Den psykologiske skulesekken

Ungdom skal ikkje ramla inn i mørke rom heilt utan å vere utstyrte med verktøy for å koma seg ut att.

Publisert Publisert

SVARTE TANKAR: Ungdom bør lære om svarte og kvite tankar. Dette er tankar som kan slå livet ditt i hel, skriv Erik Magnus Bruvik Foto: ILLFOTO: SCANPIX

Debattinnlegg

  • Erik Magnus Bruvik
    Matpakkefilosof

Faktum er at i 2018 omkom 674 nordmenn i sjølvmord. Eit anna faktum er at i same år blei 298 menneske millionærar i Lotto.

Du tenkjer kanskje at dette er feil måte å tenkja over problema på. Men eit eksistensielt faktum er at livet er kringsett av to hendingar: fødsel og død. Mellom dei ligg eit hav av mogelegheiter – livet. Eit handlingsrom vi alle er nøydde til å navigera kvar på vår måte. Men livssituasjonen kan bli så vanskeleg og opplevast så prekær, at alle val fell bort.

Ein må spørja seg om ikkje det å omtala sjølvmord som eit val, er feil. Det å tala om val er då å romantisera sjølvmord i vårt liberale samfunn. Og det må vi vere varsame med.

Ta til dømes norskfaget, der ein før eller sidan blir kjend med romanfigurar og diktarar som døydde i sjølvmord. Litteraturen er ei kjelde til alternative erfaringar og eit høve til å drøfta eigne tankar, kjensler og livet sjølv. Kan henda ein eksplisitt må drøfta sjølvmordsproblematikken. Det kan bli utruleg vanskeleg og litt kleint, men det er jo seksualundervisninga òg.

Begge delar er noko vi ikkje kan overlata til Google. Kjensler og tankar er begge personlege indre fakta, og deira eksistens nyttar det ikkje å stridast om. Men det går an å drøfta om dei har rot i røynda, og det går an å læra seg å arbeida konstruktivt med desse tinga – også i skulen.

Ungdom skal ikkje ramla inn i mørke rom heilt utan å vere utstyrte med verktøy for å koma seg ut att. Burde dei vore utstyrte med ein psykologisk skulesekk?

Då mi dotter gjekk i barnehagen, lærde dei om raude (negative) og grøne (gode) tankar. Sånt må øvast på same måte som førstehjelp – før du eller andre treng det. Etter kvart kunne ein kanskje lært om svarte og kvite tankar. Dette er tankar som kan slå livet ditt i hel.

Les også

Eg håper vi held fram å snakke om selvmord

Privat og sosialt har den siste tids hendingar gått inn på oss. Vi har høve til å samtala, der vi før tagde. For vi visste ikkje kva vi skulle seia, og då blei det oftast å teia. No er det ein gong slik at det kan vera best å halda ting for seg sjølv. Men vi lever jo i ei tid då meir og meir blir delt. Kanskje døden òg er best delt? Og sorga og lidinga som følgjer.

Å gjera dette på ein god måte er krevjande. Ver varsam-plakaten gjeld framleis, men eg trur også journalistar tenkjer at det no er eit større rom for å omtala sjølvmord, utan at det blir til graving i det private. Eit modig måtehald, der det før var enklast å sjå bort. Familietragedien kan omtalast på ein god måte.

Politisk må det handlast – noko gjerast. Det er vel og bra med millionar til hjelpetelefonar som eit strakstiltak, men problemet er så stort at milliardar må rulla. Av dei som omkom i sjølvmord, har om lag halvparten vore i kontakt med helsevesenet det siste året av sitt liv. Vi har eit godt helsevesen i Norge, men dette kan vi ikkje stå ved.

Les også

Livet etter selvmordet

Ressursane er for små. Mange sjølvmord blir avverja takka vere dei som arbeider i helsevesenet. Heldigvis finst det også gode mørketal – dette er eit av dei.

Ein halveringsvisjon for sjølvmord er noko vi kunne bli samde om. Det kan vera freistande å sjå til Hellas. Dei har sjølvmordsratar som er betydeleg lågare enn i Norge. Kva gjer dei rett?

Terapi kan vera ein av funksjonane til filosofi, og då høyrer det med i den psykologiske skulesekken. Ein filosof har hevda at målet med filosofi nettopp er terapi og fred i sjela.

Og så er det språket vi brukar om sjølvmord. Ta for eksempel stilling til om utsegna «han tok sitt eige liv» er sann. Ein alternativ talemåte kan då vera «han omkom i sjølvmord». Dette kan verka kunstig til å byrja med, men er truleg meir i samsvar med røynda.

Ari Behns sjølvmord er ei unik mogelegheit til å ta opp ein tragedie som angår samfunnet i like stor grad som familien. Mogelegheit til å bryte tausheita og bryte opp tabuet. For det er det det er – vårt samfunns siste store tabu.

Alle andre typar familietragediar blir tekne opp til open debatt. Ikkje la sjølvmord vere utelukkande ein familietragedie. Journalistar må bli flinkare til å omtale sjølvmord på ein god måte, og kan ikkje berre gøyme seg bak Ver varsam-plakaten når temaet blir verkeleg krevjande. Sjølvmordet kan best skildrast som den tvangssituasjonen det er, og ikkje et romantisk val. Vi må sette oss et mål om at om ti år er talet på sjølvmord halvert.

Vi må lære folk å søke hjelp om ein kjem i planleggingsfasen av eit sjølvmord. For hjelpa er nærare enn ein trur.

Fastlegen min sende meg til psykolog, psykologen til psykiater og psykiater til sjukehus. Så enkelt kan det vere når absolutt alt anna håp er ute. Eg vil takke alle dei kloke menneska i helsevesenet. Dei såg meg og ikkje berre diagnosen, alvorleg og akutt depresjon, og redda livet mitt.

Publisert
Din mening betyr noe
I BT trenger du ikke å være ekspert eller politiker for å slippe til. Skriv om det du har på hjertet! Skriv et innlegg