Spelet mellom dei utstøytte og dei privilegerte

Oscar-vinnaren «Parasitt» gir innsikt i dramaet som utspelar seg kvar dag mellom dei underlegne og dei overlegne.

Publisert Publisert

Filmen «Parasitt» skildrar klasseforskjellane i Sør-Korea. Foto: FILMWEB

Debattinnlegg

  • Atle Møen
    Professor, Dr. polit. Sosiologisk institutt, UiB

Filmen «Parasitten» har eit universelt tema, sjølv om den handlar om møte mellom to familiar frå Sør-Korea. Det er ei forteljing om personane i familien Kim sine oppfinnsame spel, førestillingar og knep for å få innpass som tilsette i den rike familien Park.

Det er eit godt regissert estetisk eksperiment som på ein stilsikker måte representerer allmenne og generelle fenomen, eit spesialtilfelle av det universelle. Filmen har difor fått mange prisar, og for første gong fekk ein ikkje-amerikansk film Oscar for beste film.

Det er lenge sidan eg har opplevd å få ei slik innsikt i det dramaet som utspelar seg kvar dag verda rundt, når dei underlegne kjem tett på dei overlegne.

I denne filmen får vi innblikk i kva som skjer når ein fattig og fornedra familie, som lever i ein mørk og fuktig kjellar med utsikt mot urinerande fyllesvin, møter ein privilegert familie som bur i ein vakker villa i åsen.

Skildringa av kjellarfamilien Kim, som lurar seg inn som tenarar hjå den velståande familien, viser at dominanstilhøva stundom kan bli omsnudde. For ein kort periode kan dei dominerte og underlegne forføra, innynda seg og bedra den overlegne familien, før tragedien skjer, og familien Kim blir ført ned i ein enda djupare kjellar.

Les også

BTs anmelder ga toppkarakter til filmen: «Så presist og overraskende kan klassesamfunnet skildres»

BT sin filmmeldar Britt Sørensen har ei presis oppsummering av det tematiske innhaldet i denne fantastiske filmen: Ho peikar på det naive perspektivet til særleg kvinna i den rike familien. Ho er ikkje i stand til å førestilla seg eit liv utanfor villaen, medan personane i den fattige familien har fantastiske evner til å førestille seg og agere noko dei ikkje er, og slik får dei innpass i den rike familien.

Filmen skildrar det sosiale spelet om anerkjenning mellom dei utstøytte og dei privilegerte. Ein grunn til at denne universelle, menneskelege erfaringa blir så godt forstått av Oscar-prisgjevarane i USA, kan vera at erfaringar som segregering, fornedring og utstøyting finst lagra i den alltid aktuelle forteljinga om rasekampen i USA.

Den amerikanske politikken og dei sosiale rørslene i USA har aldri henta særleg styrke frå klassepolitikken, men rasekampen spesielt og identitetskampen meir generelt har alltid vore i framgrunnen.

All denne politiske og intellektuelle krafta, dette rørslemomentet, kjem frå erfaringa med det segregerte samfunnet, og denne erfaringa av «We shall overcome» vart eit kulturelt mønster for all seinare identitetspolitikk i det amerikanske samfunnet, slik som kvinnerørsla, handikaporganisasjonar og kampen for homofil og lesbisk frigjering.

Regissør Bong Joon-ho har som første koreanske regissør motteke samtlige av filmindustriens gjeveste prisar, inkludert Palm d’Or frå Cannes, Golden Globe for beste utanlandske film, og seks nominasjonar til Oscar-utdelinga i februar. Foto: FILMWEB

For å få innsikt i denne forteljinga, kan ein lesa «The Souls of Black Folk» (1903) av den svarte sosiologen og raseaktivisten W.E.B. Du Bois (1868-1963). I boka skildra han livet til dei svarte slavane. Dei levde bak eit slør, eller forheng, og utvikla eit dobbelt medvit, noko som også førte til at slavane vart utrusta med eit særskilt klårsyn.

Dei svarte sitt bifokale perspektiv på verda medførte også at dei hadde vanskar med å skapa ein autentisk identitet. Deira syn på eigen identitet oppstod alltid gjennom slaveeigarane sine objektiverande og nedverdigande blikk.

Dei vart reduserte til noko framandt som var ulikt dei svarte si ånd og historie. Eller dei var begge delar, både identiteten som mellom anna vart uttrykt gjennom sorgfulle songar, samstundes som dei vart reduserte til halvt menneske av slaveeigarblikket. Berre den sterke, svarte kroppen kunne halda saman desse to sjelene i eit bryst, to ånder, to tankar og to ulike ønskje, og slik romma både det å vera ein amerikansk tenar og bera fram den svarte kulturen og historia.

Denne innsikta som vart rørsleenergien i all seinare identitetspolitikk.

Ifølgje den klassiske sosiologen Georg Simmel (1858–1918) er det nettopp den framande sin posisjon, der ein både er nær og har avstand til medmenneska, der ein både er likegyldig og sterkt involvert, som gjev oss eit nokolunde objektivt perspektiv på verda.

Å kunne sjå fenomen frå utsida er ikkje berre eit klarsyn som finst hjå underdanige og fornedra grupper. Dette kan heldigvis eksistera hjå nokon og ein kvar. Stundom må vi verta ein framand for å kunne studera livet vårt gjennom eit objektivt perspektiv.

Publisert
Din mening betyr noe
I BT trenger du ikke å være ekspert eller politiker for å slippe til. Skriv om det du har på hjertet! Skriv et innlegg