Sola var ennå ikkje stått opp då tre bilar fullasta med sprengstoff svinga opp framfor porten til den amerikanske militærbasen i Jalalabad, aust i Afghanistan, tidleg ein søndag i desember i fjor. I det bilane gjekk i lufta, storma sjølvmordsbombarar fram, kledde i amerikanske uniformer. Med maskingevær, rakettdrivne granatar, bombekastarar og automatvåpen prøvde angriparane å trengje seg inn på basen, som ligg vegg i vegg med den militære flyplassen.

Kampane ved den tungt vakta porten varte i to timar. Amerikanske og afghanske styrkar skaut tilbake med det dei hadde. Angrepshelikopter hamra laus på Taliban-styrken frå lufta. Då det heile var over, låg anslagsvis ti opprørarar igjen døde. Fleire afghanske vakter og fire sivilistar mista også livet, fleire vart skadd.— Amerikanarane trudde kanskje at opprørarane gøymde seg i brakkene våre. Kontora vart i alle fall skotne i filler. Fullstendig smadra. To av våre folk oppheldt seg der, og kom seg jo ingen veg. Begge vart skadd, den eine ganske alvorleg, seier tidlegare skøyteløpar Bjørn Tveter i Larvik.

Har rettane til to felt

Den vesle entreprenøren har gjort det som nesten ingen tør, men som Afghanistan treng meir enn noko anna: Han har investert kapital i lokalt næringsliv ute på den afghanske landsbygda. Med pågangsmot, fagkunnskap og det han sjølv omtaler som ein solid dose naivitet har han og broren Øyvind satsa på å vinne ut marmor av høgaste kvalitet frå fjellsidene utanfor Jalalabad. Det begynte med at ein norsk-afghanar i Larvik kom til dei med ein forretningside.

— Han har budd her i 25 år, er norsk statsborgar og har familie her. Han visste at det er store førekomstar av marmor i Afghanistan, og meinte at dette burde utnyttast. Så har det berre utvikla seg, seier Tveter.

Smått og pent har Bjørn & Øyvind Tveter AS bygd opp aktiviteten i Afghanistan: Saman med eit afghansk firma har dei stifta «Afghan Norway Tueter Construction Company». Dei har sikra seg rettane til to marmorfelt utanfor Jalalabad, og frakta brukt anleggsutstyr frå Noreg. Ein norsk geolog har vore på fleire turar til Afghanistan, steinkvaliteten er analysert i laboratorium og funne å vere av beste sort.

Brukt i bin Laden-raidet

— Vi er berre eit lite entreprenørfirma, men har hatt mykje kontakt med steinindustrien her i Larvik, så vi kan jo ein del om bransjen, seier Bjørn Tveter, som på 60- og 70-talet var blant dei beste i norsk skøytesport saman med broren Øyvind.

DRAMATISK: Kampane som ramma det norsk-afghanske steinfirmaet gjekk føre seg i to timar. Ti Taliban-soldatar og fleire vakter mista livet. To tilsette hos nordmennene kom til skade.
FOTO: AP

I Jalalabad leigde dei seg oppstillingsplass for kontorbrakker, anleggsutstyr og marmorblokker, på det dei trudde var den tryggaste adressa i byen: Vegg i vegg med den tungt vakta amerikanske basen FOB Fenty, like ved flyplassen.— Vi har visst at det var mykje risiko ved dette prosjektet. Men eg hadde aldri trudd det skulle hende på denne måten, seier Tveter.

Det var frå FOB Fenty at spesialkommandoen som drap Osama bin Laden flaug, då dei vart frakta med amerikanske kamphelikopter over grensa til Pakistan og inn til skjulestaden hans i Abbottabad.

Lite norsk hjelp å få

Utvinning av verdiar i bakken er ei av dei få næringane der Afghanistan kan håpe å få inntekter i åra som kjem. Landet har akutt mangel både på arbeidsplassar og skatteinntekter. Halvparten av statens budsjett blir i dag finansiert av utanlandske donorar.

Landet har store gass- og mineralressursar, blant anna nokon av verdas største koparfelt. Kinesiske selskap har gått tungt inn både i gass- og gruveindustrien. Dei norske oljeselskapa har halde seg unna – Afghanistan er eit ekstremt farleg land å drive forretningar i. Tveter-brørne har vore temmeleg aleine i å drive norske forretningar i krigssona.

— Vi har jo vore i kontakt med den norske ambassaden, og med Norad og Norfund, med tanke på om vi kunne få råd eller hjelp. Men vi passa visst ikkje heilt inn, seier Tveter.

Norske styresmakter frårår alle reiser til Afghanistan som ikkje er heilt nødvendige.

— Det finst svært få norske bedrifter som driv forretningar i Afghanistan, seier sikkerheitsrådgjevar Christian Larssen ved ambassaden i Kabul. Både krigføringa og det faktum at Afghanistan blir rekna som verdas aller mest korrupte land, gjer at dei heller ikkje oppmodar nordmenn om å investere.

— Dersom noko skulle hende med nordmenn her, er det lite vi kan gjere, seier Larssen.

20 lokalt tilsette

Fram til angrepet i Jalalabad hadde prosjektet likevel bra framdrift. Dei fekk litt støtte frå US Aid, og opna også kontor i Kabul. Marmormarknaden i Asia er stor. Både i Kina, India og Pakistan er etterspurnaden god. Også innanlands i Afghanistan er marmor eit populært byggjemateriale.

— Det har ikkje vore enkelt. Men vi har fått til 20 arbeidsplassar, og i landsbyane har folk vore veldig glade for det vi har fått til. Det er forferdeleg synd dersom dette betyr slutten. Akkurat nå ligg vi med knekt rygg der nede, seier Bjørn Tveter.

TUNGT VÆPNA: Afghanske tryggingsstyrkar og vakter deltok i forsvaret av basen i Jalalabad, som var sentral då amerikanske elitestyrkar flaug over grensa til Pakistan og drap Osama bin Laden i 2011.
AP
MARMORBROT: Med anleggsmaskiner importert frå Noreg har entreprenøren gått i gang med marmorutvinning utanfor Jalalabad
FOTO: PRIVAT
MARMORBRUDDET: - Det finst svært få norske bedrifter som driv forretningar i Afghanistan, seier sikkerheitsrådgjevar Christian Larssen ved ambassaden i Kabul.
PRIVAT
OPPRØRSSENTER: Også fleire sivile mista livet i kampane 2. desember i fjor. Jalalabad er Afghanistans sjette største by. Dei siste par åra har opprørsaktiviteten i området auka kraftig.
FOTO: AP