EYSTEIN RØSSUM

VI SOM HADDE møtt fram på Berlins mest fornemme adresse 22. mai i fjor, måtte finne oss i merkelappen «spesielt interesserte». I dei prangande lokala til Commerzbank på Pariser Platz 1, vegg i vegg med Brandenburger Tor, var det tillyst møte med ein for dei aller fleste ukjent mann: Viktor Jusjtsjenko, opposisjonspolitikar og tidlegare bankmann frå Ukraina. Rett nok ligg Berlin nesten i Aust-Europa, og rett nok er det mykje slavisk tungemål å høyre i Berlins gater, men det vil vere ei overdriving å seie at det var trongt om plassen i salen.

Sjølv gjekk eg berre fordi ukrainske vennar skulle dit, og fordi eg hadde vore på reportasjetur i Ukraina rett før.

Ein særleg minnerik seanse vart det ikkje: Jusjtsjenko heldt seg til velkjende vendingar om behovet for samarbeid med Vest-Europa, økonomisk vekst og stabilitet og utvikling og solidaritet og andre frasar som er vand kost på den slags tilstellingar.

Han var for EU-medlemskap, men det var jo også president Kutsjma, og likevel visste alle at noko slikt kunne det utfattige kjempelandet i aust berre drøyme om med det første. Spørsmålet om Jusjtsjenko ville stille som presidentkandidat til valet neste haust, og kva slags politisk linje han i så fall ville slå inn på, unngjekk han å svare på. Karismatisk var han heller ikkje.

DET HEILE VART ikkje betre av at den stakkars simultantolken på ingen måte greidde å halde tritt med Jusjtsjenkos taleflom. «Han held seg ikkje til manuset!», stønna ho fortvila til dei tyske protestane mot at lange og innfløkte ukrainske setningar fekk ei imponerande kortfatta og usamanhengande omsetjing.

Det er ikkje ein gong sikkert at alle som var til stades har fått med seg at mannen som stod på podiet, i dag er på alles fjernsynsskjermar. Om Jusjtsjenko har rett i at han vart forgifta av motstandarane i valkampen, veit ikkje eg. Men eg kan i alle fall gå god for at noko drastisk har hendt med oppsynet hans — den pene mannen frå mai 2003 er ikkje til å kjenne att.

JUSJTSJENKO SKULLE elles vere vel bevandra i metodane til den gamle rakettfabrikk-direktøren Leonid Kutsjma og vennane hans i presidentpalasset. For det er ingen ukrainsk Lech Walesa med arbeidsnevar som gjer krav på presidenttittelen: Økonomen Jusjtsjenko var på plass i maktas korridorar allereie under Sovjet-regimet, og steig snøgt i gradane på det kaotiske 90-talet: Frå 1993 var han sjef for den ukrainske nasjonalbanken, inntil han i 1999 vart utnemnt til statsminister av president Kutsjma. Her tente han trufast, og det blir sagt at Kutsjma til og med leikte med tanken om å gjere Jusjtsjenko til kronprins.

Slik skulle det ikkje gå; i 2001 fekk han fyken av presidenten. Ein av grunnane skal ha vore at han gav seg i kast med å reformere energisektoren, noko som ikkje fall i god jord hos dei mektige oligarkane som hadde sikra seg enorme verdiar etter Sovjetunionens fall.

FRÅ ENERGISEKTOREN kjem også ein av Jusjtsjenkos viktigaste allierte i Kievs gater desse dagane: Opposisjonspolitikaren og forretningskvinna Julia Timosjenko, kjent for glamour og klar tale og dessutan for hopehav med ein av dei meir tvilsame figurane i ukrainsk politikk: Pavlo Lasarenko, eks-statsministeren som rømde landet med panamansk pass og seinare vart skulda for å ha stukke av med 1,3 milliardar statlege kroner. Han vart arrestert i USA, etter først å ha sikra seg huset til Eddie Murphy i California, og vart etter fem års varetekt dømt for svindel og kvitvasking av pengar av ein amerikansk domstol i mai.

Det er i det heile eit kaotisk politisk landskap i den framleis unge nasjonen, med skiftande alliansar og mildt sagt uklare politiske linjer.

Ingenting tyder på at Viktor Jusjtsjenko laug då han i Berlin åtvara dei frammøtte mot måten ting blir gjort på i Ukraina: «Hos oss foregår politikken under teppet og bak gardinene».