Høyrselshemma gamlingar, kven bryr seg?

Eg prøvar berre å kose meg dei åra eg har igjen.

SKAPER EINSEMD: Det finst så mange grunnar til at eldre menneske sit einsame i tv-stolen. Sviktande høyrsel er ein av desse, skriv Sverre Bungum i dette innlegget. Odd Mehus (arkiv)

Debattinnlegg

Sverre Bungum
Bergen

Eldreomsorg famnar om så mykje. Når hell og flaks så langt har gitt meg 83 leveår, så går det greitt å finne seg i nokre diagnosar. Eg nemner i fleng: Hjarteflimmer, grøn – så vel som grå – stær og jamvel etterstær, plagsam eksem og tidvis tendens til forstopping.

Og brokk! Eg kan ikkje gløyma brokket, eller brokka, for eg hadde tre av sorten: Lymfebrokk som lett vart ordna, så magebrokk og arrbrokk i ein slags kombinasjon, som gav meg sprokken tarm og to akuttoperasjonar. Eg forstod ikkje heilt alvoret, men det gjorde dei på Haraldsplass, og lever gjer eg.

Eg kjenner meg i fin form, berre spør Sprek og Blid. Balansen kunne vore betre – mellom oss sagt er den elendig – men eg kjenner meg frisk og har det godt. Eg klagar ikkje. Sist eg var innom fastlegen, avslutta han konsultasjonen med: «Du er i fin form, kos deg dei åra du har igjen»

Det nett det eg prøver på. Eg likar kjensla av å vera litt til nytte. Samfunnet sitt fellesskap har brukt store ressursar for å få ein gubbe på beina att, og lukkast. Så er eg frimodig nok til å tru at eg kan gje litt tilbake.

Særleg viss eg hadde høyrt kva folk seier.

For eg høyrer dårleg, ja. Høyreapparata hjelper sjølvsagt, men eg kan ikkje lenger oppfatta tale i forsamlingar med vanlege lydanlegg. Eg treng teleslyngje, og er ikkje åleine om det.

Eg har teleslyngje i heimen kopla til fjernsynet. Slik får eg lyden rett i øyra klårt som dagen. Eg går til kyrkje, og i Sund kyrkje fungerer teleslyngja og presten sine ord når meg klårt og reint.

Men så er det mest stopp. Eg ferdast litt rundt framleis. Mest av lyst, men òg av trass. Litt i lag og organisasjonar, litt i offentleg forvaltning. Eg tykker om å høyra eit foredrag eller vera med på kurs og læra noko eg ikkje lenger har bruk for. Eg likar nye tankar. Men det røyner på.

Jamvel organisasjonar der eldre er målgruppa, arrangerer konferansar utan teleslyngje, eller vanlegast, utan teleslyngje som fungerer.

«Det er vel noko gale med høyreapparatet ditt», seier dei då. Nei, det er ikkje det. Det er noko gale med arrangør og huseigar som ikkje har sytt for skikkeleg teleslyngje.

Eg møter altfor ofte folk som trur at når det er lagt til rette for rullestol, så har bygget universell utforming. Eg har opplevd litt for ofte at hotell med beste rykte som kursstad, rullar ut noko streng rundt stolane rett før opning og kallar det teleslyngje.

Og jamvel når fylkeseldrerådet eller pensjonistforbundet står som arrangør, så er teleslyngja fråverande eller den fungerer elendig.

Dersom det var slik at ingenting kunne hjelpa høyrselshemma, dersom det var slik at vi ikkje hadde anna val enn å halda oss borte frå møterom og kurssalar og gå heim og bli liggande i tv-stolen, ja, då måtte vi ha funne oss i lagnaden vår.

Men det finst gode hjelpemiddel. Dei kostar litt, men langt frå all verda. Det som manglar, er kunnskap og vilje til å bry seg.

Slik eg les det byggetekniske regelverket (TEK17), så skal det vera utstyr for lyd og taleoverføring i rom der folk samlast. Du har rett til å høyra, så sant tekniske hjelpemiddel kan hjelpa deg.

Det finst teknologi som kan nyttast på møterom. Alle kommunar burde bli pålagde å ha eit rom med godt teknisk utstyr der folk med nedsett høyrsel kunne få med seg kva som vert sagt. Men lydanlegg og teleslyngje må haldast ved like. Regelmessig.

Det er ein jobb for fagfolk og ikkje for velmeinande amatørar.

Det finst så mange grunnar til at eldre menneske sit einsame i tv-stolen. Sviktande høyrsel er ein av desse. Det er så mange plager som det ikkje er så mykje å gjera med. Høyrsel er ikkje mellom desse.

Politikarane snakkar svulstig og vakkert om folkehelse. Men eldre kan gjera mykje sjølve. Det gjeld å koma seg ut av godstolen og delta i det som skjer rundt oss. Men sviktar høyrsla, kan det bli tungt å vera deltakar.

Eg er etter kvart komen til at det viktigaste førebyggande tiltaket for eldre, ikkje treng vera å utvikla nye tilbod, men meir å syta for at dei tilboda som alt finst, tilbyr reell universell utforming. For rullestolbrukarar, for synshemma, for høyrselshemma, for oss alle saman.