein sau som sleit med å få ut lamma. Berre eit av dei tre lamma overlevde. Det synest eg er så trist at eg grin. For far min, bonden, er det i tillegg eit økonomisk tap. For besøket av dyrlegen kosta 3200 kroner.

Inntekt til å fø familien og subsidiere drifta har i hovudsak kome frå arbeid utanom garden. Det har han hatt så lenge eg kan hugse. Sjølv bønder må ha mat på bordet.

Les også

Delta i BTs skrivekonkurranse, «Den nye normalen». Førstepremie: 10.000 kroner.

På heimekontoret mitt i andre etasje i mormor-huset jobbar eg for fagrørsla. Det er meiningsfullt å bidra til at arbeidsfolk skal få det betre på jobb. I vår har eg samtidig fått oppleve lamminga på nært hald. Det har vore ein kontrast til det «normale» arbeidslivet, kan du trygt seie.

Eg har fleksitid, overtid og helgefri. Bonden har ingen rettar. I lamminga kjem dette til syne på ekstremt nivå. Bonden, far min, har tilsyn med sauene natt og dag – kvar einaste dag. I tillegg til den daglege drifta som vanleg.

Det er sjølvsagt fint å sjå dei små lamma som kjem ut lett og veks opp. Men så er det andre. Dei vanskelege fødslane og daudfødslane. Sauer som ikkje har mjølk. Firlingar som skal ha flaske kvar tredje time. Medisin til dei sjuke. Alt dette aleine. Døgnet rundt. Ein dyrlege når det er verkeleg alvorleg eller tungt.

Bonden Morten Samskott, far til innsendaren. Foto: Privat

Bøndene som har hjelp til dette har stort sett foreldre eller partnarar som trør til. Avløysar på natta har ein ikkje råd til. Ikkje elles heller eigentleg. Risikotillegg? Gløym det. Nattillegg? Finst ikkje. Kveldar, helger og 17. mai er heilt vanlege arbeidsdagar.

Så kan ein seie at det er sjølvvalt. Det er dei fleste yrke. Men dette er kanskje det einaste yrket som heilt bokstaveleg ikkje lønner seg. Særskild for små og mellomstore bruk som garden vår no er blitt. Før var det for ein stor gard å rekne, på Voss.

Det var før dei store kjøpte opp dei små fordi det einaste som lønner seg, er å drive større enn ein har jord til sjølv. Å drive stort skapar igjen behov for investeringar i bygningar og maskiner, som igjen fører til store lån og gjeld for bonden. Samtidig er tre av dei ti rikaste personane i landet eigarar av store matvarekonsern.

Bønder som far min blir minstepensjonistar av å produsere mat til det norske folk. Trygg, god og berekraftig mat frå dyr som han steller godt med. Han lèt som han er ein tøff bonde, men eg ser han stryk smålamma på hovudet etter at dei har fått klype i øyret. Godsnakkar til sauene som skal lamme. Skjemmer bort den eldste sauen han har hatt sidan 2013.

For min del har det vore eit privilegium å ha hatt heimekontor borte – og ekstremt lærerikt. Sjølv om eg har vakse opp på gard, har eg som bortebuande og lønnsmottakar i mange år, på sett og vis gløymt korleis det var. Til no.

Det å sjå arbeidsinnsatsen far min legg ned utan å få noko att for det, må eg innrømme har gått inn på meg. Men han klagar aldri. Det er difor eg skulle ynskje han fekk som fortent – lønn for strevet.

Lamminga er tidkrevjande for bonden. Foto: Fred Ivar Utsi Klemetsen (arkiv)

Far min er ein bonde som står på natt og dag for å bidra til dugnaden det har blitt å halde kulturlandskapet i hevd, turområda opne og produsere trygg, norsk mat.

Skjenk han gjerne ein tanke når du kjøper det sunnaste pinnekjøtet eller fårepølsa, i verda. Men aller helst, støtt den norske bonden ved å kjøpe norsk. Stå opp mot kjedemakta og stem på eit parti som bidreg til at også bøndene får råd til mat på bordet.

Publisert
  1. Landbruk
  2. Landbrukspolitikk
  3. Jordbruksoppgjøret
  4. Bonde

Les mer om dette temaet

  1. Regjeringen og Frp enige om jordbruksoppgjøret

  2. Maten råtner. Landbruket får ikke arbeidskraft.

  3. Erna Solberg bytter norsk ost og sjømat mot britiske pølser og høns

  4. Knekker de koden, kan det gi svimlende inntekter: – Utrolig spennende

BT anbefaler

Trude (38) vart brutalt overfallen på jobb. Då starta ein ni år lang kamp.

Trude Gruben Breivik og mannen hadde kjøpt nytt hus på heimstaden. Fødselspermisjonen med barn nummer to var straks over.