**Nok ein «ekspertrapport** **»** er framlagt. Denne gongen frå det såkalla «Rattsøutvalet». Kva gjer slik meiningsdanning med demokratiet vårt? Bruk av «ekspertutval» og «ekspertkommisjonar» i viktige samfunnsspørsmål er på ingen måte nytt i Noreg. Men at ei gruppe nøye utvalde, meritterte menn og, etter kvart kvinner, kjem saman over hovuda på resten av befolkninga og produserer «sanningar» om spørsmål som vedkjem oss alle, er ikkje uproblematisk i eit land som forfektar å vere verdsleiande på demos kratos - folkestyre. No er det likevel verre enn nokon gong. For den sitjande regjeringa har det nærast gått inflasjon i bruken av slike kommisjonar. Det synest heller ikkje å vere grenser for kva ein meiner «vanlege» folk ikkje har greie på og ikkje skal uttale seg om.

I fjor fekk me såleis ein «ekspertrapport» om kor mange menneske som skal bu i kommunane våre. Minimum 15.000 var konklusjonen. Dette hadde «ekspertane på feltet» kome fram til, og slik var det. At store område av landet knappast har ein einaste kommune som når opp til dette talet, syntest irrelevant.

Denne gongen handlar det om kva «me» skal leve av framover, og kva som er «samfunnsøkonomisk lønsamt». «Ekspertane» har tydelegvis større rett til å definere dette enn resten av folket. Og kva med resultatet? Vel, at denne kommisjonen landar på at landbruk og distrikt og sånt (samt alt det som ikkje kan teljast og vegast) stort sett er til bry, og at lukka først kjem når heile landet er slått saman til store byregionar, er svært lite overraskande (for å seie det mildt).

Her kan det nok skytast inn at det finst nok av alternative «ekspertrøyster» som både vil kunna vise landbrukets heilt avgjerande samfunnsøkonomiske betyding for Noreg, samt kunne peike på at det enno ikkje er lagt fram eitt einaste prov på at satsing på store byregionar kjem distrikta til gode. «Ekspertkommisjonar» er partsinnlegg og ikkje «sanning». Ekspertar vil alltid vere usamde seg i mellom. Media vil alltid finne alternative ekspertsyn (i forhold til rapporten som er lagt fram no, vil dei finne mange alternative ekspertsyn). Og då er det underleg at ein let slike kommisjonar får så stor plass.

Eg har dei siste åra arbeidd mykje med «deltakande demokrati» som tema. Her er ikkje lenger borgaren si demokratiske rolle avgrensa til å leggje ein lapp i ei urne kvart andre eller fjerde år. I staden handlar det om å etablera fleire arenaer der menneske kan medverke direkte i demokratiske prosessar. Det handlar om å ta tilbake makt frå sektorkorridorar og politisk spesialutvalde ekspertkommisjonar.

Erfaringane frå land og regionar som har gjort dette er gode. Menneske som får ansvar, tar ansvar. Deltakande demokrati er difor ei reell styrking av folkestyret.

Les også:

Trass i vårt litt opphausa sjølvbilete på dette feltet, ligg me i Noreg etter her. Meir deltakande demokrati er knapt sett på dagsorden. I staden går me i motsett retning, me flyttar makt frå folket. Me treng såleis meir demokrati i Noreg, ikkje mindre. Langvarig sektorisering, med tilføring av meir og meir makt til ikkje folkevalde sektorar, undergrev demokratiet. No ser me òg framveksten av eit «meritokratur» — eit styresett der dei meritterte ekspertane får bestemme stadig meir. Dette undergrev folkestyret ytterlegare, og gjer at avstanden mellom menneske og makt akselererer.

Det er urofullt lite demokratisk opposisjon mot denne utviklinga. Når leiaren av det siste ekspertutvalet offentleg oppmodar til «politisk brutalitet» - som knappast kan lesast annleis enn som ei oppmoding om overkøyring av folkemeininga - for å presse ekspertane sine tilrådingar gjennom, er det framleis ikkje noko utrop å registrere.

Samfunnet treng «eksperten» eller forskaren. Men som gruppe skal vår rolle vera å forsyne den offentlege debatten med kunnskap og kreative innspel, ikkje å konkludere om korleis andre menneske skal leve liva sine.