Kondolerer. - Takk.

Det kjennest ikkje ut som ei trøyst, men som ei nødløysing.

SORG: Forfatter Kristian Fjellanger kommer i disse dager ut med boken "Sorg - ei lita bok om å vere lei seg". Han skriver om hvordan det var å miste foreldrene sine, og hvordan man skal takle sorg. Andreas Øverland

Debattinnlegg

Kristian Fjellanger
Forfattar

Eg har kanskje sagt det hundre gongar. Takk som svar på den kondoleringa. Me står rundt pappa si grav. Kista er senka. Det er ein merkeleg lyd i lufta. Det er stille utan å vere stille. Kyrkjeklokkene har ringt. Me har sunge «Fager kveldssol smiler». Det er ei endeleg stillheit, som kjennest elektrisk og overdøyvande. Ei stillheit som berre finst ved slutten på livet. Den lyden som finst, er låg mumling av mange menneske. Av menneske som tråkkar i plenen på kyrkjegarden. Av tårer som renn.

Alle skal helse på meg og søstera mi. Ansikt etter ansikt. Eg hugsar ikkje eit einaste av dei. Dei sviv forbi meg som lauvblad som dalar ned frå trea om hausten. Eg ser dei, men dei ser like ut. Ut av munnane kjem ordet. «Kondolerer». Nokre med eit fast handtrykk, nokre med ein klem. Alle meiner vel, men ordet treffer meg ikkje. Eg finn inga trøyst i det. Eg ser i sideblikket at ei veninne av søstera mi står som neste i køen.

Sorg. Berre ordet er tungt. Det er som ein vert tung i kroppen av å lese det. Som det kjem eit slør framom augo. Ei kjensle av å vere makteslaus.

I 2015 døydde pappa. 15 år etter mamma. På det same soverommet. Sjølv om han hadde kreft, så kom det brått. Ingen hadde sett for seg at jula 2014 var den siste jula og at sumarkveldane i 2015 var dei siste sumarkveldane pappa skulle få oppleve.

Det å ikkje ha foreldre når ein sjølv er ganske ung, er rart. Søstera mi er 32. Eg sjølv 37. Sjølv om ein er vaksen, kjenner ein seg foreldrelaus. Verda vert snudd opp ned. Himmelretninga som foreldra dine er, finst ikkje meir. Kjensla av å vere åleine i verda vert innimellom så overveldande at tårene utan forvarsel berre pressar seg fram og beina sviktar.

Sorg er som ein trøyttleik ein ikkje kan sove bort.

Når verda har gått vidare – og du sjølv berre er ein klump av vondt som ikkje lenger får til å smile.

Dei to̶-tre første vekene etter at pappa gjekk bort, trur eg at eg sette verdsrekord i å mumle «Ehmm, mhmm, nakk, takk, akk» medan eg smilte eit slikt smil ein smiler når ein treffer eksen til ein kjenning på gata. Eit smil som òg kan vere ei muskelrykning, slik at du ikkje har skjemt deg ut om den andre ikkje smiler tilbake.

Dette var svaret eg gav når nokon sa ordet «kondolerer». For kva i alle dagar er det eigentleg for eit ord? Eit ord ein aldri nyttar i daglegtale, til kvardags eller til fest. Det er eit ord som ligg i eit skap og støvar ned, litt som dei verdifulle mokkakoppane du arva av tante Jenny for 20 år sidan.

Både ordet kondolerer og mokkakoppane til tante Jenny kjem gjerne fram når nokon er i sorg. Då vert dette ordet, som for dei aller fleste ikkje betyr noko som helst, flittig brukt. Og koppane vert fylte med kaffi og fata fylte med snitter og lefse. Med eit alvorleg og kraftig handtrykk kjem ordet.

Kondolerer.

Ordet er ei slags enkel løysing. Då kan ein seie noko. Som er rett. Men samtundes litt avmålt og diskré. Me er jo trass alt nordmenn, og viser primært kjensler for bikkja eller katten, pluss når Nortug vinn femmila eller ein har 1,3 i promille. Og det er jo ikkje fordi me ikkje har kjensler, men det å vise dei eller å snakke om dei synest mange av oss er vanskeleg.

Les også

Les de beste tekstene: Historier fra Haukeland

Ifølgje Store Norske Leksikon betyr det å kondolere «å gi uttrykk for medfølelse eller deltagelse». Det kjem av det latinske condolere som betyr «å kjenne ei sterk smerte, ha det vondt eller lide saman». Ordet er sett saman av det latinske dolere, «å ha det vondt eller kjenne smerte», og forstavinga con, «saman».

Eg trur grunnen til at mange nyttar dette ordet, er at ein ikkje heilt veit kva ein skal seie. At ein er redd for å seie noko feil. Men ein treng ikkje vere redd. Den som er i sorg, veit sjeldan kva ein skal svare heller. Så då er eit varmt handtrykk, ein klem eller eit smil langt meir til trøyst enn ordet kondolerer. For der står ein og nyttar eit ord ein eigentleg ikkje har noko tilhøve til – til ein som ikkje heilt veit kva ein skal svare.

Det kjennest ikkje akkurat som ei trøyst, men som ei nødløysing.

Venninna til søstera mi tek meg i handa, og klemmer meg, medan ho seier lågt inn i øyra mitt:

– Eg tenkje på deko.

Dei fire orda, saman med den varme klemmen, er eit av dei klåraste minna frå denne dagen. Tonefallet, kven som stod rundt, augo hennar. Ho tenkte på meg. Eg var i hennar tankar. Det prega hennar kvardag. Eg trur nesten eg kvapp då ho sa det. Eg var så førebudd på «kondolerer».

Alle dei som nytta ordet «kondolerer» har nok den same medkjensla. Men ordet treffer ikkje, det betyr ikkje noko. Men det at nokon sa at dei tenkte på meg, kjende eg trøysta. Og det vart litt, berre litt lettare å stå der.